Dna moczanowa to bolesne zapalenie stawów. Często występuje w stawie śródstopno-paliczkowym palucha. Przyczyną dny moczanowej jest zbyt wysoki poziom kwasu moczowego we krwi. Prowadzi to do tworzenia się kryształków kwasu moczowego, zwłaszcza w mazi stawowej. Kryształki te pobudzają układ odpornościowy, co powoduje stan zapalny. Atak dny moczanowej występuje często po uroczystościach, podczas których spożywa się duże ilości jedzenia i alkoholu. Jeśli ostre ataki dny moczanowej nie są leczone, może rozwinąć się dna przewlekła.
Tutaj znajdą Państwo dalsze informacje oraz wybranych specjalistów i ośrodki zajmujące się dną moczanową.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M10
Przegląd artykułów
Jak dochodzi do dny moczanowej?
Organizm wytwarza kwas moczowy jako produkt rozkładu puryn. Puryny są istotnymi składnikami wszystkich komórek i występują w szczególnie dużych ilościach w jądrach komórkowych.
Dlatego podczas trawienia pokarmów bogatych w purynę oraz podczas rozkładu własnych komórek organizmu powstaje kwas moczowy. Nerki wydalają większość kwasu moczowego wraz z moczem.
Jeśli poziom kwasu moczowego we krwi przekracza 6,5 mg/dl, mówi się o hiperurykemii. Powyżej tej wartości przekracza się produkt rozpuszczalności kwasu moczowego we krwi.
Wówczas może dojść do odkładania się kryształków kwasu moczowego (moczanów) w tkankach organizmu. Tworzą się one głównie w płynie maziowym.
Długotrwałe podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi może prowadzić do dny moczanowej poprzez odkładanie się kryształków kwasu moczowego.
Atak dny moczanowej to gwałtowna reakcja zapalna. Organizm próbuje zwalczyć kryształy kwasu moczowego, co objawia się stanem zapalnym.
W procesie tym decydującą rolę odgrywają ludzkie komórki fagocytarne (fagocyty). Próbują one rozkładać kryształy kwasu moczowego, wywołując przy tym ostry stan zapalny.
Dna jest częstą przyczyną dolegliwości stawowych.
Dna może dotyczyć różnych stawów © Henrie | AdobeStock
Przyczyny podwyższonego poziomu kwasu moczowego
Przyczynami podwyższonego poziomu kwasu moczowego, a tym samym dny moczanowej, są:
- albo zwiększone wytwarzanie, albo
- zmniejszone wydalanie kwasu moczowego
Zwiększone wytwarzanie występuje w przypadku różnych wrodzonych zaburzeń metabolizmu purynowego. Jako przykład można tu podać zespół Lescha-Nyhana.
W przypadku nowotworów o wysokim obrocie komórkowym, np. białaczek lub podczas chemioterapii, może również dochodzić do zwiększonego wytwarzania kwasu moczowego.
W około 99% przypadków przyczyną podwyższonego poziomu kwasu moczowego jest zmniejszone wydalanie przez nerki. Zmniejszone wydalanie może wystąpić w ostrych lub przewlekłych chorobach nerek.
Najczęstszą przyczyną typowej dny moczanowej jest jednak ograniczone wydalanie kwasu moczowego przy prawidłowej funkcji nerek z powodu specyficznego zaburzenia.
Wywołanie ostrego ataku dny moczanowej
Alkohol i niektóre leki mogą dodatkowo zmniejszać wydalanie kwasu moczowego przez nerki.
Problem pojawia się, gdy jednocześnie spożywa się pokarmy bogate w purynę i jej prekursory. Może to prowadzić do ostrego wzrostu poziomu kwasu moczowego we krwi. To z kolei może spowodować osadzanie się kryształków kwasu moczowego i doprowadzić do ataku dny moczanowej.
To wyjaśnia, dlaczego atak dny moczanowej pojawia się po uroczystościach (obfite jedzenie i alkohol). Jednocześnie ataki dny moczanowej zmniejszają się w okresach głodu (np. podczas II wojny światowej i po niej).
Dlatego dna moczanowa jest uważana za chorobę cywilizacyjną.
Dna występuje nieproporcjonalnie często wraz z chorobami z grupy zespołu metabolicznego, takimi jak:
- otyłość (adipozja)
- Podwyższone ciśnienie krwi (nadciśnienie)
- cukrzyca (diabetes mellitus) oraz
- choroby serca (choroba wieńcowa)
Jakie są objawy dny moczanowej?
Ostry atak dny moczanowej
W 60% przypadków dotyczy to stawu metatarsofalangealnego palucha.
Staw jest:
- zaczerwienione
- przegrzane
- opuchnięty i
- bardzo bolesne
Często chorzy nie są w stanie znieść nawet ciężaru kołdry. Mówi się o podagrze = strzemieniu. Od charakterystycznego, kulejącego chodu chorych wywodzi się termin „Zipperlein” jako synonim podagry.
