Systola – cykl pracy serca (systola i diastoła)

Systola to ważna faza cyklu sercowego, polegająca na skurczu mięśnia sercowego. Podczas systoli krew jest wypompowywana z komór serca do organizmu. Jej przeciwieństwem jest rozkurcz, podczas którego serce rozluźnia się i wypełnia krwią. Obie fazy są niezbędne do ciągłego zaopatrzenia organizmu. W lewej komorze serca powstaje wysokie ciśnienie, które pozwala na transport krwi do krążenia ogólnego. Anatomia serca pokazuje, w jaki sposób przedsionki i komory serca współpracują ze sobą. Zmiany w przebiegu tego procesu mogą wskazywać na choroby i często są widoczne w EKG.

Systola to faza, w której serce wypycha krew z komór serca. W fazie rozkurczu komory serca ponownie wypełniają się krwią z przedsionków. Podczas skurczu zastawki kieszonkowe są otwarte, co umożliwia przepływ krwi. Obie fazy wspólnie zapewniają prawidłową pracę serca.

Dwa tony serca

W medycynie, w przypadku prawidłowo funkcjonującego serca, rozróżnia się dwa tony serca:

1. Podczas skurczu komór serca w fazie bicia serca (skurcz).
2. Drugi ton serca powstaje pod koniec fazy skurczu, gdy zamykają się zastawki komorowe (diastole).

Gdy serce jest chore, lekarze mówią o szmerach serca. Szumy serca są wyczuwalne, gdy zastawki serca nie otwierają się lub nie zamykają prawidłowo. Można je usłyszeć podczas osłuchiwania stetoskopem. W ten sposób lekarze mogą podczas osłuchiwania stwierdzić, czy zastawki serca i samo serce są zdrowe i działają optymalnie.

Anatomia serca © designua | AdobeStock

Wartości graniczne

Serce wytwarza ciśnienie poprzez skurcze mięśnia, dzięki czemu pompuje krew do krążenia. Ciśnienie to wewnątrz naczyń krwionośnych nazywane jest ciśnieniem krwi. Aby wszystkie naczynia mogły być zaopatrzone w krew, konieczne jest określone ciśnienie.

Aby określić ciśnienie krwi, potrzebne są dwie wartości:

• ciśnienie rozkurczowe oraz
• ciśnienie skurczowe.

Ciśnienie skurczowe to wyższa z tych wartości. Wskazuje ono maksymalne ciśnienie wytworzone w lewej komorze serca podczas fazy skurczu i wyrzutu krwi. Tę fazę skurczu i wyrzutu nazywamy skurczem. U osoby zdrowej ciśnienie skurczowe wynosi od 110 do 130 mmHg.

Ciśnienie rozkurczowe to dolna wartość pomiaru. Odpowiada ono najniższemu ciśnieniu podczas fazy rozluźnienia i rozszerzenia mięśnia sercowego. Okres pomiędzy największym spadkiem ciśnienia, czyli ciśnieniem rozkurczowym, a największym wzrostem ciśnienia, czyli ciśnieniem skurczowym, nazywany jest w medycynie rozkurczem. Podczas rozkurczu komory serca wypełniają się świeżą krwią. U osoby zdrowej ciśnienie rozkurczowe wynosi od 80 do 89 mmHg.

Wartości ciśnienia krwi

Zasadniczo ciśnienie krwi różni się u poszczególnych osób. Zależy ono również od sytuacji i budowy anatomicznej, na przykład

• od elastyczności naczyń,
• wydajności pompowania i ciśnienia serca, czyli siły pracy serca. Podczas wysiłku narządy potrzebują więcej krwi niż w stanie spoczynku. Z tego powodu konieczne jest podwyższenie ciśnienia i częstości akcji serca.
• szerokości naczyń i związanego z tym oporu. Im większy opór przepływu, tym większe musi być ciśnienie.
• od pozycji ciała, a także
• sygnałów wysyłanych przez określone nerwy i hormony.

