Zapalenie kaletki łokciowej: leczenie i objawy zapalenia kaletki łokciowej

Zapalenie kaletki łokciowej, nazywane medycznie bursitis olecrani lub po prostu bursitis, to bolesna dolegliwość występująca w okolicy łokcia. Ponieważ kaletka łokciowa (bursa) znajduje się bezpośrednio pod skórą, pełniąc rolę amortyzatora, jest szczególnie podatna na podrażnienia. Zapalenie kaletki łokciowej często rozwija się stopniowo w wyniku obciążenia mechanicznego lub częstego opierania się na łokciu, dlatego dawniej często mówiono o „łokciu studenta”. Jednak również infekcja kaletki wywołana przez bakterie może powodować silny ból i znaczny obrzęk. Jeśli zapalenie kaletki zostanie poddane leczeniu, zazwyczaj dobrze się goi; jeśli pozostanie nieleczone, grozi przewlekłym zapaleniem kaletki. To, czy łokieć wymaga leczenia, czy też należy rozważyć operację, zależy od stopnia nasilenia zapalenia.

Czym jest kaletka?

Mieszek maziowy (w terminologii medycznej bursa) to torebka otaczająca każdy staw i wypełniona mazią. Torebka ta składa się z błony śluzowej, która nieustannie wytwarza płyn maziowy (= wydzielina) i jednocześnie go wchłania.

W przypadku stawów o dużym zakresie ruchu, takich jak staw biodrowy lub barkowy, błona maziowa jest bardzo rozległa, tworząc prawdziwy woreczek. Dzięki temu zachowany zostaje duży zakres ruchu stawu. W przypadku dłuższego unieruchomienia, na przykład po urazie barku, torebka maziowa bardzo szybko się kurczy, co może następnie powodować poważne problemy z ruchomością. Torebka maziowa pełni następujące funkcje:

• ochrona powierzchni stawowej (chrząstki)
• Wytwarzanie i odnawianie mazi stawowej, a tym samym
• zapewnienie ruchomości
• Ochrona przed patogenami

Jak powstaje zapalenie kaletki?

Jedną z przyczyn bólu związanego z zapaleniem kaletki w łokciu jest między innymi zwiększona produkcja mazi stawowej. Organizm zwalcza przeciążenie stawu lub stan zapalny poprzez zwiększone ukrwienie. Miejsce to staje się ciepłe i zaczerwienione. Jeśli przyczyną zapalenia są bakterie, może również pojawić się ropa.

Zazwyczaj zapalenie kaletki (bursitis) rozwija się jako reakcja organizmu na długotrwałe przeciążenie, uraz lub infekcję bakteryjną. W rzadszych przypadkach zapalenie mogą wywołać również choroby podstawowe.

Jakie są typowe czynniki wywołujące zapalenie kaletki?

• Przeciążenie kaletki: często wynika to z ciągłego opierania się na łokciu. Taka pozycja może podrażniać staw do tego stopnia, że dochodzi do zapalenia. Wynika z tego tzw. zapalenie nieurazowe, które w przeciwieństwie do zapalenia urazowego nie wynika z uderzeń i urazów, ale z długotrwałego, regularnego obciążenia.

• Wpływ siły na kaletkę: Jeśli na kaletkę oddziałuje siła w postaci uderzeń, stłuczeń lub urazów sportowych, może to wywołać chorobę. Wystarczy jedno silne uderzenie, aby spowodować zapalenie kaletki.

• Wnikanie czynników chorobotwórczych: Gdy drobnoustroje (bakterie, wirusy) przedostają się do kaletki, mogą wywołać stan zapalny. W większości przypadków dochodzi wówczas do powstania ropy. Zazwyczaj jednak takie infekcje powstają tylko w przypadku otwartych ran lub nakłucia kaletki lub znajdującego się pod nią stawu. Może to również stanowić poważne powikłanie podczas wstrzykiwania środków przeciwbólowych do stawu.

