Przyczyny powstawania wrodzonej stopy końsko-szpotawej nie są jasne. Może ona być zarówno wrodzona, jak i nabyta w trakcie życia. W przypadku wrodzonej stopy końsko-szpotawej określone grupy mięśni nie rozwijają się w pełni w czasie ciąży.
W przypadku stopy końsko-szpotawej nabytej przyczyną mogą być
- urazy,
- choroby neurologiczne oraz
- zwyrodnienia nerwów lub ścięgien podudzia
odgrywać kluczową rolę.
Urazy podudzia mogą prowadzić do uszkodzeń nerwów, a w konsekwencji do ich niewydolności. W przypadku niewydolności nerwów mięśnie, które ten nerw unerwia, nie mogą być już kontrolowane. Prowadzi to do utraty funkcji.
Wiele mięśni podudzia pełni funkcję stabilizującą łuk stopy. W przypadku utraty tej funkcji i zaniku mięśni mogą pojawić się wady postawy stopy, m.in. stopa końsko-szpotawa nabyta (w wyniku urazu). Złożona deformacja stopy końsko-szpotawej składa się z kilku pojedynczych deformacji, które dotyczą różnych stawów stopy.
Stopa sierpowata
Stopa sierpowata jest uważana za najczęstszą wadę stóp u niemowląt. W tym przypadku dochodzi do odchylenia palców do wewnątrz w przedniej części stopy.
Dotyczy to nie tylko śródstopia, ale także palców. Wada ta może ustąpić samoistnie lub zostać skorygowana za pomocą odpowiednich terapii.
Stopa szpiczasta
Stopa szpiczasta to schorzenie, w którym osoba dotknięta tą wadą nie może całkowicie oprzeć pięty na podłożu. W pewnym sensie chodzi ona na palcach, stąd też pochodzi nazwa tej wady stóp.
Dzieci i osoby starsze, które są przykute do łóżka, należą do grup osób najczęściej dotkniętych stopą końsko-szpotawą. Występująca w ramach stopy końsko-szpotawej wada postawy stopy sierpowatej wynika zazwyczaj ze skrócenia ścięgna Achillesa. Łacińska nazwa tego schorzenia to pes equinus. Nazwa ta wywodzi się z faktu, że również konie chodzą wyłącznie na palcach.
Stopa wydrążona
Stopa wydrążona jest w zasadzie przeciwieństwem stopy płaskiej. Podbicie jest tu znacznie wyższe, a stopa wygląda na ściśniętą. Dzięki temu wydaje się mniejsza niż w przypadku fizjologicznej pozycji.
Oprócz tych wad postawy dochodzi do wewnętrznego skrętu podeszwy stopy, tzw. supinacji. Z powodu tej pozycji osoby dotknięte tą wadą chodzą na zewnętrznej krawędzi stopy.
W przypadku wrodzonej stopy końsko-szpotawej leczenie należy rozpocząć, jeśli to możliwe, natychmiast po urodzeniu. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większe jest prawdopodobieństwo uzyskania prawidłowego ustawienia stopy po zakończeniu terapii.
Brak natychmiastowej terapii może prowadzić do trwałych deformacji, które można leczyć wyłącznie operacyjnie.
Przy wyborze odpowiedniej metody leczenia rozróżnia się stopę końsko-szpotawą wrodzoną i nabytą.
Wrodzona stopa końsko-szpotawa
W przypadku wrodzonej stopy końsko-szpotawej operacja niekoniecznie jest wskazana od razu. Powód: tkanki noworodków i niemowląt są jeszcze dość elastyczne i można je leczyć również w inny sposób.
Istnieje na przykład możliwość zastosowania gipsu. W tym celu stopa jest ręcznie korygowana w dniu porodu i unieruchamiana w gipsie w tej skorygowanej pozycji. Ręczna korekcja nazywana jest również leczeniem redresyjnym. Ma to na celu przywrócenie stóp do prawidłowej pozycji.
