PCOS to powszechna choroba hormonalna, która dotyka przede wszystkim kobiety w wieku rozrodczym. Zespół policystycznych jajników wiąże się z zaburzeniami równowagi hormonalnej i może powodować liczne objawy. Typowe objawy PCOS to zaburzenia cyklu miesiączkowego, brak owulacji oraz podwyższony poziom hormonów męskich.
Wiele kobiet z PCOS cierpi dodatkowo na trądzik, nadmierne owłosienie ciała lub wypadanie włosów. Z chorobą tą często wiąże się również insulinooporność i zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2. PCOS może wpływać na płodność i często stanowi dla dotkniętych nim kobiet długotrwałe wyzwanie zdrowotne. Dlatego szczególnie ważne jest wczesne rozpoznanie i indywidualnie dostosowane leczenie.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: E28.2
Krótki przegląd:
PCOS, skrót od zespołu policystycznych jajników, to zaburzenie hormonalne związane z policystycznymi zmianami w jajnikach. Częstymi objawami są nieregularne cykle, podwyższony poziom androgenów oraz zaburzenia cyklu. Choroba dotyka wiele kobiet i może wpływać zarówno na metabolizm, jak i na płodność. Leczenie PCOS zależy od indywidualnych objawów i celów życiowych pacjentki.
Przegląd artykułów
Czym jest PCOS?
PCOS to zespół charakteryzujący się powstawaniem torbieli jajnikowych, czyli wypełnionych wodą pęcherzyków (torbieli) na jajnikach. Układają się one tam w formie naszyjnika z pereł.
W konsekwencji dochodzi do zaburzenia równowagi hormonalnej. Powoduje to nadmierną produkcję męskich hormonów płciowych, co wywołuje typowe objawy. Męskie hormony płciowe to testosteron z grupy androgenów.
Choroba występuje u kobiet w wieku rozrodczym. Częstość występowania w tej grupie osób na całym świecie szacuje się na pięć do dwunastu procent. Zmiany w jajnikach najczęściej zaczynają się już w okresie dojrzewania. Objawy pojawiają się jednak często dopiero w wieku od 20 do 30 lat.
Torbiele jajników mogą rozwijać się w okresie dojrzewania, a następnie ustępować. Prowadzą one do tzw. przejściowego zespołu policystycznych jajników.
Własny układ hormonalny organizmu podlega skomplikowanemu cyklowi regulacyjnemu. Niewielkie zmiany prowadzą do poważnych zaburzeń równowagi hormonalnej, które mogą zakłócić cały metabolizm.
Anatomia macicy © bilderzwerg | AdobeStock
Przyczyny PCOS
Dokładna przyczyna powstawania PCOS nie została dotychczas jednoznacznie wyjaśniona. Ponieważ obserwuje się częste występowanie tego schorzenia w rodzinach, eksperci podejrzewają, że ma ono podłoże genetyczne.
Za czynniki ryzyka sprzyjające wystąpieniu PCOS uważa się:
- dieta bogata w tłuszcze
- dieta bogata w cukier
- nadwaga
- brak aktywności fizycznej
- cukrzyca
Wiele kobiet dotkniętych tą chorobą cierpi na otyłość. PCOS sprzyja wydzielaniu insuliny, a tym samym rozwojowi insulinooporności. To z kolei dodatkowo wzmaga wydzielanie męskich hormonów płciowych, a tym samym nasila objawy związane z PCOS.
Objawy PCOS
W wyniku PCOS mogą wystąpić następujące objawy:
- Zaburzenia cyklu
- Niepłodność
- nasilające się, coraz bardziej „męskie” owłosienie ciała (hirsutyzm / wirylizacja)
- zwiększone wypadanie włosów na głowie
- Wady skóry (trądzik)
U kobiet z PCOS cykl jest zaburzony: może dochodzić do
- nieregularnych lub brakujących miesiączek, albo
- cyklu bezowulacyjnego (cyklu bez owulacji)
. W tym ostatnim przypadku kobieta jest bezpłodna.