• Zapalenia bez drobnoustrojów: Tak zwane bezbakteryjne, czyli wolne od drobnoustrojów, zapalenia stawów mogą również powodować zapalenie kaletki łokciowej. Takie stany zapalne stawów powstają bez udziału patogenów i często są związane z chorobą leżącą u ich podstaw, taką jak reumatyzm lub dna moczanowa.

Jak objawia się zapalenie kaletki łokciowej?

Mieszek maziowy silnie puchnie i jest gruby oraz jędrny w dotyku. Pojawiają się wyraźne dolegliwości, w tym duża wrażliwość na dotyk i uczucie napięcia. Obszar kaletki reaguje bardzo nieprzyjemnie na ucisk. Ból pojawia się nagle i jest intensywny. Dotknięte miejsce jest często przegrzane i zaczerwienione, a ruchomość stawu jest ograniczona. W rzadkich przypadkach stan zapalny rozprzestrzenia się poza łokieć i może prowadzić do obrzęku węzłów chłonnych w pachach lub zaczerwienienia dłoni. Mogą również wystąpić ogólne objawy zapalne, takie jak gorączka i dreszcze.

Jak rozpoznaje się zapalenie kaletki łokciowej?

Zapalenie kaletki łokciowej jest zazwyczaj diagnozowane na podstawie oględzin. Oznacza to, że diagnozę można postawić wyłącznie na podstawie widocznych zewnętrznie objawów, takich jak zaczerwienienie, obrzęk, ograniczenie ruchomości i ból w okolicy chorej kaletki.

Jednak dokładne postawienie diagnozy wymaga również wywiadu, czyli zapytania pacjenta o jego nawyki ruchowe, przebyte choroby i dokładne dolegliwości. Na podstawie wywiadu rozpoznaje się lub wyklucza również inne choroby, aby podjąć decyzję o właściwym podejściu terapeutycznym.

Podczas badania fizykalnego palpuje się bolesny obszar łokcia oraz sprawdza ruchomość i zakres ruchu stawu. W większości przypadków obecność klasycznych objawów i typowych wyników badania palpacyjnego pozwala potwierdzić diagnozę zapalenia kaletki maziowej.

W niektórych przypadkach konieczne są dodatkowe badania, na przykład badanie ultrasonograficzne lub rentgenowskie. W badaniu ultrasonograficznym kaletka przedstawia się jako woreczek wypełniony płynem. Jeśli kaletka ma pogrubione brzegi, może to być oznaką długotrwałego zapalenia kaletki.

W przypadku podejrzenia ropnego zapalenia zazwyczaj wykonuje się nakłucie, aby potwierdzić lub wykluczyć infekcję bakteryjną. Ponieważ podczas każdego nakłucia z zewnątrz do kaletki mogą dostać się zarazki, wskazania do tego zabiegu powinny być rozpatrywane bardzo krytycznie.

Jak leczyć zapalenie kaletki łokciowej?

Leczenie zależy od przyczyny choroby. Stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, okłady chłodzące, a w razie potrzeby antybiotyki. Często wskazane jest krótkotrwałe unieruchomienie stawu za pomocą szyny lub taśmy. Ważne jest oszczędzanie i chłodzenie.

W niektórych przypadkach konieczne jest również chirurgiczne usunięcie kaletki. Dzieje się tak jednak niezwykle rzadko. Wskazaniem do usunięcia kaletki są na przykład otwarte rany lub odsłonięta zawartość kaletki.

Ostre zapalenie kaletki może również przejść w postać przewlekłą, ale generalnie można je dobrze leczyć. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym szybciej w większości przypadków ustępują objawy. Zwłaszcza w przypadku poważnych objawów choroby wskazana jest wizyta u lekarza.

Jakie leki są pomocne?

