Wiele osób zna to uczucie, kiedy dłonie lub palce u stóp nagle stają się zimne i/lub drętwieją. Jeśli zdarza się to częściej, wskazana jest wizyta u lekarza, ponieważ może to być tzw. zespół Raynauda. Z medycznego punktu widzenia jest to choroba naczyniowa spowodowana skurczami naczyń krwionośnych. W starszych źródłach czasami pojawia się również termin „choroba Raynauda”.
Tutaj znajdą Państwo dodatkowe informacje oraz listę wybranych lekarzy specjalizujących się w leczeniu zespołu Raynauda.
Czym jest zespół Raynauda?
W przypadku zespołu Raynauda palce rąk lub stóp nagle stają się zimne lub drętwieją. Częściej dotyczy to palców rąk.
Zaburzenia w funkcjonowaniu małych naczyń krwionośnych powodują zmniejszony dopływ krwi do kończyn. Oprócz uczucia drętwienia i zimna w dotkniętych chorobą kończynach może również wystąpić
- bladość,
- zasinienia lub
- zaczerwienienia
. Nie tylko z tego powodu zespół Raynauda określa się również jako chorobę charakteryzującą się tzw. „zjawiskiem trójkolorowym”. Trikolore oznacza „trójkolorowy”. Nazwa choroby pochodzi od francuskiego lekarza Maurice'a Raynauda, który po raz pierwszy opisał ją w XIX wieku.
Jaka jest różnica między pierwotnym a wtórnym zespołem Raynauda?
Wyróżnia się dwie różne postacie tego zespołu objawów:
W przypadku pierwotnego zespołu Raynauda nie można ostatecznie ustalić przyczyny. Choroba dotyka przede wszystkim młodsze kobiety. Statystycznie kobiety cierpią na ten zespół pięć razy częściej niż mężczyźni. Szczególnie często dotyka on kobiety w wieku od 20 do 40 lat.
Wtórny zespół Raynauda jest następstwem innych chorób. Może on na przykład wystąpić w przypadku
- reumatyzmu
- przedawkowaniu niektórych leków
- urazów
- chorób lub
- czynników dziedzicznych
może prowadzić do tej dolegliwości.
Jak często występuje zespół Raynauda?
Epidemiologia: szacunki dotyczące dokładnego zasięgu i patogenezy zjawiska Raynauda różnią się w zależności od badania – jasne jest jednak, że dotyka ono przede wszystkim młode kobiety.
Objawy zespołu Raynauda
W przypadku tej choroby palce rąk i stóp nagle bledną i wydają się pozbawione krwi. Mogą również pojawić się niebieskawe przebarwienia i ból. Możliwe jest również uczucie drętwienia oraz inne zaburzenia czucia.
W przypadku postaci pierwotnej ataki te trwają około 30 minut. Mogą jednak również trwać dłużej. Gdy ataki ustępują, skóra może się zaczerwienić.
W przypadku pierwotnego zespołu Raynauda objawy występują zazwyczaj na obu dłoniach i stopach. W postaci wtórnej często dotyczy to jednak tylko jednej strony.
Zasadniczo istnieje ryzyko, że te napady skurczowe mogą utrzymywać się przez dłuższy czas. W takich przypadkach grożą dalsze uszkodzenia, zwłaszcza skóry – w rzadkich, ciężkich przypadkach nawet owrzodzenia na opuszkach palców lub martwica. Jednak takie skutki występują raczej w postaci wtórnej.
W takich sytuacjach mogą również pojawić się inne objawy, takie jak obrzęki skóry lub zmiany w naczyniach krwionośnych.
Podsumowanie najczęstszych objawów:
- Bladość
- niebieskawe zabarwienie
- Ból
- zimne kończyny
- zaczerwienienia skóry
- Uszkodzenia tkanek i naczyń
- Obrzęki skóry
Rozpoznanie zespołu Raynauda
Istnieją ustalone kryteria diagnostyczne: lekarz może uzyskać wstępne wskazówki już na podstawie badania fizykalnego oraz opisu objawów przedstawionego przez pacjentów. Na przykład zapyta, kiedy pojawiają się zaburzenia czucia lub jak długo trwają. Ponadto podejrzenie można dodatkowo potwierdzić za pomocą kilku badań.
Skuteczną metodą jest tutaj test zaciśnięcia pięści, który może dostarczyć wskazówek dotyczących przepływu krwi. Ponadto można przeprowadzić ukierunkowane badanie tętnic, a także podjąć próbę wywołania dolegliwości poprzez celową ekspozycję na zimno.