Nadmiar hormonów męskich prowadzi do postępującej „męskości”. W przypadku hirsutyzmu u kobiety pojawia się typowe dla mężczyzn owłosienie, które objawia się na przykład
- zarostem,
- owłosieniem na klatce piersiowej,
- wyraźnym owłosieniem na udach i plecach, a także
- rozszerzonego owłosienia łonowego sięgającego aż do pępka i ud
.
Wirilizm obejmuje między innymi
- głębszy głos,
- postępujące łysienie oraz
- wzrost łechtaczki,
- w niektórych przypadkach również zanik tkanki piersiowej.
Diagnostyka: Kiedy zaleca się badanie w kierunku PCOS?
Jeśli któryś z powyższych objawów dotyczy Ciebie, nie zwlekaj z konsultacją lekarską. Zwłaszcza jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki PCOS, możesz być również dotknięta tą chorobą.
Tylko dzięki odpowiednim środkom terapeutycznym można opanować zaburzenia hormonalne. W przeciwnym razie grożą różne choroby wtórne i powikłania:
- cukrzyca
- Stłuszczenie wątroby
- Choroby tarczycy
- Choroby serca
- Udar mózgu
- Bezdech senny
- Niepłodność
- Depresja
Leczenie farmakologiczne jest ważne nie tylko dla zdrowia fizycznego, ale także psychicznego kobiet dotkniętych tą chorobą. Pacjentki często bardzo cierpią zwłaszcza z powodu widocznych zmian zewnętrznych.
Metody diagnostyczne
Zespół policystycznych jajników (PCOS) należy do zakresu ginekologii ogólnej. Dlatego należy zgłosić się do ginekologa.
Podczas wizyty lekarz najpierw zbierze szczegółowy wywiad, czyli anamnezę. Obejmuje to zadawanie różnych pytań dotyczących objawów i ich rozwoju. Zapyta również o ewentualne przypadki PCOS w kręgu rodzinnym.
Diagnoza PCOS opiera się na trzech „kryteriach rotterdamskich”:
- Oligo- i/lub anowulacja (nieregularne cykle bez owulacji)
- Wirilizacja spowodowana hiperandrogenizmem
- Policystyczne jajniki.
Do rozpoznania PCOS wystarczą tylko dwa z trzech „kryteriów rotterdamskich”. Oznacza to, że diagnoza jest stawiana nawet bez obecności torbieli w jajnikach. Diagnoza PCOS jest obecnie nadal diagnozą wykluczającą, tzn. stawia się ją po wykluczeniu innych chorób.
Objawy, takie jak coraz bardziej męski typ owłosienia, są czasami już jednoznaczne. Najczęściej jednak ginekolog przeprowadza kilka dodatkowych, specjalistycznych badań, przede wszystkim USG jajników. Torbiele na jajnikach występują często, ale nie zawsze i nie pozwalają na „pewną diagnozę” PCOS.
W razie wątpliwości wykonuje się dodatkowo badanie krwi. Sprawdza się w nim poziom cukru i lipidów we krwi, a także stężenie hormonów płciowych. Nadmiar testosteronu lub androgenów jest oznaką PCOS.
Leczenie PCOS
PCOS zasadniczo nie jest uleczalny, ale można go leczyć: dzięki lekom oraz optymalizacji diety i stylu życia objawy można znacznie złagodzić.
Przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych („pigułek”) stabilizuje cykl. Pigułki pomagają w przypadku PCOS, ponieważ mają działanie antyandrogenowe. Prowadzi to do regularności cyklu i przeciwdziała oligomenorrhoe.
Jeśli planują Państwo poczęcie dziecka, ginekolog przepisze Państwu zamiast tego leki stymulujące jajniki. Dzięki temu nastąpi owulacja, której wcześniej brakowało. Należy pamiętać o przyjmowaniu leków dokładnie zgodnie z zaleceniami. Konieczne są również regularne badania kontrolne za pomocą USG. Przedawkowanie może czasami prowadzić do zatrzymania wody w organizmie lub ciąży mnogiej.