Leczenie stopy końsko-szpotawej za pomocą gipsu u noworodka © SylwiaMoz | AdobeStock
Z reguły metoda ta nie jest bolesna dla niemowląt. Gips jest zmieniany w coraz dłuższych odstępach czasu, co pozwala stopniowo korygować wadę. Dodatkowo stawy są mobilizowane poprzez profesjonalną fizjoterapię i gimnastykę leczniczą. Przy prawidłowo przeprowadzonej terapii redresyjnej i prawidłowym założeniu gipsu terapia zachowawcza często przynosi obiecujące wyniki.
Aby zapewnić sukces, poza leczeniem gipsowym konieczne jest jednak noszenie szyny na noc lub specjalnego obuwia.
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi pożądanego skutku, wskazana jest operacja. Często wydłuża się ścięgno Achillesa, aby skorygować stopę płaskostopową.
Ponadto w ramach chirurgii stopy można również dokonać korekty kości lub aparatu więzadłowego.
Nabyte stopy końsko-szpotawe
W przypadku stopy końsko-szpotawej nabytej metody leczenia zachowawczego rzadko prowadzą do pożądanego rezultatu. W pojedynczych przypadkach pomocne mogą być szyny lub specjalne obuwie, na przykład gdy przyczyną stopy końsko-szpotawej są nerwy.
Kwestia, czy wskazana jest operacja, zależy jednak w dużej mierze od tego, w jakim stopniu stopa końsko-szpotawa jest już ukształtowana. Im bardziej jest to zaawansowane, tym szybciej należy przeprowadzić operację.
Jednak sama operacja nie wystarczy. Pacjenci często wymagają ponadto długotrwałego unieruchomienia za pomocą szyny gipsowej w celu utrwalenia pozycji skorygowanej operacyjnie. W ramach profesjonalnej fizjoterapii intensywnie pracuje się nad mięśniami.
Stosuje się również korekty postawy, aby można było zająć się stopą końsko-szpotawą.
Jeśli stopa końsko-szpotawa zostanie w porę wyleczona, a w razie potrzeby poddana operacji, są duże szanse na wyeliminowanie tych wad, zwłaszcza u niemowląt.
Jednak im dłużej odkłada się terapię – lub jeśli w ogóle jej nie przeprowadza – tym gorsze stają się dolegliwości osoby dotkniętej schorzeniem.
Czym jest stopa końsko-szpotawa?
Stopa końsko-szpotawa to wrodzona wada postawy lub deformacja stopy. W medycynie stopa końsko-szpotawa nazywana jest również pes equinovarus. Typowe objawy to wada postawy, stopa szpiczasta i skrócenie ścięgna Achillesa.
Jak często występuje stopa końsko-szpotawa u noworodków?
Stopa końsko-szpotawa u noworodków należy do najczęstszych wrodzonych wad stóp. Chłopcy są nią dotknięci częściej niż dziewczynki. Wada ta u noworodków może dotyczyć jednej stopy lub obu stóp.
Jak leczy się stopę końsko-szpotawą?
Leczenie wrodzonej stopy końsko-szpotawej odbywa się zazwyczaj zachowawczo, zgodnie z metodą Ponsetiego. Stopa jest korygowana za pomocą gipsu, szyny i regularnych ćwiczeń rozciągających. W niektórych przypadkach konieczne jest przecięcie ścięgna Achillesa lub leczenie operacyjne.
Kiedy konieczna jest operacja?
Operację wykonuje się, gdy leczenie zachowawcze nie wystarcza lub występuje stopa końsko-szpotawa oporna na leczenie lub wtórna. Celem leczenia operacyjnego jest korekcja deformacji i poprawa ruchomości.
Czy stopę końsko-szpotawą można całkowicie skorygować?
Dzięki wczesnej diagnozie i leczeniu stopę końsko-szpotawą można w wielu przypadkach całkowicie skorygować. Ważna jest konsekwentna terapia szynowa i opieka pooperacyjna, aby uniknąć nawrotu lub ponownego wystąpienia deformacji.
