Wrzód żołądka – Ulcus ventriculi, objawy i powikłania

Wrzód żołądka nazywany jest również wrzodem żołądka (Ulcus ventriculi). Jest to stosunkowo często występująca choroba przewodu pokarmowego. Występuje lokalnie na ścianie żołądka. W przypadku wrzodu żołądka dochodzi do zapalenia błony śluzowej żołądka oraz głębiej położonych warstw ściany żołądka.

Najczęściej wrzód żołądka dotyka tzw. małą krzywiznę, czyli niewielkie wewnętrzne wygięcie żołądka. Jednak wrzód żołądka może pojawić się również w innych miejscach żołądka.

Każdego roku na wrzód żołądka zapada około 50 osób na 100 000 mieszkańców. Wrzód żołądka należy do najczęstszych chorób przewodu pokarmowego.

Ogółem około 10 procent populacji cierpi na wrzody żołądka przynajmniej raz w życiu.

Choroba dotyka przede wszystkim osoby w wieku od 50 do 70 lat.

Wrzód żołądka wynika zawsze z zaburzenia równowagi między

• czynników agresywnych, które uszkadzają błonę śluzową żołądka (np. kwas żołądkowy, kwas żółciowy), a
• czynnikami chroniącymi błonę śluzową żołądka (np. odpowiednim ukrwieniem, wydzielaniem śluzu).

. Taka nierównowaga może wynikać z różnych przyczyn zewnętrznych lub wewnętrznych.

Czynnikami zewnętrznymi (egzogennymi) sprzyjającymi tej nierównowadze są przede wszystkim

• bakteria Helicobacter pylori,
• nadmierne przyjmowanie leków, takich jak aspiryna, NLPZ lub kortyzon,
• nadmierne spożycie nikotyny i alkoholu, a także
• czynniki psychiczne, takie jak stres i depresja.

Do czynników wewnętrznych (endogennych) należą

• zwiększone wydzielanie kwasu żołądkowego oraz
• zaburzenia motoryki żołądka.

Pierwszymi objawami wrzodu żołądka są często uczucie ucisku i ból w środkowej części górnej części brzucha. Ból ten może promieniować w kierunku

• pleców,
• mostka lub
• dolnej części brzucha

.

Ból ten może nasilać się lub ustępować po spożyciu posiłku.

Ponadto osoby dotknięte tym problemem często skarżą się na

• nietolerancję niektórych potraw, a także na
• tzw. bóle na czczo, czyli bóle przy pustym żołądku, które występują głównie w nocy.

Ponadto do objawów zalicza się

• nudności,
• wymioty,
• brak apetytu,
• zgaga oraz
• utrata wagi

należą do możliwych objawów wrzodu żołądka. Jednak u wielu osób wrzód żołądka przebiega bezobjawowo i dlatego pozostaje długo niezauważony.

W celu postawienia diagnozy lekarz najpierw zapyta pacjenta o dolegliwości w ramach wywiadu. Następnie, podczas badania fizykalnego, lekarz palpacyjnie bada górną część brzucha pacjenta. Jeśli badanie to jest bolesne dla pacjenta, może to już wskazywać na wrzód żołądka.

Inne metody diagnostyczne, które można wówczas zastosować, to

• badanie krwi w celu sprawdzenia określonych parametrów,
• badanie ultrasonograficzne górnej części brzucha (sonografia górnej części brzucha) oraz
• badanie rentgenowskie żołądka z użyciem środka kontrastowego.

Jednak pewną diagnozę wrzodu żołądka można postawić jedynie za pomocą gastroskopii. Podczas tego badania pobiera się próbki tkanki z dotkniętego obszaru żołądka. Następnie są one badane histologicznie w laboratorium.

W leczeniu wrzodu żołądka dostępne są różne formy terapii. Stosuje się je w zależności od ciężkości i przyczyny choroby.

Zazwyczaj pacjent otrzymuje najpierw leki hamujące wydzielanie kwasu.

Jeśli to nie przynosi efektów lub pojawiają się powikłania, konieczna jest operacja. Powikłaniami mogą być krwawienia z żołądka lub przebicie wrzodu przez ścianę żołądka.

Różne czynniki mogą podrażniać i uszkadzać błonę śluzową żołądka oraz sprzyjać powstawaniu wrzodów żołądka. Należy unikać tych czynników podczas leczenia i po jego zakończeniu. Należą do nich na przykład

• nikotyna,
• alkohol,
• kawa,
• ostre, tłuste i smażone potrawy, a także
• niektóre leki przeciwbólowe, takie jak aspiryna.

Leczenie farmakologiczne wrzodu żołądka

Leczenie farmakologiczne wrzodów żołądka polega zazwyczaj na podawaniu różnych leków hamujących wydzielanie kwasu. Te leki mają na celu zahamowanie produkcji kwasu żołądkowego, a tym samym

• łagodzić ból oraz
• przyczynić się do regeneracji błony śluzowej żołądka.

Dostępne w tym przypadku leki to między innymi

• inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol) lub
• blokery receptorów H2 (np. cymetydyna, rantydyna).

Jeśli przyczyną wrzodu żołądka jest bakteria Helicobacter pylori, stosuje się antybiotyki, które mają na celu zabicie bakterii.

Leczenie operacyjne wrzodu żołądka

Leczenie farmakologiczne za pomocą leków blokujących wydzielanie kwasu prowadzi w 90 procentach przypadków do wyleczenia wrzodu żołądka. Jeśli jednak wrzód żołądka nie goi się pomimo stosowania leków po kilku miesiącach lub pojawiają się powikłania, należy go operować.

W tym przypadku do wyboru są dwie różne metody operacyjne: operacja według Billrotha (metoda Billrotha) oraz selektywna proksymalna vagotomia:

• W operacji metodą Billrotha chirurg usuwa dwie trzecie żołądka.
• W przypadku selektywnej proksymalnej vagotomii chirurg przecina nerw błędny. Nerw ten normalnie stymuluje komórki wytwarzające kwas w żołądku.

Rokowanie w przypadku wrzodu żołądka jest zazwyczaj dobre. U około 40 procent osób dotkniętych tą chorobą wrzód żołądka goi się samoistnie bez leczenia. Wskaźnik wyleczenia u osób poddanych terapii farmakologicznej wynosi 90 procent.

Jednak u osób, które już kiedyś miały wrzód żołądka, często dochodzi do nawrotów. Wrzód często więc pojawia się ponownie. Czynnikami sprzyjającymi temu są przede wszystkim

• podeszły wiek,
• płeć męska oraz
• przyjmowanie niektórych leków przeciwbólowych (np. aspiryny).