Palec strzelający (zapalenie powięzi ścięgnistej o charakterze zwężającym): palec strzela i boli – objawy i operacja w przypadku zapalenia powięzi ścięgnistej

Jeśli podczas chwytania palec nagle się zacina, a następnie gwałtownie wyskakuje do przodu, najczęściej mamy do czynienia z palcem strzelającym. Ta powszechna dolegliwość, określana medycznie jako zapalenie powięzi ścięgna (tendovaginitis stenosans) lub palec strzelający, wynika z zwężenia kanału ścięgna zginacza. Zgrubienie ścięgna w postaci guzka lub zgrubienie więzadła pierścieniowego uniemożliwiają płynne przesuwanie się ścięgna. Zamiast tego ścięgno blokuje się podczas zginania lub prostowania i często trzeba je odblokować drugą ręką, co jest bardzo bolesne. To, czy wystarczy leczenie zachowawcze polegające na unieruchomieniu i podaniu kortyzonu, czy też konieczna jest niewielka operacja polegająca na rozcięciu więzadła pierścieniowego, zależy od stopnia zablokowania palca.

Definicja zapalenia powięzi ścięgnistej

Palec strzelający to zazwyczaj bolesne zaburzenie przesuwania się ścięgien zginaczy dłoni po wewnętrznej stronie nad stawem podstawowym. W tym miejscu ścięgno zginacza powierzchownego i głębokiego przesuwa się pod tzw. więzadłem pierścieniowym, które podczas napięcia utrzymuje ścięgna blisko kości. Zgrubienie ścięgien i tkanki ślizgowej powoduje zwężenie pod więzadłem pierścieniowym.

Często w spoczynku, najczęściej w nocy w rozluźnionej pozycji zgiętej, w ścięgnie pod więzadłem pierścieniowym tworzy się rowek w kształcie klepsydry. Powoduje to zablokowanie ścięgna w tym miejscu, a odpowiedni palec można wyprostować tylko z dużą siłą i gwałtownie (typowe zjawisko zatrzasku). Może to dotyczyć jednego ścięgna, kilku jednocześnie lub kilku w odstępach czasowych.

Objawy najczęściej występują u kobiet w średnim wieku. Choroba może dotknąć również dzieci i niemowlęta, u których najczęściej występuje w kciuku z unieruchomieniem końcowego stawu w pozycji zgiętej.

Przyczyny palca strzelającego

Przyczyny nie są jasne. Rozważa się kilka możliwości:

• Nadmierne obciążenie mechaniczne, np. powtarzające się mocne chwytanie
• Wrodzone zgrubienie konturów dłoni wraz z wiekiem, a co za tym idzie szybszy wzrost przekroju ścięgna w stosunku do więzadła pierścieniowego
• Zgrubienie ścięgien spowodowane chorobami reumatycznymi lub metabolicznymi (np. cukrzyca)

Diagnostyka palca strzelającego

Diagnozę stawia się na podstawie typowych objawów.

Najczęściej odczuwa się ból nad odpowiednim więzadłem pierścieniowym po stronie zgięcia, na wysokości stawu podstawowego palca. Ból można wywołać poprzez uciskanie. Często w tym obszarze wyczuwalne jest również stwardnienie.

W zaawansowanym stadium możliwe jest wystąpienie tzw. zjawiska palca strzelającego. W tym przypadku palec można wyprostować tylko przy pomocy drugiej ręki.

Specjalistyczne badania diagnostyczne, takie jak np. zdjęcia rentgenowskie, zazwyczaj nie są konieczne.

W przypadku palca strzelającego ścięgno w palcu blokuje się i nie można go już wyprostować © plo | AdobeStock

Leczenie palca strzelającego

Celem jest umożliwienie bezbolesnego przesuwania się ścięgna i wyeliminowanie zjawiska zatrzaskiwania. Dostępne są metody zachowawcze (nieoperacyjne) oraz operacyjne.

Środki zachowawcze obejmują

• tymczasowe oszczędzanie palca (w razie potrzeby unieruchomienie w gipsie),
• leki przeciwzapalne (takie jak diklofenak, indometacyna),
• kortyzon w postaci miejscowego zastrzyku oraz
• lokalne schładzanie

. Środki te często nie przynoszą jednak trwałego sukcesu, zwłaszcza gdy zjawisko zatrzaskiwania jest wyraźnie nasilone.

Jeśli konieczna jest operacja, zazwyczaj wykonuje się ją ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym. W tym celu chirurg po znieczuleniu wykonuje nacięcie o długości około 1 do 1,5 cm wzdłuż poprzecznej fałdy zginającej dłoni. Oszczędza przy tym struktury naczyniowo-nerwowe biegnące równolegle do odpowiedniego ścięgna. Następnie przecina on zwężające więzadło pierścieniowe nad ścięgnem w środkowej części i usuwa je częściowo.

Następnie chirurg wyciąga powierzchowne i głębokie ścięgno zgięciowe z rany operacyjnej. Dzięki temu może sprawdzić przywróconą zdolność ślizgania się. Wyklucza to dodatkowo ewentualne inne zmiany w ścięgnie.

Następnie skóra jest zazwyczaj zamykana szwem i zakładany jest bandaż uciskowy.

Po ustąpieniu znieczulenia zazwyczaj nie występują znaczne bóle. W razie potrzeby można podać lekko działający środek przeciwbólowy (np. ibuprofen).

Ryzyko i powikłania związane z operacją palca strzelającego

Powikłania, takie jak

• zakażenie rany,
• uszkodzenie naczyń krwionośnych lub struktur nerwowych, a także
• powstawanie bolesnych blizn

występują bardzo rzadko.