Za optymalne w stanie spoczynku uważa się ciśnienie krwi do 120/80 mmHg. Za normalne uznaje się wartości nieprzekraczające 129/84 mmHg. Za wysoką wartość normalną uważa się ciśnienie krwi do 139/89 mmHg.

• Lekko podwyższone ciśnienie krwi: wartości od 140 do 159 na 90 do 99 mmHg
• Umiarkowanie podwyższone ciśnienie krwi: wartości od 160 do 179 na 100 do 109 mmHg
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze: wartości powyżej 180/110 mmHg

Ciśnienie krwi można zmierzyć za pomocą cyfrowego lub analogowego ciśnieniomierza © Photo Sesaon | AdobeStock

Odchylenia ciśnienia krwi

Jeśli ciśnienie krwi odbiega mniej lub bardziej wyraźnie od wartości normy, konieczne jest zbadanie serca. Odbywa się to między innymi za pomocą elektrokardiogramu (EKG).

Ponadto lekarz może założyć pacjentowi mankiet do długotrwałego pomiaru ciśnienia krwi (długoterminowe EKG). Mierzy ona ciśnienie krwi pacjenta przez okres 24 godzin. Dzięki temu można stwierdzić, czy ciśnienie krwi jest stale zbyt wysokie lub zbyt niskie, czy też są to pojedyncze przypadki.

Podsumowanie

Systola i rozkurcz stanowią razem główny przebieg pracy serca i zapewniają ciągły przepływ krwi. Podczas fazy skurczu, czyli systoli, krew jest pompowana do krążenia ogólnego, natomiast w fazie rozkurczu serce może ponownie pobrać krew. Faza skurczu mięśnia sercowego dzieli się na fazę napięcia i fazę wyrzutu, podczas których zastawki żylakowe są zamknięte, a zastawki workowe otwarte.

W tej fazie krew jest pompowana do krążenia ogólnego oraz do płuc, w szczególności przez tętnicę płucną i aortę. Częstość akcji serca określa czas trwania jednego uderzenia serca i wpływa na całkowite obciążenie mięśnia sercowego. Pod koniec fazy skurczu serca powstaje drugi ton serca, gdy zastawki się zamykają.

Zastawki żylne otwierają się ponownie podczas fazy napełniania, umożliwiając przepływ zgromadzonej krwi do komory. Płynny przebieg tego procesu ma kluczowe znaczenie, ponieważ w przeciwnym razie mogą wystąpić szmery serca lub zaburzenia czynnościowe. Jeśli serce jest chore lub zastawki serca nie zamykają się prawidłowo, przepływ krwi może być zaburzony.

Ogólnie rzecz biorąc, skurcz i rozkurcz stanowią idealnie zgrany system, który jest niezbędny do zaopatrzenia organizmu.

FAQ

Czym jest skurcz?

Systola to faza skurczu serca. W tej fazie mięsień sercowy kurczy się, a krew jest wypompowywana z komór serca.

Co dzieje się w fazie rozkurczu?

Rozkurcz to faza rozluźnienia, w której komory serca wypełniają się krwią. W tym czasie otwierają się zastawki żylakowe, dzięki czemu krew przepływa z przedsionka do komory.

Jaki jest związek między skurczem a rozkurczem?

Systola i diastole razem tworzą cykl sercowy. Podczas systoli krew jest wyrzucana, podczas gdy diastole ponownie wypełnia serce.

Jaką rolę odgrywają zastawki serca?

Podczas skurczu zastawki workowate są otwarte, a zastawki łukowate zamknięte. Zapobiega to cofaniu się krwi.

Jak rozpoznać zaburzenia pracy serca?

Zaburzenia można wykryć za pomocą EKG lub podczas osłuchiwania stetoskopem. Szmery serca mogą wskazywać na problemy z zastawkami serca.