W przypadku ostrego zapalenia przepisuje się przede wszystkim leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Często wystarczają łagodne środki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen lub diklofenak (Voltaren®). W zależności od intensywności bólu wskazane może być wstrzyknięcie do stawu środka znieczulającego miejscowo (= środka znieczulającego miejscowo). W przypadku silnego bólu można również zastosować preparaty kortyzonowe. W przypadku infekcji bakteryjnej stosuje się antybiotyki, między innymi w celu zapobiegania posocznicy.

Czy opatrunki z maścią są pomocne?

Okład lub bandaż z maścią lub nalewką o działaniu chłodzącym i przeciwbólowym prawie zawsze przyczynia się do złagodzenia bólu, zmniejszenia stanu zapalnego i obniżenia obrzęku kaletki. Ponadto tymczasowe unieruchomienie dotkniętego stawu może pomóc w zmniejszeniu obrzęku i złagodzeniu bólu. Dlatego prawie bez wyjątku staw łokciowy jest na krótki czas unieruchamiany za pomocą szyny lub taśmy.

W miarę możliwości nie należy obciążać ramienia. W przypadku tapingu specjalny bandaż funkcjonalny pozwala na to, aby staw i mięśnie nie były całkowicie unieruchomione, a jedynie zapobiega niepożądanym ruchom. Unieruchomienie powinno zatem trwać tak długo, jak to konieczne, ale tak krótko, jak to możliwe.

Ważne jest, aby obrzęk i ból znacznie zmniejszyły się po unieruchomieniu. Wówczas zaleca się szybkie wznowienie ruchu i obciążania. W przeciwnym razie może dojść do kurczenia się zarówno kaletki, jak i torebki stawowej, co ostatecznie może prowadzić do ograniczenia ruchomości stawu.

Kiedy konieczne są dalsze działania?

Jeśli środki zachowawcze, czyli leki i bandaże, nie przynoszą efektów, w niektórych przypadkach konieczne mogą być zabiegi inwazyjne. Obejmują one wszystkie procedury, w których „wkracza się” do organizmu za pomocą strzykawek, cewników lub operacji.

W pierwszej kolejności, w celu zmniejszenia obrzęku, wskazane może być wykonanie nakłucia. Jeśli to nie wystarczy lub występuje otwarta rana, konieczna może być operacja usunięcia kaletki. Jest to jednak wskazane tylko w rzadkich przypadkach.

Jeśli choroba nie ustępuje, rozwija się przewlekłe zapalenie kaletki. Dzieje się tak, gdy zapalenie kaletki trwa dłużej niż trzy do sześciu tygodni. W takich przypadkach często zaleca się chirurgiczne usunięcie kaletki (ekstirpację), co jest niewielkim zabiegiem chirurgicznym. Następnie staw należy unieruchomić. Ewentualnie konieczne może być drenaż limfatyczny.

Jak długo trwa proces gojenia zapalenia kaletki?

Jeśli ostre zapalenie kaletki w łokciu zostanie w porę wyleczone, zazwyczaj szybko mija. Dolegliwości trwają zazwyczaj kilka tygodni, po czym objawy na ogół ustępują. Jeśli jednak dotknięty obszar ciała będzie nadal narażony na przeciążenie, zapalenie kaletki może pojawić się ponownie. W dłuższej perspektywie zapalenie kaletki łokciowej może przybrać przebieg przewlekły.

FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących zapalenia kaletki łokciowej

Jak rozpoznać zapalenie kaletki i jakie są objawy?

Objawy zapalenia kaletki łokciowej są zazwyczaj jednoznaczne. Na czubku łokcia pojawia się twardy obrzęk, często wielkości jajka kurzego. Inne oznaki zapalenia kaletki to zaczerwienienie, uczucie gorąca i ból przy ucisku. To, czy jest to forma zapalenia kaletki spowodowana przez bakterie, można rozpoznać po dodatkowych objawach, takich jak gorączka i silne pulsowanie. Zapalenie kaletki często pojawia się szybko, ale w przebiegu przewlekłym może być mniej bolesne.

Jakie są najczęstsze przyczyny zapalenia kaletki?