W zależności od indywidualnych objawów pacjentka otrzyma dodatkowe leki, na przykład lek przeciwcukrzycowy. Przerywa to błędne koło związane z insulinoopornością.
Oprócz terapii farmakologicznej w przypadku otyłości zdecydowanie zaleca się dietę odchudzającą. Ogólnie rzecz biorąc, zbilansowana dieta oraz regularna aktywność fizyczna skutecznie przyczyniają się do stabilizacji cyklu.
W niektórych przypadkach wskazana jest operacja. Wykonuje się ją laparoskopowo, czyli za pomocą endoskopii jamy brzusznej. Podczas zabiegu chirurg niszczy torbiele poprzez miejscowe działanie ciepła.
Rokowanie
Dzięki odpowiednio dobranym lekom i zdrowemu trybowi życia kobiety dotknięte tą chorobą mogą prowadzić normalne życie, a nawet zajść w ciążę.
Ryzyko poronienia i innych powikłań ciążowych jest jednak wyższe u pacjentek z PCOS niż u zdrowych kobiet.
Regularne badania kontrolne u ginekologa są szczególnie ważne w przypadku PCOS. Dzięki temu lekarz może na przykład w porę rozpoznać cukrzycę ciążową i ciążę mnogą oraz podjąć odpowiednie działania.
Podsumowanie
Diagnozę PCOS stawia się, gdy występują typowe objawy, takie jak zaburzenia cyklu miesiączkowego, hiperandrogenizm i zmiany w jajnikach, które wskazują na zaburzenia hormonalne. W przypadku zespołu policystycznych jajników często obserwuje się liczne pęcherzyki w jajnikach, zwiększoną produkcję androgenów oraz zaburzenia równowagi hormonalnej.
Zespół policystycznych jajników dotyka wiele kobiet, ponieważ dotyczy on wysokiego odsetka kobiet w wieku rozrodczym, a PCOS często pozostaje długo nierozpoznany. W przypadku PCOS mogą dodatkowo wystąpić zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2 i nadmierne owłosienie ciała, co zwiększa ryzyko długotrwałych konsekwencji zdrowotnych.
PCOS może być nasilony przez nadwagę i niezdrowe nawyki życiowe, dlatego zdrowy styl życia odgrywa kluczową rolę. W przypadku rozpoznania PCOS leczenie tej choroby dostosowuje się do indywidualnych dolegliwości, zwłaszcza u kobiet, które chcą zajść w ciążę.
W skrócie PCOS, choroba ta często wymaga długotrwałej opieki medycznej, ponieważ zespół policystycznych jajników dotyka wiele kobiet, a indywidualna terapia ma decydujące znaczenie.
FAQ
Czym jest PCOS?
PCOS to skrót od zespołu policystycznych jajników, choroby hormonalnej, która powoduje zaburzenia cyklu miesiączkowego, podwyższony poziom męskich hormonów i policystyczne jajniki. Choroba ta często występuje u kobiet w wieku rozrodczym.
Jakie objawy występują w przypadku PCOS?
Typowe objawy PCOS to zaburzenia cyklu miesiączkowego, brak owulacji, trądzik, nadmierne owłosienie ciała, wypadanie włosów i nadwaga. Często występuje również insulinooporność i zmiany hormonalne.
Jak diagnozuje się PCOS?
Diagnoza PCOS opiera się na objawach, badaniu ginekologicznym, badaniu ultrasonograficznym jajników oraz badaniach krwi w celu określenia poziomu hormonów. Ważne jest wykluczenie innych chorób.
Jak leczy się PCOS?
Leczenie PCOS zależy od dolegliwości i chęci posiadania dziecka przez pacjentkę. Może obejmować terapię hormonalną, metforminę w celu poprawy insulinooporności oraz zmiany stylu życia.
Czy z PCOS można zajść w ciążę?
Wiele kobiet z PCOS może zajść w ciążę. Dzięki ukierunkowanemu leczeniu, regulacji cyklu i, w razie potrzeby, terapiom wspomagającym poczęcie, często można poprawić płodność.
