Dna moczanowa to bolesne zapalenie stawów. Często występuje w stawie śródstopno-paliczkowym palucha. Przyczyną dny moczanowej jest zbyt wysoki poziom kwasu moczowego we krwi. Prowadzi to do tworzenia się kryształków kwasu moczowego, przede wszystkim w mazi stawowej. Kryształki te pobudzają układ odpornościowy, co powoduje stan zapalny. Atak dny moczanowej występuje najczęściej po uroczystościach, podczas których spożywa się obfite posiłki i alkohol. Jeśli ostre ataki dny moczanowej nie są leczone, może rozwinąć się dna przewlekła.
Tutaj znajdą Państwo dodatkowe informacje oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się dną moczanową.
Jak dochodzi do dny moczanowej?
Organizm wytwarza kwas moczowy jako produkt rozkładu puryn. Gdy organizm wytwarza zbyt dużo kwasu moczowego lub wydala go zbyt mało, jego poziom we krwi wzrasta. Puryny są istotnymi składnikami wszystkich komórek i występują w szczególnie dużych ilościach w jądrach komórkowych.
Dlatego podczas trawienia pokarmów bogatych w purynę oraz podczas rozkładu własnych komórek organizmu powstaje kwas moczowy. Nerki wydalają większość kwasu moczowego wraz z moczem.
Jeśli stężenie kwasu moczowego we krwi przekracza 6,5 mg/dl, mówi się o hiperurykemii. Powyżej tej wartości przekraczana jest wartość iloczynu rozpuszczalności kwasu moczowego we krwi.
Wówczas może dojść do odkładania się kryształów kwasu moczowego (uratów) w tkankach organizmu. Tworzą się one przede wszystkim w płynie stawowym.
Długotrwałe podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi może prowadzić do dny moczanowej poprzez odkładanie się kryształów kwasu moczowego.
Atak dny moczanowej to gwałtowna reakcja zapalna. Organizm próbuje zwalczyć kryształy kwasu moczowego, co objawia się stanem zapalnym.
Ludzkie komórki fagocytarne odgrywają w tym procesie kluczową rolę. Próbują one rozkładać kryształy kwasu moczowego, wywołując przy tym ostry stan zapalny.
Dna moczanowa jest częstą przyczyną dolegliwości stawowych.
Dna może dotyczyć różnych stawów © Henrie | AdobeStock
Przyczyny podwyższonego poziomu kwasu moczowego
Przyczynami podwyższonego poziomu kwasu moczowego, a tym samym dny moczanowej, są:
- albo zwiększone wytwarzanie, albo
- zmniejszone wydalanie kwasu moczowego
Zwiększone wytwarzanie występuje w przypadku różnych wrodzonych zaburzeń metabolizmu puryn. Jako przykład można tu podać zespół Lescha-Nyhana.
W przypadku nowotworów charakteryzujących się intensywnym odnową komórkową, np. białaczek, lub podczas chemioterapii również może dochodzić do zwiększonego wytwarzania kwasu moczowego.
W około 99% przypadków przyczyną podwyższonego poziomu kwasu moczowego jest zmniejszone wydalanie przez nerki. Zmniejszone wydalanie może wystąpić w ostrych lub przewlekłych chorobach nerek.
Najczęstszą przyczyną typowej dny moczanowej jest jednak ograniczone wydalanie kwasu moczowego przy skądinąd prawidłowej czynności nerek, spowodowane specyficznym zaburzeniem.
Czynniki wywołujące ostry atak dny moczanowej
Alkohol i niektóre leki mogą dodatkowo zmniejszać wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Dieta bogata w purynę należy do najczęstszych czynników wywołujących atak dny moczanowej.
Problem pojawia się, gdy wraz z pożywieniem spożywa się jednocześnie duże ilości puryn i ich prekursorów. Może to prowadzić do gwałtownego wzrostu stężenia kwasu moczowego we krwi. To z kolei, poprzez gwałtowne odkładanie się kryształów kwasu moczowego, może spowodować atak dny moczanowej.
To wyjaśnia, dlaczego atak dny moczanowej pojawia się po uroczystościach (obfite posiłki i alkohol). Jednocześnie liczba ataków dny moczanowej spada w okresach głodu (np. podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu).
Dlatego dna moczanowa jest uważana za chorobę cywilizacyjną.
Dna występuje nieproporcjonalnie często wraz z chorobami należącymi do zespołu metabolicznego, takimi jak:
- otyłość (adipozja)
- Podwyższone ciśnienie krwi (nadciśnienie)
- cukrzyca (diabetes mellitus) oraz
- choroby serca (choroba wieńcowa)
Jakie są objawy dny moczanowej?
Ostry atak dny moczanowej
W 60% przypadków dotyczy to stawu metatarsofalangealnego palucha.
Staw jest:
- zaczerwieniony
- rozgrzane
- opuchnięte oraz
- powoduje silny ból
Często chorzy nie są w stanie znieść nawet ciężaru kołdry. Mówi się wówczas o podagrze = strzemieniu. Od charakterystycznego, kołyszącego się chodu osób dotkniętych tą dolegliwością pochodzi termin „Zipperlein”, będący synonimem podagry.
Dna może dotknąć również inne stawy, takie jak:
- staw kolanowy (gonagra)
- staw kciuka (chiragra)
Zazwyczaj atak dny mija w ciągu kilku dni.
Ryzyko wystąpienia ataku dny wzrasta wraz z wiekiem.
Przewlekła dna moczanowa
W przypadku braku leczenia może dojść do wystąpienia obrazu klinicznego dny przewlekłej. Dna przewlekła występuje obecnie raczej rzadko.