Leczenie pooperacyjne zapalenia powięzi ścięgnistej

Dzień po operacji bandaż uciskowy jest zdejmowany i zastępowany zwykłym bandażem samoprzylepnym.

Pacjent powinien wcześnie po operacji rozpocząć aktywne ćwiczenia ruchowe palców. W ten sposób zapobiega zrostom ścięgien. Ćwiczenia te można wykonywać samodzielnie zgodnie z instrukcją.

Po 1–2 kontrolach rany szwy skórne można usunąć po 12–14 dniach. Opatrunek lub plaster nie są już wtedy potrzebne. Rękę można stopniowo obciążać w pełnym zakresie.

Należy jedynie unikać ekstremalnych obciążeń, takich jak np. wspinaczka i chwytanie z maksymalną siłą, przez około kolejne dwa tygodnie.

Rokowanie w przypadku palca strzelającego

W większości przypadków leczenie zachowawcze nie przynosi trwałego sukcesu. Jednak po operacyjnym przecięciu więzadła pierścieniowego rokowanie jest bardzo dobre.

Blizna w zgięciu dłoni po kilku tygodniach lub miesiącach praktycznie nie jest już widoczna, a funkcja zostaje całkowicie przywrócona.

FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących palca strzelającego

Jakie są pierwsze objawy palca strzelającego?

Na początku często pojawia się ból przy ucisku w dłoni, dokładnie w miejscu, gdzie palec łączy się z dłonią. Czasami można wyczuć niewielkie, guzkowate zgrubienie ścięgna. Pacjenci zgłaszają nieprzyjemne uczucie tarcia lub zacinania się podczas poruszania palcem, szczególnie rano. Później pojawia się typowe „trzaskanie”: palec można zgiąć, ale pozostaje on w pozycji zgiętej, a następnie gwałtownie i boleśnie wraca do pozycji wyprostowanej.

Jak powstaje palec strzelający?

Palec strzelający powstaje w wyniku dysproporcji między średnicą ścięgna zginającego a szerokością pochewki ścięgna lub więzadeł pierścieniowych. W wyniku przeciążenia, przewlekłych procesów zapalnych lub chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca, pochewka ścięgna puchnie lub ścięgno pogrubia się, tworząc guzki. Kiedy ta pogrubiona część ścięgna musi przesuwać się przez wąskie pierwsze więzadło pierścieniowe, utknęła jak nitka w uchu igły, co powoduje zatrzaskiwanie.

Jak leczy się palec strzelający?

W przypadku zdiagnozowania palca strzelającego często rozpoczyna się leczenie zachowawcze. Obejmuje ono unieruchomienie dotkniętego palca za pomocą szyny oraz podawanie leków przeciwzapalnych. Bardzo skuteczne jest często miejscowe wstrzyknięcie kortyzonu bezpośrednio do zapalnego więzadła pierścieniowego w celu złagodzenia obrzęku. Jeśli to nie pomaga na stałe lub palec jest już trwale zablokowany, leczeniem z wyboru jest operacja.

Jak przebiega operacja palca strzelającego?

Zabieg, tzw. rozcięcie więzadła pierścieniowego, wykonywany jest zazwyczaj ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym. Poprzez niewielkie nacięcie w dłoni chirurg lokalizuje zwężone więzadło pierścieniowe i przecina je wzdłuż. W ten sposób usuwa się zwężenie, a ścięgno może ponownie swobodnie się przesuwać. Bezpośrednio po operacji lekarz sprawdza, czy zjawisko „trzaskania” ustąpiło. Ranę zszywa się, a palcem można i należy natychmiast zacząć poruszać.

Które palce są najczęściej dotknięte tą dolegliwością?

Najczęściej dotyczy to kciuka (pollex flexus congenitus u dzieci), środkowego palca i palca serdecznego. Zasadniczo jednak schorzenie to może dotknąć wszystkich palców, a czasami zjawisko to występuje jednocześnie na kilku palcach. Statystycznie częściej dotyka to kobiety niż mężczyzn.

Czy operacja palca strzelającego wiąże się z ryzykiem?

Jak w przypadku każdego zabiegu, istnieje ogólne ryzyko, takie jak infekcje lub zaburzenia gojenia się ran. Szczególnie w przypadku dłoni może dojść do uszkodzenia nerwów, co może prowadzić do drętwienia palca, ale w przypadku doświadczonego chirurga ręki zdarza się to rzadko. Rzadkim powikłaniem jest sztywność palca po operacji lub nawrót zjawiska „palca strzelającego”, jeśli rozcięcie nie było wystarczające.

Czy można zapobiec palcowi strzelającemu?

Ponieważ dokładna przyczyna palca strzelającego jest nieznana lub wieloczynnikowa (predyspozycje, cukrzyca, reumatyzm), trudno jest podjąć konkretne działania zapobiegawcze. Należy unikać jednostronnych, powtarzających się ruchów chwytania lub robić przerwy. Ćwiczenia rozciągające dłoń i ukierunkowane ćwiczenia ruchowe palców mogą pomóc w utrzymaniu elastyczności ścięgien. Przy pierwszych oznakach, takich jak poranna sztywność, należy oszczędzać palec i stosować okłady chłodzące.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Jeśli pojawiają się bóle w okolicy dłoni, palce zacinają się podczas zginania lub prostowania lub rano trudno jest zacisnąć dłoń w pięść, wskazana jest wizyta u lekarza. Im wcześniej palec strzelający zostanie poddany leczeniu, tym większe są szanse, że wystarczą środki zachowawcze, takie jak zastrzyki z kortyzonu, i można uniknąć operacji.