Łupież: informacje i specjaliści od łupieżu

Grzybica głowy, zwana również grzybicą skóry głowy, to infekcja owłosionej skóry głowy. Infekcję wywołują dermatofity, czyli rodzaj grzybów strzępkowych.

Ponieważ grzybica głowy jest zakaźna, należy ją natychmiast leczyć po pojawieniu się pierwszych objawów. Ze względu na słaby układ odpornościowy szczególnie często chorują na nią dzieci.

Zazwyczaj grzybica objawia się okrągłymi, łuszczącymi się i pozbawionymi włosów obszarami na skórze głowy.

Często patogen przenosi się ze zwierząt na ludzi.

Grzybica głowy może być wywoływana przez różne rodzaje patogenów. Należą do nich między innymi

• Microsporum canis,
• Trichophyton mentagrophytes oraz
• Trichophyton verrucosum.

W Europie Środkowej za zakażenie grzybicą głowy odpowiada głównie Microsporum canis.

Microsporum canis przenoszone jest przede wszystkim przez zwierzęta, takie jak

• psy,
• koty lub
• świnki morskie

. Zwierzęta są często nosicielami infekcji, która nie objawia się zewnętrznie. Szczególnie dzieci łatwo zarażają się podczas głaskania zwierząt. Zwłaszcza dziko żyjące bezpańskie psy i koty w Europie Południowej są często dotknięte grzybicą głowy.

Oprócz zwierząt patogeny mogą jednak przenosić również skażone przedmioty. Mogą to być na przykład 

• fotele samochodowe,
• zagłówki lub
• pluszaki

.

Możliwe jest również przenoszenie się zakażenia między ludźmi. Gdy dzieci podczas zabawy zbliżają głowy do siebie, patogen może przenosić się przez włosy.

Grzybica głowy zawsze wiąże się z poważnymi zmianami na powierzchni skóry.

Grzybica głowy może objawiać się na różne sposoby. Objawy nie pozwalają jednak jednoznacznie określić dokładnego patogenu odpowiedzialnego za chorobę.

Tinea capitis superficialis

Częstym objawem grzybicy głowy jest grzybica głowy powierzchowna. Najczęstszym patogenem jest tu Microsporum canis. Ta forma grzybicy głowy objawia się charakterystycznymi, okrągłymi obszarami na skórze głowy.

Włosy rosnące w tych obszarach łamią się tuż nad powierzchnią skóry. Dlatego widać tu co najwyżej cienkie kępki włosów. Ponadto okrągłe obszary pokryte są dużą ilością szarych i gęstych łusek.

Liczba obszarów bez włosów może się różnić w zależności od pacjenta. Niektórzy chorzy mają tylko jeden taki obszar, inni mogą mieć ich kilka.

Jeśli przyczyną grzybicy głowy jest grzyb Trichophyton, często pojawia się również stan zapalny.

Tinea capitis profunda

Kolejną formą grzybicy głowy jest grzybica głowy głęboka. Czynnikiem wywołującym jest Trichophyton verrucosum. Również w tym przypadku występują reakcje zapalne.

Na skórze głowy pojawiają się ropne i silnie zapalne obszary. Często towarzyszy im tworzenie się strupów, a na skórze głowy pacjenta powstają blizny. 

Inne częste objawy to

• bóle głowy,
• zmęczenie oraz
• niewielka gorączka.

W niektórych przypadkach mogą być również powiększone węzły chłonne na szyi i karku. Ta postać grzybicy głowy jest zatem bardzo bolesna.

W większości przypadków ta forma grzybicy głowy jest przenoszona przez bydło. Możliwe jest jednak również przenoszenie poprzez skażone przedmioty i powierzchnie.

Objawy grzybicy głowy nie są jednoznaczne. Istnieje wiele innych chorób skóry, które mają podobny przebieg. Dlatego też do ostatecznego rozpoznania grzybicy głowy konieczne jest zazwyczaj przeprowadzenie kilku badań lekarskich.

Należy tu na przykład

• łuszczyca,
• wyprysk w przebiegu neurodermitis lub
• przewlekły wyprysk kontaktowy

.

Jedną z metod rozpoznania grzybicy skóry głowy jest zastosowanie preparatu surowego. Lekarz dezynfekuje ognisko infekcji alkoholem i pobiera kilka włosów z obrzeża zmiany. W razie potrzeby można również usunąć pęcherze ropne za pomocą pęsety.

Próbkę tkanki nakłada się na szkiełko mikroskopowe i pokrywa roztworem TEAH lub roztworem potasu. Następnie umieszcza się ją na około 5 do 10 minut w wilgotnej komorze. Następnie przeprowadza się analizę mikroskopową preparatu. Pod mikroskopem wprawne oko może rozpoznać strzępki i zarodniki patogenu. W ten sposób potwierdza się zakażenie grzybicą głowy.