Przyczyny zapalenia kaletki są różnorodne, ale na pierwszym miejscu znajduje się podrażnienie mechaniczne. Częste opieranie się lub uderzenia powodują podrażnienie tkanki. Również reumatyzm lub dna mogą być przyczyną zapalenia kaletki, ponieważ w tych przypadkach dochodzi do odkładania się kryształków lub procesów zapalnych w organizmie. Ponadto uraz, który może spowodować przedostanie się zarazków do łokcia, może wywołać ropne zapalenie kaletki.

Jak leczy się zapalenie kaletki?

Leczenie zapalenia kaletki jest zazwyczaj zachowawcze. Lekarz zaleci oszczędzanie ramienia, stosowanie okładów chłodzących oraz przyjmowanie leków przeciwzapalnych. Wczesne leczenie często zapobiega przewlekłości zapalenia. Czasami płyn z kaletki jest usuwany poprzez nakłucie, co służy również ustaleniu przyczyny (bakteryjnej lub nie). To, czy zapalenie kaletki zawsze wymaga leczenia antybiotykami, zależy od obecności infekcji.

Kiedy konieczne jest chirurgiczne usunięcie kaletki?

Chirurgiczne usunięcie kaletki (bursectomia) jest konieczne, gdy metody zachowawcze zawodzą lub gdy mamy do czynienia z ciężkim, ropnym zapaleniem kaletki łokciowej. Również w przypadku uporczywego, przewlekłego zapalenia kaletki łokciowej, które nawraca i powoduje dolegliwości, kaletka jest usuwana chirurgicznie. Usunięcie kaletki jest rutynowym zabiegiem w ortopedii i chirurgii urazowej.

Czym różni się zapalenie kaletki w kolanach od zapalenia kaletki w łokciach?

Zarówno w kolanach, jak i łokciach kaletki są bardzo odsłonięte i znajdują się bezpośrednio pod skórą. W międzynarodowej literaturze fachowej zapalenie kaletki przedkolanowej i łokciowej (zapalenie kaletki kolanowej i łokciowej) często rozpatruje się łącznie, ponieważ mają one podobne mechanizmy powstawania (klękanie vs. opieranie się). To, czy dotyczy to łokcia, czy kolana, nie ma większego znaczenia dla terapii: kluczowe znaczenie ma odciążenie.

Jak diagnozuje się zapalenie kaletki łokciowej?

W większości przypadków zapalenie kaletki łokciowej diagnozuje się na podstawie prostego badania klinicznego. Lekarz bada palpacyjnie obrzęk i sprawdza ruchomość. Badanie ultrasonograficzne pomaga stwierdzić, czy ścianki kaletki w łokciu są pogrubione lub czy jest ona wypełniona ropą. Badanie krwi pozwala ustalić, czy zapalenie kaletki w łokciu jest związane z chorobą ogólnoustrojową.

Czy ostre zapalenie kaletki może przejść w stan przewlekły?

Tak, z nieleczonego ostrego zapalenia może rozwinąć się przewlekłe zapalenie kaletki. W przypadku tego przewlekłego zapalenia kaletki ból jest często mniej ostry, ale obrzęk utrzymuje się lub natychmiast powraca przy obciążeniu. Często można wyczuć pogrubione ścianki kaletki. Zapalenie kaletki łokciowej ma tendencję do nawracania, jeśli nie usunie się przyczyny mechanicznej.

Dlaczego w przypadku obrzęku łokcia należy szybko zgłosić się do lekarza?

Wczesne leczenie jest ważne, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się ewentualnej infekcji. Jeśli w grę wchodzą bakterie, może grozić sepsa. Ponadto ostre zapalenie kaletki maziowej jest łatwiejsze do wyleczenia niż zatwardziałe, przewlekłe zapalenie kaletki łokciowej. Jeśli zapalenie kaletki maziowej w łokciu jest zaniedbane, często w końcu trzeba rozważyć operację.