O zawału nerki mówi się wtedy, gdy tętnica lub żyła w nerce zostaje zablokowana przez skrzep krwi, co powoduje obumarcie tkanki nerkowej. W wielu przypadkach zawał nerki przebiega bezobjawowo, ale może również przerodzić się w niebezpieczny stan nagły.
Poniżej znajdą Państwo więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów zajmujących się zawałem nerki.
Nerki są poprzecinane wieloma tętnicami i żyłami, dzięki czemu są dobrze ukrwione. Jeśli skrzep krwi (lub też naniesiony tłuszcz lub pęcherzyk powietrza) zostanie przeniesiony wraz z krwią, może dojść do zablokowania tętnicy lub żyły w nerce (zator). Jeśli zator dotyczy tętnicy, część nerki nie jest już zaopatrywana w krew. Gdy tętnica jest całkowicie zablokowana, dotknięta tkanka obumiera.
Przedstawienie zwapniałego zwężenia w tętnicy (u góry), które jest zablokowane przez skrzep krwi (u dołu)
Jeśli zablokowana jest żyła, dochodzi do zastoju krwi w tkance nerkowej. Zużyta krew nie może odpłynąć, w konsekwencji nie może również napłynąć krew bogata w tlen. Również w tym przypadku tkanka nie jest wystarczająco zaopatrywana i prędzej czy później obumiera.
Nasilenie objawów zależy przede wszystkim od rozległości zawału nerki. W wielu przypadkach dotyczy to tylko niewielkich obszarów nerki, wtedy często nie występują żadne objawy. W takim przypadku zawał nerki ujawnia się zazwyczaj później poprzez upośledzenie funkcji nerek.
Jeśli zablokowane jest większe naczynie krwionośne, brak dopływu krwi dotyczy większych części nerki, a w najgorszym przypadku nawet całej nerki. Wtedy często pojawiają się silne i długotrwałe bóle w boku. Mogą do tego dojść gorączka, wymioty, nudności, bóle brzucha i wysokie ciśnienie krwi.
W 90 procentach przypadków przyczyną zawału nerki jest zator. W tym przypadku skrzep przedostaje się wraz z krwią do nerki i utknie tam w naczyniu krwionośnym.
W rzadszych przypadkach przyczyną zawału jest zakrzepica w tętnicy nerkowej. Powstaje wtedy pęknięcie lub zwężenie w tętnicy nerkowej. W tym miejscu tworzy się lokalny skrzep krwi.
Możliwe są jednak również inne ciała obce we krwi, na przykład tkanka nowotworowa u pacjentów z rakiem, kryształki cholesterolu, przedostający się tłuszcz lub pęcherzyki we krwi. Efekt jest jednak taki sam we wszystkich przypadkach: krew nie może już prawidłowo (lub w ogóle) przepływać do lub z nerki.
Czynniki ryzyka zawału nerki to:
Pierwsze oznaki zawału nerki często wynikają już z opisu dolegliwości oraz badania palpacyjnego brzucha i boków. Dodatkowo lekarz zapyta o inne choroby, które mogą stanowić czynniki ryzyka zawału nerki.
Badania krwi i moczu mogą być pomocne, ale niestety zazwyczaj są niespecyficzne. Potencjalnym objawem może być wzrost liczby białych krwinek lub stężenia kreatyniny w surowicy (produkt przemiany materii, który pozwala na ocenę funkcji nerek). Badanie ultrasonograficzne (ewentualnie z ultrasonografią dopplerowską) zazwyczaj dobrze obrazuje niedostateczne ukrwienie nerki.
Być może konieczne będzie dodatkowo wykonanie tomografii komputerowej lub angiografii (obrazowania naczyń krwionośnych), aby z całą pewnością zdiagnozować zawał nerki. Należy odróżnić go od guza nerki, torbieli nerki, kolki nerkowej, kamicy moczowej i zapalenia miedniczki nerkowej.
W większości przypadków zawały nerek leczy się farmakologicznie. Leki przeciwbólowe łagodzą ostre dolegliwości, leki obniżające ciśnienie krwi regulują ciśnienie, a heparyna hamuje krzepnięcie krwi i w idealnym przypadku rozpuszcza niewielkie skrzepy.
Jeśli występuje choroba podstawowa, należy ją również leczyć.
W przypadku rozległego zawału nerki można rozważyć chirurgiczne usunięcie skrzepu krwi lub terapię lizującą. Chirurgiczne usunięcie wiąże się jednak z dużym ryzykiem i dlatego jest wykonywane rzadko. W przypadku terapii lizującej lekarz wprowadza cewnik do dotkniętego chorobą naczynia krwionośnego i podaje lek bezpośrednio na skrzep krwi. Powoduje to jego rozpuszczenie, dzięki czemu krew może ponownie swobodnie płynąć.
Jeśli czynność nerek jest znacznie ograniczona, po zawału może być konieczna dializa, aby tymczasowo przejąć funkcje nerek.
Przebieg zawału nerki zależy w dużym stopniu od rozległości zawału i czasu trwania zaburzeń krążenia. Im dłużej tkanka nie była wystarczająco ukrwiona, tym większe jest ryzyko jej obumarcia. W przypadku rozległego zawału istnieje ryzyko, że dotkniętej chorobą nerki (lub nawet obu nerek) nie da się uratować. W większości przypadków zawał nerki nie jest jednak tak poważny, że możliwe jest znaczne, a nawet całkowite wyleczenie. Nawet jeśli konieczna jest tymczasowa dializa, nerki mogą później wznowić swoją funkcję.
Kluczowe znaczenie dla dobrego rokowania ma szybka diagnoza i leczenie. W przypadku nagłego, silnego bólu w boku należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