Jednak na podstawie badania mikroskopowego nie można zidentyfikować dokładnego patogenu. W tym celu konieczne jest wyhodowanie kultury grzybowej. Również w tym przypadku wykorzystuje się próbkę tkanki.

Lekarze hodują patogeny w laboratorium. Patogeny rozmnażają się w temperaturze pokojowej i tworzą hodowlę. Przez następne trzy do sześciu tygodni lekarze kontrolują hodowlę raz w tygodniu.

W celu identyfikacji patogenu oceniają m.in.

• obraz wzrostu,
• kształt wzrostu oraz
• barwienie.

Microsporum canis fluorescuje w świetle UV. Prostą metodą badania jest zatem oświetlenie zainfekowanych obszarów światłem Wooda. Jeśli naświetlone obszary fluorescują na żółto-zielono, jest to wyraźna oznaka zakażenia wywołanego przez Microsporum canis.

Leczenie grzybicy głowy różni się w zależności od rodzaju patogenu i wieku pacjenta. Leczenie u dzieci przebiega inaczej niż u dorosłych.

W przypadku dorosłych pacjentów, oprócz leku przeciwgrzybiczego griseofulviny, stosuje się również nowsze leki przeciwgrzybicze, takie jak

• terbinafina,
• itrakonazol lub
• flukonazol

. Substancje czynne są dostępne w postaci tabletek. Terapię kontynuuje się do momentu, aż nie będzie już wykrywalnych patogenów.

W przypadku dzieci cierpiących na grzybicę głowy w Niemczech obecnie dopuszczone jest wyłącznie stosowanie gryzeofulwiny. Dzieci poniżej pierwszego roku życia często nie tolerują tego leku. Jeśli nie ma innej alternatywy, można zastosować flukonazol.

Oprócz tej terapii ogólnoustrojowej zawsze konieczne jest jednak leczenie miejscowe. Środki przeciwgrzybicze nakłada się wówczas bezpośrednio na zmienione chorobowo miejsca. Stosowane leki przeciwgrzybicze to na przykład

• cyklopiroks olamin,
• krem z terbinafiną,
• tolnaftat lub
• tolciclat.

Leki te są również zalecane osobom mającym bliski kontakt z chorym w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia. Ich stosowanie skraca czas trwania leczenia ogólnoustrojowego.

Aby dotrzeć do wszystkich ognisk infekcji, osoby dotknięte chorobą muszą przez tydzień codziennie pielęgnować całe włosy środkiem przeciwgrzybiczym. Ponadto dwa razy w tygodniu powinny stosować specjalny szampon do włosów.

Długość włosów osoby dotkniętej chorobą może również wpływać na czas trwania terapii. Dlatego warto skrócić włosy lub brodę. Samo golenie znacznie zmniejsza obciążenie infekcyjne grzybem głowy. Golenie jest wskazane na początku terapii, a także 3 do 4 tygodni później.

Aby zagwarantować powodzenie leczenia, konieczne są również liczne badania kontrolne. Podczas nich sprawdza się, czy u pacjenta nadal występują patogeny.

Terapia jest zakończona, gdy w preparacie i hodowli grzybów nie wykrywa się już żadnych patogenów.

U dorosłych grzybica głowy goi się szybciej niż u dzieci. Dlatego leczenie grzybicy głowy u młodszych pacjentów jest znacznie trudniejsze. Ponadto nie każdy pacjent toleruje lek, który byłby najbardziej odpowiedni do leczenia.

Terapia może trwać dwa tygodnie. W przypadku sączących się ran trwa ona dłużej.

Nie da się całkowicie zapobiec zakażeniu patogenami wywołującymi grzybicę głowy. Niektóre środki ostrożności zmniejszają jednak ryzyko zakażenia.

Nie należy dotykać zwierząt o nietypowym wyglądzie i objawach. Dotyczy to przede wszystkim bezpańskich psów lub kotów w krajach południowych. Szczególnie ważne sygnały ostrzegawcze to pokryte łupieżem, okrągłe plamy na ciele. 

Przedmioty, które mają kontakt z głową lub włosami osoby zakażonej, należy regularnie prać w wysokiej temperaturze. Pozwoli to uniknąć dalszego rozprzestrzeniania się choroby i ponownego zakażenia po zakończeniu leczenia. Należą do nich

• ubrania,
• nakrycia głowy lub
• pościel.

Nie należy używać

• szczotek do włosów,
• odzieży ani
• ręczników

wspólnie z innymi osobami, zwłaszcza jeśli mogą one być zakażone.

Jeśli się zaraziłeś, powinieneś jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Dzięki szybkiemu leczeniu zapobiegniesz rozprzestrzenianiu się choroby oraz zarażeniu osób, z którymi miałeś kontakt.

Po postawieniu diagnozy i w trakcie leczenia należy ograniczyć kontakt z innymi osobami do minimum. Obejmuje to również zwolnienie ze szkoły, przedszkola lub pracy.

Jeśli to Twoje zwierzę domowe rozniosło infekcję, musisz je zabrać do weterynarza na leczenie.