Dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD) to przewlekła choroba płuc występująca u wcześniaków i noworodków. W zależności od stopnia zaawansowania choroby BPD może utrzymywać się aż do wieku dorosłego i powodować długotrwałe uszkodzenia płuc.
Poniżej znajdują się dalsze informacje oraz lista wybranych specjalistów zajmujących się dysplazją oskrzelowo-płucną.
Dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD) to przewlekła choroba płuc występująca u wcześniaków.
Wcześniaki to niemowlęta urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży (TC). Przed 32. tygodniem ciąży mówi się o „bardzo wczesnym porodzie”, a przed 28. tygodniem ciąży o „porodzie skrajnie wczesnym”.
Oskrzela to odgałęzienia tchawicy, które prowadzą do tkanki płucnej i tam się rozgałęziają. Każdy płat płuca ma oskrzela główne z wieloma odgałęzieniami. Pulmo to medyczne określenie płuc. BPD oznacza zatem uszkodzenie tchawicy i tkanki płucnej. Dotyczy to głównie wcześniaków, co ma kilka przyczyn:
Typowe objawy tej choroby to:
Niemowlęta dotknięte tą chorobą zazwyczaj oddychają zbyt szybko, co może łatwo prowadzić do duszności. Wynikające z tego niskie nasycenie krwi tlenem powoduje niebieskawe zabarwienie skóry.
Inne wcześniaki mają trudności z wypchnięciem powietrza z płuc, co spowalnia wydech. W wyniku tego opóźnienia w płucach często pozostaje powietrze, co prowadzi do nadmiernego rozciągnięcia tego narządu.
Ponadto wzmożona aktywność oddechowa może powodować zaburzenia częstości akcji serca i przeciążenie funkcji pompującej prawej komory serca.
Dysplazja oskrzelowo-płucna to choroba płuc u noworodków, która może powstać w wyniku stosowania respiratora @ Tobilander /AdobeStock
Główną przyczyną dysplazji oskrzelowo-płucnej (BPD) jest przedwczesny poród i bardzo niska masa urodzeniowa. Za szczególnie zagrożone uważa się dzieci urodzone przed 32. tygodniem ciąży, o masie ciała poniżej 1500 gramów. U tych małych wcześniaków płuca często nie są jeszcze w pełni rozwinięte. W rezultacie niedojrzałe płuca nie są w stanie wytworzyć surfaktantu, który jest niezbędny do oddychania.
Jednak niemowlęta potrzebują tej substancji wytwarzanej przez organizm, aby móc samodzielnie oddychać. Surfaktant jest dostępny dla niemowląt dopiero od 35. tygodnia ciąży (lub później. Jest to płyn wyściełający wnętrze płuc (tzw. pęcherzyki płucne). Jego zadaniem jest obniżenie napięcia powierzchniowego pęcherzyków płucnych i utrzymanie dróg oddechowych w stanie otwartym.
Można to sobie wyobrazić w ten sposób: podczas wdechu powstaje podciśnienie, przez co pęcherzyki płucne zapadają się (= ulegają kolapsowi). Dzięki surfaktantowi pęcherzyki płucne są chronione od wewnątrz przed zapadaniem się i mogą w ten sposób nadal uczestniczyć w wymianie gazowej. W ten sposób niemowlęta (a zresztą także dorośli) mogą normalnie oddychać. Wcześniaki nie dysponują jeszcze wystarczającą ilością surfaktantu i dlatego często muszą być sztucznie wentylowane.
Wentylacja mechaniczna jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka uszkodzenia pęcherzyków płucnych oraz wystąpienia lub pogorszenia się BPD. Widać to również w tym, że w aktualnych definicjach i zaleceniach konieczność sztucznego wentylowania z podawaniem tlenu w ciągu pierwszych 28 dni po urodzeniu jest główną cechą charakterystyczną BPD. Tlen podawany jest przy bardzo wysokim ciśnieniu wentylacji oraz wysokim stężeniu tlenu i przez dłuższy czas.
Z jednej strony może to spowodować uszkodzenie tkanki płucnej, z drugiej strony zwiększa ryzyko infekcji, zwłaszcza zapalenia płuc. Kolejnym powikłaniem jest gromadzenie się płynu w tkance płucnej, co może powodować tzw. obrzęk płuc. W miarę możliwości należy unikać sztucznej wentylacji. Jednak w przypadku wcześniaków jest ona z reguły niezbędna do życia i ratująca życie, a zatem nie jest przyczyną, lecz skutkiem niedojrzałości płuc.
W celu zdiagnozowania dysplazji oskrzelowo-płucnej (BPD) ważne jest przede wszystkim określenie nasycenia krwi niemowlęcia tlenem. Im jest ona niższa, tym cięższa jest choroba płuc. Obecnie istnieje również możliwość potwierdzenia lub wykluczenia podejrzenia BPD poprzez określenie specjalnych parametrów laboratoryjnych i białek. W tej dziedzinie badania idą pełną parą i spodziewane są dalsze wyniki oraz możliwości wczesnego rozpoznania. Badania krwi są w wielu przypadkach nadal eksperymentalne, a więc mało rozpowszechnione w codziennej praktyce klinicznej.
