Spondyloliza (kod ICD: M43.0) powstaje w wyniku niewielkiego pęknięcia w łuku kręgowym (najczęściej w okolicy części międzystawowej) i w większości przypadków ma podłoże genetyczne. Powoduje to niestabilność kręgu. W niektórych przypadkach kręg przesuwa się do przodu – nazywa się to spondylolistezą lub wysunięciem kręgu. Spondyloliza pojawia się najczęściej w dzieciństwie i młodości. Dotyka dzieci w wieku od 12 do 17 lat.
Główne przyczyny | Formy spondylolistezy:
- Wrodzona (kongenitalna): bardzo rzadka, występuje już u noworodków.
- Spondylolisteza isthmiczna: typowa dla dzieci i młodzieży, często spowodowana przeciążeniem podczas uprawiania sportu (np. gimnastyka artystyczna, gimnastyka na przyrządach lub podnoszenie ciężarów).
- Spondylolisteza zwyrodnieniowa: występuje najczęściej w starszym wieku, gdy dochodzi do zużycia krążków międzykręgowych i stawów międzykręgowych.
- Inne przyczyny: rzadko spowodowane złamaniami kości lub rozszczepem kręgosłupa.
Szczególnie pacjenci z spondylolizą w młodym wieku są narażeni na zwiększone ryzyko wystąpienia w późniejszym okresie życia poważniejszego spondylolistezy w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.
© Alexandr Mitiuc / Fotolia
Prowadzi to do nieprawidłowej postawy i nierównomiernego zużycia stawów kręgowych. W ten sposób zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia kręgozmyku. Kręgozmyk może być również spowodowany wypadkami lub chorobami kości, takimi jak osteoporoza lub zmiany zwyrodnieniowe.
W bardzo rzadkich przypadkach przyczyną mogą być nowotwory lub stany zapalne.
Choroba dotyka kręgosłupa lędźwiowego (LWS), rzadziej kręgosłupa szyjnego (HWS). Spondyloliza jest klasyfikowana według stopni ciężkości od I do IV. Stopień IV oznacza całkowite przechylenie (przesunięcie do przodu) trzonu kręgowego, co jednak występuje bardzo rzadko. Jedną z odmian tego schorzenia jest przemieszczenie trzonu kręgowego bez tworzenia się szczeliny (pseudospondylolisteza).
© Henrie / Fotolia
Wraz z wysunięciem kręgu pojawiają się następujące objawy:
- Ból pleców przy obciążeniu, promieniujący do pośladków i ud.
- Podczas wyprostu (odchylenia do tyłu) ból nasila się: ruch ten powoduje zwężenie kanału kręgowego, co prowadzi do ucisku na tkanki i stykania się wyrostków kostnych.
- Podczas pochylania się do przodu ból ustępuje: zgięcie odciąża kręgosłup, ponieważ nieco poszerza kanał kręgowy i pozwala wyrostkom kostnym na rozdzielenie się.
Choroba może jednak przebiegać całkowicie bezboleśnie, co jest rzadką postacią spondylolizy. Rozpoznanie bezobjawowej spondylolizy jest raczej przypadkowym odkryciem. Często wykrywa się ją przypadkowo podczas badania rentgenowskiego. Jeśli mięśnie i więzadła wokół kręgosłupa zapewniają równowagę i stabilność, spondyloliza niekoniecznie powoduje dolegliwości.
Spondylolizy nie należy mylić z przepukliną dysku, nawet jeśli objawy są częściowo podobne. Diagnozę można postawić na podstawie bocznego zdjęcia rentgenowskiego kręgosłupa. W badaniu MRI widoczne są również ewentualne uszkodzenia rdzenia kręgowego i układu nerwowego, a tym samym ewentualny przepuklina dysku, dlatego ta metoda diagnostyczna jest lepsza niż zwykłe zdjęcie rentgenowskie.
W przypadku obrazu klinicznego stopnia I i II wystarczające jest leczenie zachowawcze. Nie powinno ono opierać się wyłącznie na zdjęciu rentgenowskim, ale przede wszystkim na dolegliwościach funkcjonalnych pacjenta.
W większości przypadków zaleca się fizjoterapię, która jest bardzo skuteczna. Ma ona na celu wzmocnienie mięśni brzucha i pleców, a także tułowia i dolnej części pleców. Najlepiej, żeby leczenie miało charakter holistyczny. Dobre wyniki osiąga się również dzięki masażom, lekom rozluźniającym mięśnie i elektroterapii.
