Termin „mania” oznacza chorobowy stan psychiczny. Uważa się ją za przeciwieństwo depresji i najczęściej występuje w ramach zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Wcześniej nazywano to chorobą maniakalno-depresyjną i klasyfikuje się ją jako tzw. psychozę endogenną.
Manie monopolarne (bez depresji) występują bardzo rzadko, ale wiążą się z wysokim ryzykiem nawrotu choroby.
Znacznie rzadziej występują zespoły maniakalne w przebiegu
- wysokiej gorączki,
- odurzenia narkotykowego,
- chorób fizycznych lub organicznych mózgu lub
- jako skutek uboczny leków
.
Historycznie pojęcie manii wywodzi się od Hipokratesa w V wieku p.n.e. W tłumaczeniu z łaciny mania oznacza szał, obsesję, szaleństwo.
Zgodnie z ICD-10 hipomanie (= łagodne formy manii) charakteryzują się
- utrzymujący się lekko podwyższony nastrój,
- zwiększoną aktywnością i motywacją,
- poprawę samopoczucia,
- towarzyskość,
- rozmownością oraz
- zmniejszona potrzeba snu przez kilka dni.
Indywidualne wahania są bardzo duże. Dlatego też do dokładnej klasyfikacji manii często należy odwołać się do opisu bliskich, którzy dobrze znają osobę dotkniętą chorobą.
Ze względu na subiektywne dobre samopoczucie, które często towarzyszy manii, osoby dotknięte tą chorobą czasami odmawiają leczenia. Artyści opisują, że w stanie manii często wykazują się szczególną kreatywnością. Istnieje jednak ryzyko pogorszenia stanu, co może mieć poważne negatywne konsekwencje.
Faza maniakalna bez objawów psychotycznych
Wyraźne manie bez objawów psychotycznych przejawiają się w
- nieadekwatnym do sytuacji podwyższonym nastroju,
- nadaktywności,
- silnej potrzebie mówienia,
- ograniczonej zdolności do słuchania,
- zmniejszonej potrzebie snu,
- utrata zwykłych zahamowań społecznych,
- łatwym rozpraszaniu uwagi,
- przecenianie własnych możliwości,
- ekspansywności,
- manii wielkości,
- ryzykowne projekty oraz
- często wysokie wydatki
trwające co najmniej tydzień.
Podczas manii osoby dotknięte tą chorobą są niezwykle energiczne i mają skłonność do przeceniania swoich możliwości © © yesdoubleyes | AdobeStock
Faza maniakalna z objawami psychotycznymi
Manie z objawami psychotycznymi przejawiają się dodatkowo
- rażącym przecenianiem własnych możliwości,
- manii wielkości o wymiarze urojeniowym,
- napadzie pomysłów,
- ewentualnie urojeniu prześladowczym,
- agresywności/przemocy oraz
- ewentualnie w urojeniach lub halucynacjach.
Konsekwencje fazy maniakalnej
W przypadku ciężkiej manii osoby dotknięte chorobą
- nieodwracalnie zniszczyli związki partnerskie lub relacje zawodowe,
- przeznaczyć oszczędności,
- zaciągnęli znaczne długi lub
- poważnie narażali siebie i innych poprzez ryzykowne zachowania lub w stanie upojenia alkoholowego lub narkotykowego.
W tak zwanych mieszanych epizodach maniakalno-depresyjnych mogą ponadto pojawiać się krótkotrwałe impulsy samobójcze. Przy ogólnie obniżonym poziomie hamowania szybko prowadzą one do działań samobójczych.
Szczególnie problematyczny jest obraz kliniczny manii, gdy towarzyszy mu brak świadomości choroby. Osoby dotknięte tą chorobą są wtedy często rozpoznawalne jako chore nawet dla laika, ale nie szukają pomocy lub stanowczo odrzucają oferowaną pomoc.
Dopiero w przypadku bezpośredniego zagrożenia dla siebie lub innych osób osoby dotknięte chorobą mogą zostać skierowane na leczenie psychiatryczne wbrew swojej woli. Za stwierdzenie tego stanu odpowiedzialne są – w zależności od powiatu i kraju związkowego – urzędy porządkowe, urzędy zdrowia i policja.
Umieszczenie w szpitalu na okres dłuższy niż 24 godziny wymaga zgody sądu.
Epizody maniakalne są w większości przypadków leczone farmakologicznie za pomocą leków stabilizujących nastrój (lit, walproinian) lub neuroleptyków. W przypadku manii zaleca się dodatkowo środowisko o ograniczonej stymulacji oraz regularne kontakty z lekarzem (specjalistą).
Wskaźnik nawrotów jest bardzo wysoki w miesiącach następujących po fazie maniakalnej. Dlatego też nawet po ustąpieniu ostrych faz choroby konieczna jest farmakologiczna terapia podtrzymująca i profilaktyka nawrotów. Odstawianie leku stabilizującego nastrój powinno nastąpić najwcześniej po upływie roku, a czasami nawet znacznie później.
Pacjent z manią powinien w każdym przypadku poddać się ambulatoryjnemu leczeniu specjalistycznemu. Leczenie to prowadzi psychiatra lub neurolog w prywatnej praktyce lub w ambulatoryjnych oddziałach psychiatrycznych (PIA). Jeśli opieka ta nie jest wystarczająca w ostrych fazach choroby, można rozważyć leczenie w klinice dziennej lub leczenie stacjonarne w szpitalu psychiatrycznym.
Jeśli w fazach stabilniejszych występują
- problemy z akceptacją choroby,
- potrzebą informacji lub
- kwestie zawodowe,
pomocna może być również rehabilitacja medyczna w wyspecjalizowanej klinice.
W przypadku niezdolności do czynności prawnych w związku z udowodnioną manią czasami można zwrócić zakupione towary lub unieważnić umowy kupna.
48-letnia nauczycielka została przyjęta do szpitala po tym, jak w poprzednich tygodniach stawała się coraz bardziej nadaktywna, aby – jak sama powiedziała – uszczęśliwić świat.
Przez kilka dni dało się zauważyć podwyższony nastrój. Następnie epizod maniakalny w pełni ujawnił się podczas weekendowego kursu, podczas którego pacjentka prawie nie spała. Spała wtedy tylko 1–2 godziny na dobę, była na nogach przez cały dzień, dużo mówiła i dążyła do tego, by uszczęśliwić swoje otoczenie. W tym celu wiązała wianki z kwiatów dla wszystkich sąsiadów, chciała śpiewać z dziećmi na placu zabaw itp.
Odmawia leczenia szpitalnego, ponieważ czuje się wyjątkowo dobrze i ma jeszcze wiele do zrobienia. Z wywiadu znanych jest kilka epizodów maniakalnych i ciężkich depresyjnych. Pacjentka początkowo odmawia przyjęcia do szpitala, jednak dobra przyjaciółka przekonuje ją do pozostania w klinice. Początkowo otrzymuje wysoce skuteczny neuroleptyk (Zyprexa®), który dobrze działa na ostrą manię.
Po ustabilizowaniu się jej stanu po około czterech tygodniach, w celu dalszej profilaktyki fazowej ostrożnie podaje się lit. Pacjentka ma już dobre doświadczenia z tym lekiem. Jednak za radą bardzo religijnego i niechętnego lekom nowego znajomego odstawiła go na pół roku przed przyjęciem do szpitala.
Dlatego też szczegółowo omawia się z nią znaczenie regularnego i ewentualnie wieloletniego przyjmowania litu.