W tym przypadku kryształy kwasu moczowego odkładają się w postaci tofów. Lekarze mogą rozpoznać je jako złogi m.in. w skórze lub kościach. Nieleczone tofy mogą prowadzić do zniszczenia stawów i kości.
Kryształy kwasu moczowego mogą również przybierać postać kamieni nerkowych i wywoływać kolki nerkowe. Odkładanie się kryształów w tkance nerkowej może dodatkowo upośledzać funkcjonowanie nerek. W ciężkich przypadkach może to prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek.
Diagnoza dny moczanowej
Podstawą diagnozy dny jest:
- podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi oraz
- odkładanie się kryształów w stawach lub tkankach miękkich
Diagnoza i leczenie dny moczanowej często wymagają kilku etapów, ponieważ poziom kwasu moczowego może ulegać wahaniom. Podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi można wykryć za pomocą prostego badania krwi. W niektórych przypadkach poziom kwasu moczowego we krwi jest podwyższony, ale nie występują żadne inne dolegliwości. Nie stwierdza się również obecności tofów. Wówczas mówi się o hiperurykemii.
Dopiero gdy pojawiają się dolegliwości, najczęściej zapalenie stawów, mówi się o podagrze. Często konieczne są powtarzane pomiary, ponieważ poziom kwasu moczowego we krwi może ulegać wahaniom.
W przypadku ostrego zapalenia stawów i niepewności co do diagnozy klinicznej pomocne może być pobranie płynu maziowego. Pod mikroskopem polaryzacyjnym pozwala ono wykryć fagocyty zawierające typowe kryształy.
To wykrycie kryształów kwasu moczowego stanowi złoty standard w diagnostyce dny moczanowej. Jednak w przypadku typowego obrazu klinicznego nie jest ono bezwzględnie konieczne.
Na zdjęciu rentgenowskim w przypadku przewlekłej dny widoczne są typowe zmiany w stawach. Można również wykonać badanie ultrasonograficzne dotkniętego stawu.
Bardzo dobre obrazowanie stawu uzyskuje się również za pomocą rezonansu magnetycznego (MRT). Jednak jego zastosowanie jest konieczne tylko w bardzo rzadkich przypadkach.
Leczenie dny moczanowej
Dna moczanowa jest typową chorobą cywilizacyjną. Można więc skutecznie wpływać na jej przebieg poprzez zmianę diety i stylu życia. Osoby cierpiące na dnę moczanową odnoszą również korzyści ze zdrowej diety o niskiej zawartości puryn.
Jak powinna wyglądać dieta w przypadku dny moczanowej? Jakie produkty sprzyjają wystąpieniu napadu dny moczanowej?
Jeśli cierpisz na podagrę, unikaj pokarmów bogatych w purynę.
Pokarmy bogate w purynę to:
- podroby
- sardynki
- ekstrakt mięsny
- kostki bulionowe
- kurczak z grilla oraz
- rośliny strączkowe
Oprócz „obfitych posiłków” również kuracje postne mogą wywołać atak dny moczanowej. W takich sytuacjach organizm w zwiększonym stopniu rozkłada własne komórki, wytwarzając przy tym kwas moczowy. Dlatego odchudzanie powinno przebiegać w umiarkowanym tempie.
Ogranicz spożycie alkoholu. Alkohol zmniejsza wydalanie kwasu moczowego przez nerki.
Piwo hamuje wydalanie kwasu moczowego i zawiera purynę, która z kolei przekształca się w kwas moczowy. Również w coli znajduje się do 10 mg puryn na 100 ml.
Leczenie farmakologiczne dny moczanowej
W leczeniu farmakologicznym dny moczanowej lekarze rozróżniają:
- leczenie długotrwałe oraz
- leczenie ostrych napadów
W przypadku ostrego napadu dny moczanowej leki przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takie jak diklofenak, są uważane za leki pierwszego wyboru. Steroidy (kortyzon) mogą również łagodzić reakcję zapalną.
Jako lek rezerwowy stosuje się kolchicynę, substancję zawartą w jesionowcu: hamuje ona działanie fagocytów, a tym samym łagodzi ostre zapalenie stawów.
W długotrwałej terapii dny moczanowej lekarze starają się obniżyć poziom kwasu moczowego we krwi do normy (około 6 mg/100 ml). Można to osiągnąć za pomocą allopurynolu lub nowo dopuszczonego leku febuksostatu, który zmniejsza wytwarzanie kwasu moczowego.
Alternatywnie leki moczopędne mogą zwiększyć wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Do leków tych należą urikosuryki, takie jak benzbromaron lub probenecid.
Większość ssaków i ptaków rozkłada kwas moczowy chemicznie do rozpuszczalnej w wodzie alantoiny. Odpowiedni enzym (rasburicaza) może być stosowany w sytuacjach nagłych (np. podczas chemioterapii).
FAQ
Który staw jest najczęściej jako pierwszy dotknięty podagrą?
Zazwyczaj zaczyna się od stawu podstawowego palucha, znanego w medycynie jako podagra.
Czy istnieje również dna wtórna?
Tak, oprócz postaci pierwotnej występuje dna wtórna, wywołana przez inne schorzenia lub leki.
Jak zmniejszyć ryzyko wystąpienia dny moczanowej?
Dieta o niskiej zawartości puryn, zbilansowane odżywianie oraz ograniczenie spożycia alkoholu mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia dny moczanowej.
Czy guzki dnawe są niebezpieczne?
Nieleczone guzki dnawe (tophi) mogą w dłuższej perspektywie uszkodzić stawy i kości, dlatego ważne jest wczesne podjęcie działań.
Udostępnij artykuł