Jeśli występują już objawy neurologiczne, takie jak porażenie nóg, rozważa się jednak leczenie operacyjne. Polega ono na przywróceniu i stabilizacji kręgu, który przesunął się do przodu (spondylodeza z repozycją). Po zabiegu operacyjnym konieczny jest kilkutygodniowy pobyt w klinice rehabilitacyjnej.
© gewitterkind / Fotolia
W przypadku spondylolizy uwarunkowanej genetycznie zapobieganie nie jest możliwe. Jednak w przypadku kręgosłupa przesuwającego się w wyniku zużycia można coś zrobić.
Ponieważ jednak pseudospondylolistezę można zatrzymać lub zapobiec poprzez trening kręgosłupa, konieczna jest ukierunkowana budowa mięśni. Należy wzmocnić wszystkie mięśnie podtrzymujące szkielet.
Ćwiczy się również mięśnie brzuszne (skierowane w stronę pleców). Sensowne jest również uprawianie pilatesu i jogi w połączeniu z ukierunkowanym programem wzmacniającym na urządzeniach, takich jak np. MedX. Nie pozwala to jednak na przywrócenie kręgów do ich pierwotnego położenia. Zazwyczaj jednak zapobiega się dalszemu pogorszeniu stanu lub przynajmniej je opóźnia.
Silne mięśnie stabilizują cały szkielet i ogólnie zapobiegają bólom pleców. Silne mięśnie mogą również zapobiegać dolegliwościom pleców związanym z wiekiem.
Czy spondyloliza jest uleczalna?
Spondylolizy nie zawsze da się całkowicie wyleczyć, ponieważ szczelina w łuku kręgowym (Pars interarticularis) często pozostaje. Wielu pacjentów ze spondylolizą jest jednak bezobjawowych i nie odczuwa dolegliwości. W przypadku spondylolizy objawowej zazwyczaj pomagają leczenie zachowawcze, takie jak fizjoterapia, wzmacnianie mięśni i oszczędzanie kręgosłupa w celu jego stabilizacji. Tylko w rzadkich przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne – na przykład przy znacznym kręgozmyku z uciskiem na korzenie nerwowe.
Czego nie wolno robić w przypadku kręgozmyku?
W przypadku kręgozmyku (spondylolistezy) należy unikać dużych obciążeń. Należą do nich dyscypliny sportowe wymagające częstego nadmiernego wyprostu pleców, takie jak gimnastyka artystyczna, podnoszenie ciężarów lub ekstremalny trening pleców. Ruchy te mogą dodatkowo zwężać kanał kręgowy i nasilać dolegliwości. Zalecane są natomiast ćwiczenia funkcjonalne, fizjoterapia lub łagodne dyscypliny sportowe, takie jak pływanie, pilates lub joga, które stabilizują kręgosłup lędźwiowy.
Jaka jest różnica między spondylolizą a spondylolistezą?
Spondyloliza to pęknięcie w części międzystawowej łuku kręgowego. Jeśli dotknięty kręg staje się niestabilny i przesuwa się do przodu, dochodzi do spondylolistezy (zwanej też przesunięciem kręgów). Wyróżnia się różne formy, takie jak spondylolisteza istmiczna (najczęściej u młodzieży spowodowana przeciążeniem) oraz spondylolisteza zwyrodnieniowa (często występująca w podeszłym wieku w wyniku zużycia krążków międzykręgowych i stawów międzykręgowych).
Jak niebezpieczne jest przesunięcie kręgu?
Spondylolisteza (przesunięcie kręgu) zazwyczaj nie zagraża życiu. Wiele osób cierpiących na tę dolegliwość odczuwa jedynie niewielkie bóle pleców lub nawet bezobjawową spondylolizę bez dolegliwości. Niebezpieczeństwo pojawia się dopiero w przypadku spondylolistezy o wyższym stopniu zaawansowania, gdy trzon kręgu przesuwa się znacznie do przodu i dochodzi do ucisku korzeni nerwowych. Wówczas mogą wystąpić uczucie drętwienia lub porażenie – w takich przypadkach często konieczne jest leczenie operacyjne.
Jak rozpoznać spondylolizę?
Diagnozę spondylolizy stawia się na podstawie zdjęć rentgenowskich, rezonansu magnetycznego (MRI) lub tomografii komputerowej (CT). Na zdjęciu rentgenowskim zazwyczaj widać szczelinę w części międzystawowej. Za pomocą rezonansu magnetycznego można dodatkowo ocenić krążki międzykręgowe, korzenie nerwowe i stabilność kręgosłupa. Wielu pacjentów bez objawów dowiaduje się o swojej chorobie dopiero dzięki tym badaniom.