Ponadto wykonuje się zdjęcie rentgenowskie lub tomografię komputerową w celu oceny stopnia uszkodzenia płuc. Pozwala to ocenić stopień uszkodzenia płuc, gdy pęcherzyki płucne są nadmiernie rozdęte, a tkanka płucna uszkodzona.
Jeśli czynność serca wcześniaka jest ograniczona, konieczne jest również wykonanie badania ultrasonograficznego serca. Pozwala to również pośrednio ocenić funkcjonowanie płuc.
Wszystkie działania mają na celu zapobieganie dalszemu uszkodzeniu płuc i stabilizację funkcji oddechowej dziecka. Ponieważ niedobór surfaktantu jest główną przyczyną powstawania BPD, po porodzie podaje się go przez tchawicę. Kofeina również stanowi element terapii BPD, ponieważ może zwiększyć popęd oddechowy niemowlęcia. Oprócz podawania tlenu na pierwszym planie znajduje się leczenie stanów zapalnych. Ważną rolę odgrywa tu ograniczone czasowo podawanie kortyzonu.
W przypadku zwężenia dróg oddechowych można zastosować terapię inhalacyjną z użyciem leków, które powodują rozszerzenie oskrzeli i utrzymują drożność dróg oddechowych. W przypadku wystąpienia obrzęków (obrzęków płuc) stosuje się leki moczopędne. Ewentualny wzrost ciśnienia w płucach leczy się lekami rozszerzającymi naczynia krwionośne.
Jeśli niemowlę jest w stanie to zrobić, można rozważyć jak najwcześniejsze rozpoczęcie fizjoterapii. Obejmuje to przede wszystkim gimnastykę oddechową, a także stosowanie specjalnych pozycji. Ponadto utratę wagi u wcześniaków kompensuje się zwiększonym spożyciem energii.
Szczególnie ważne jest podawanie wapnia, fosforanu i witaminy D. Zapobiega to zmiękczeniu kości i związanej z tym kruchości (niestabilności) klatki piersiowej.
W przypadku, gdy wcześniak musi być przez dłuższy czas wentylowany sztucznie, najczęściej stosuje się respirator niskociśnieniowy. Dzięki temu niemowlę można później powoli odzwyczajać od respiratora.
Przed wypisaniem dziecka ze szpitala należy wykonać pierwsze szczepienia, najlepiej przeciwko krztuścowi i pneumokokom. Po szóstym miesiącu życia wskazane jest kolejne szczepienie ochronne przeciwko grypie. Ponadto istnieje możliwość wykonania specjalnego szczepienia przeciwko wirusowi RS, który jest odpowiedzialny za większość infekcji dróg oddechowych u niemowląt.
Aby zapobiec dysplazji oskrzelowo-płucnej (BPD), należy w miarę możliwości unikać porodów przedwczesnych. Kobiety w ciąży, u których istnieje ryzyko przedwczesnego porodu, otrzymują zatem kortykosteroidy w celu stymulacji dojrzewania płuc dziecka i zapobiegania stanom zapalnym. Środek ten znany jest pod nazwą indukcji dojrzałości płuc.
Sztuczna wentylacja to poważna ingerencja w organizm, która może prowadzić do długotrwałych uszkodzeń płuc i mózgu @ Mark /AdobeStock
Dzięki postępom współczesnej medycyny wcześniaki mają dziś duże szanse na przeżycie tej choroby. Nie dotyczy to tylko nielicznych przypadków o ciężkim przebiegu i wyraźnym uszkodzeniu płuc lub serca. Wiele dzieci wraca nawet do pełnego zdrowia po chorobie płuc. Najbardziej wyraźną poprawę osiąga się zazwyczaj w ciągu pierwszego roku życia.
Nadal jednak istnieje skłonność do rozwoju chorób układu oddechowego. Należą do nich przede wszystkim zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc. Dlatego ważne jest, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia dziecka. Dlatego należy unikać dużych skupisk ludzi, na przykład w poczekalniach, zwłaszcza w miesiącach zimowych. Kolejnym czynnikiem ryzyka jest dym tytoniowy, który może wywoływać reakcje zapalne lub nasilać już istniejące stany zapalne. To samo dotyczy emisji z urządzeń grzewczych i kominków opalanych drewnem.
Po wyleczeniu BPD dziecko musi regularnie zgłaszać się na badania kontrolne w celu sprawdzenia czynności płuc i w razie potrzeby rozpoczęcia niezbędnego leczenia. W niektórych przypadkach osoby urodzone przedwcześnie są bardziej podatne na choroby układu oddechowego aż do wieku dorosłego.