Dna może dotknąć również inne stawy, takie jak:
- staw kolanowy (gonagra)
- staw kciuka (chiragra)
Zazwyczaj atak dny mija w ciągu kilku dni.
Ryzyko wystąpienia ataku dny moczanowej wzrasta wraz z wiekiem.
Przewlekła dna
W przypadku braku leczenia może dojść do wystąpienia obrazu klinicznego przewlekłej dny moczanowej. Przewlekła dna moczanowa występuje obecnie raczej rzadko.
W jej przebiegu kryształy moczanu odkładają się w postaci guzków dnawych. Lekarze mogą je rozpoznać jako złogi m.in. w skórze lub kościach. Nieleczone guzki dnawe mogą prowadzić do zniszczenia stawów i kości.
Kryształy kwasu moczowego mogą również objawiać się w postaci kamieni nerkowych i wywoływać kolki nerkowe. Odkładanie się kryształów w tkance nerkowej może dodatkowo upośledzać funkcjonowanie nerek. W ciężkich przypadkach może to prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek.
Diagnoza dny moczanowej
Podstawą dny moczanowej jest:
- podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi oraz
- odkładanie się kryształków w stawach lub tkankach miękkich
W niektórych przypadkach poziom kwasu moczowego we krwi jest podwyższony, ale nie występują żadne inne dolegliwości. Nie stwierdza się również obecności guzków dnawych. Wówczas mówi się o hiperurykemii.
Dopiero gdy pojawiają się dolegliwości, najczęściej zapalenie stawów, mówi się o dnie moczanowej. Często konieczne są powtarzane pomiary, ponieważ poziom kwasu moczowego we krwi może się wahać.
W przypadku ostrego zapalenia stawów i niepewności co do diagnozy klinicznej pomocne może być nakłucie mazi stawowej. Pod mikroskopem polaryzacyjnym pozwala to wykryć fagocyty z typowymi kryształkami.
To wykrycie dny moczanowej jest złotym standardem w diagnostyce. Jednak w przypadku typowego obrazu klinicznego nie jest to konieczne.
Na zdjęciu rentgenowskim w przypadku przewlekłej dny widoczne są typowe zmiany w stawach. Można również wykonać badanie ultrasonograficzne dotkniętego stawu.
Bardzo dobre obrazowanie stawu uzyskuje się również za pomocą rezonansu magnetycznego (MRT). Jednak jego zastosowanie jest konieczne w bardzo rzadkich przypadkach.
Leczenie dny moczanowej
Dna moczanowa jest typową chorobą cywilizacyjną. Można więc na nią wpływać poprzez zmianę stylu życia.
Jak powinna wyglądać dieta w przypadku dny moczanowej? Jakie produkty sprzyjają wystąpieniu ataku dny moczanowej?
Jeśli cierpisz na dnę moczanową, unikaj pokarmów bogatych w puryny.
Produkty bogate w purynę to:
- podroby
- sardynki
- ekstrakt mięsny
- kostki bulionowe
- kurczak z grilla oraz
- rośliny strączkowe
Oprócz „obfitych posiłków” również kuracje postne mogą wywołać atak dny moczanowej. W takich sytuacjach organizm w zwiększonym stopniu rozkłada własne komórki, wytwarzając przy tym kwas moczowy. Dlatego odchudzanie powinno przebiegać w umiarkowanym tempie.
Ogranicz spożycie alkoholu. Alkohol zmniejsza wydalanie kwasu moczowego przez nerki.
Piwo hamuje wydalanie kwasu moczowego i zawiera purynę, która z kolei przekształca się w kwas moczowy. Również w coli znajduje się do 10 mg puryn na 100 ml.
Leczenie farmakologiczne dny moczanowej
W leczeniu farmakologicznym dny moczanowej lekarze rozróżniają:
- leczenie długotrwałe oraz
- leczenie ostrych napadów
W przypadku ostrego napadu dny moczanowej leki przeciwbólowe niesteroidowe, takie jak diklofenak, są uważane za leki pierwszego wyboru. Steroidy (kortyzon) mogą również łagodzić reakcję zapalną.
Jako lek rezerwowy dostępna jest kolchicyna, substancja zawarta w jesionowcu: hamuje ona fagocyty, a tym samym ostatecznie ostre zapalenie stawów.
W długotrwałej terapii dny moczanowej lekarze starają się obniżyć poziom kwasu moczowego we krwi do normy (około 6 mg/100 ml). Można to osiągnąć za pomocą allopurynolu lub nowo dopuszczonego leku febuksostatu, który zmniejsza produkcję kwasu moczowego.
Alternatywnie, leki moczopędne mogą powodować zwiększenie wydalania kwasu moczowego przez nerki. Do leków tych należą urikosuryki, takie jak benzbromaron lub probenecid.
Większość ssaków i ptaków rozkłada kwas moczowy chemicznie do rozpuszczalnej w wodzie alantoiny. Odpowiedni enzym (rasburikaza) może być stosowany w nagłych przypadkach (np. podczas chemioterapii).