Jeśli lekarz prowadzący podejrzewa wtórny zespół Raynauda, badania są bardziej rozbudowane. Na przykład badania krwi mogą dostarczyć wskazówek dotyczących jednej lub drugiej choroby podstawowej. Wskazana jest również dokładna ocena paznokci palców, ponieważ w fałdzie paznokciowym mogą pojawić się typowe ślady.
Jakie są przyczyny zespołu Raynauda?
Ponieważ chodzi o spontaniczne zwężenie naczyń krwionośnych, zimno odgrywa dużą rolę w powstawaniu tego schorzenia. Istnieje jednak jeszcze jeden czynnik ryzyka, który ma znaczenie nie tylko w przypadku tego zespołu objawów: stres.
Podsumowując, dokładne przyczyny postaci pierwotnej nie zostały jeszcze ostatecznie zbadane. Jednak za dodatkowe czynniki ryzyka uważa się palenie tytoniu lub zaburzenia równowagi hormonalnej.
Wtórny zespół Raynauda może być wywołany przez różne choroby podstawowe. Na przykład rolę mogą tu odgrywać choroby naczyniowe, takie jak reumatyzm, lub schorzenia nerwowe, na przykład stwardnienie rozsiane (SM).
Jednak również nowotwory mogą go wywoływać. To samo dotyczy zespołu cieśni nadgarstka, w którym dochodzi do ucisku nerwów w okolicy nadgarstka. Różne choroby autoimmunologiczne i schorzenia tkanki łącznej, takie jak twardzina skóry czy toczeń rumieniowaty (lupus), również mogą sprzyjać wystąpieniu zjawiska Raynauda.
Jak leczy się pierwotny zespół Raynauda?
Pierwotny zespół Raynauda zasadniczo nie wymaga specjalnego leczenia. Zazwyczaj wystarcza terapia objawowa, co oznacza, że dolegliwości łagodzi się bez specjalnych zabiegów medycznych, środków lub leków. W przypadku zimnych kończyn pomocne może być zanurzenie ich w ciepłej wodzie – ogólnie rzecz biorąc, w codziennym życiu wskazana jest dobra ochrona przed zimnem. Zimne palce można również ogrzać w pachach.
Przyczyną zespołu Raynauda może być również stres. Dlatego zaleca się konsekwentne ograniczanie stresu. Pomocne mogą być w tym celu specjalne programy, na przykład ukierunkowane na rozluźnienie mięśni. Masaże i ruchy kończyn są również skutecznymi środkami, ponieważ pobudzają krążenie krwi.
Jak postępować w przypadku wtórnego zespołu Raynauda?
Aby leczyć wtórny zespół Raynauda, należy najpierw zidentyfikować chorobę podstawową. Po postawieniu diagnozy przez lekarza można rozpocząć ukierunkowaną terapię.
Można również podawać leki wywołujące rozszerzenie naczyń krwionośnych (wazodilatację). Jeśli w wyniku martwicy tkanek powstały już rany, należy je odpowiednio opatrzyć.
Zabiegi chirurgiczne polegające na zablokowaniu określonych nerwów są wskazane przede wszystkim w cięższych przypadkach choroby.
Przegląd możliwych metod leczenia:
- Redukcja stresu
- Masaże i ruchy dotkniętych chorobą kończyn
- Kąpiele kończyn w ciepłej wodzie
- Leki
- Zabiegi chirurgiczne
Jakie są rokowania w przypadku zespołu Raynauda?
Pierwotny zespół Raynauda nie jest niebezpieczny, a napady skurczowe ustępują wraz z wiekiem. Nie powoduje on znaczącego pogorszenia jakości życia.
Nieco bardziej skomplikowany jest przebieg wtórnego zespołu Raynauda. W tym przypadku należy najpierw leczyć chorobę podstawową i zająć się ewentualnymi uszkodzeniami. W skrajnych przypadkach uszkodzenia tkanek mogą wymagać amputacji, jednak zdarza się to stosunkowo rzadko.
Często zadawane pytania
1. Czy zjawisko Raynauda częściej dotyka kobiety niż mężczyzn?
Tak, kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni, a ponadto choroba ta często występuje rodzinnie.
2. Jaki wpływ ma nikotyna na zjawisko Raynauda?
Nikotyna dodatkowo zwęża naczynia krwionośne i może zwiększać częstotliwość napadów – dlatego zaleca się rzucenie palenia.
3. Jakie leki stosuje się w przypadku zjawiska Raynauda?
Substancje rozszerzające naczynia krwionośne, takie jak nifedypina lub sildenafil, mogą poprawić przepływ krwi i złagodzić dolegliwości.
4. W jaki sposób lekarz potwierdza diagnozę w przypadku podejrzenia zjawiska Raynauda?
Oprócz badania klinicznego pomocna może być mikroskopia kapilarna, pozwalająca na dokładniejszą ocenę kapilar.
Udostępnij artykuł