Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – stan zapalny jelita grubego w przebiegu przewlekłej choroby zapalnej jelit

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to przewlekła choroba zapalna jelit, która dotyka jelita grubego. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą przewlekłą, w której dochodzi do zapalenia błony śluzowej jelita i nawracających zaostrzeń. W przeciwieństwie do choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyka wyłącznie jelita grubego, zaczynając się zazwyczaj w odbytnicy. Zapalenie w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego przebiega w sposób ciągły i dotyka przede wszystkim błony śluzowej jelita.

Typowymi objawami wrzodziejącego zapalenia jelita grubego są krwawe, śluzowe biegunki i bóle brzucha. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, podobnie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, zalicza się do przewlekłych chorób zapalnych jelit, w skrócie CED. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego często dotyka młodych ludzi, ale chorują na nie również starsi pacjenci.

Przyczyny wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie są w pełni wyjaśnione, jednak kluczową rolę odgrywa układ odpornościowy.

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego i jakie są objawy tej choroby?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe i zazwyczaj nawracające stany zapalne błony śluzowej jelita grubego. Obie choroby zaliczają się do przewlekłych zapalnych chorób jelit.

Choroba Leśniowskiego-Crohna występuje najczęściej w jelicie cienkim, ale może również pojawić się w całym przewodzie pokarmowym. Natomiast wrzodziejące zapalenie jelita grubego występuje wyłącznie w jelicie grubym. Zapalenie jelit zaczyna się zazwyczaj w odbytnicy (rektum). Następnie często rozprzestrzenia się najpierw na lewą stronę, a czasem nawet na całe jelito grube. Przejście do jelita cienkiego zdarza się bardzo rzadko.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, podobnie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, należy do chorób zapalnych jelit © bilderzwerg | AdobeStock

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego w liczbach

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego należy do najczęściej występujących przewlekłych chorób zapalnych jelit: na 100 000 mieszkańców około 120 do 200 cierpi na wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

W Europie Środkowej każdego roku na wrzodziejące zapalenie jelita grubego zapada od 5 do 10 osób na 100 000 mieszkańców.

Zasadniczo choroba ta może wystąpić w każdym wieku. Jednak najczęściej na wrzodziejące zapalenie jelita grubego cierpią młodzi dorośli w wieku od 15 do 30 lat.

U około 25 procent wszystkich chorych pierwsze objawy pojawiają się przed 20. rokiem życia, a w pojedynczych przypadkach nawet w okresie niemowlęcym. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego występuje nieco częściej u kobiet niż u mężczyzn.

Przyczyny wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Przyczyny powstawania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie są znane. Jednak ze względu na częste występowanie tej choroby w rodzinach zakłada się, że istnieje predyspozycja genetyczna.

Ponadto zaburzenia układu odpornościowego mogą prowadzić do patologicznych interakcji z błoną śluzową jelita i stanów zapalnych w jelicie grubym.

Inne przyczyny to:

• Czynniki psychosomatyczne (np. obciążenia psychiczne, stres)
• Czynniki żywieniowe
• Wirusy i bakterie

Diagnoza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Diagnoza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego rozpoczyna się zazwyczaj od wywiadu dotyczącego występujących dolegliwości oraz historii choroby (anamnezy). Następnie przeprowadza się badanie fizykalne.

Dalsze badania mogą obejmować:

• kolonoskopia w celu oceny stanu jelita oraz pobrania próbek tkanki błony śluzowej jelita
• Badanie krwi z oznaczeniem markerów stanu zapalnego w celu wykluczenia infekcji bakteryjnej
• Badanie kału w celu wykluczenia zapalenia jelit wywołanego przez patogeny
• Badanie ultrasonograficzne (sonografia) w celu uzyskania ogólnego obrazu anatomii jamy brzusznej
• Badanie rentgenowskie z kontrastem w celu lepszej oceny jelita grubego
• Przed planowaną operacją wrzodziejącego zapalenia jelita grubego konieczne jest wykonanie kolonoskopii odbytnicy (rektoskopii).

Kolonoskopia umożliwia dokładną ocenę stanu jelita © phonlamaiphoto | AdobeStock

Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego charakteryzuje się zazwyczaj skurczowymi bólami brzucha, najczęściej:

• w lewej dolnej części brzucha
• w środkowej części podbrzusza lub
• w okolicy krzyżowej

Często pacjenci odczuwają ból przed wypróżnieniem lub bezpośrednio po nim.

Ponadto choroba jelit charakteryzuje się krwawą i śluzową, a czasem także wodnistą biegunką.

Liczba przypadków biegunki zależy bezpośrednio od stopnia zajęcia jelita grubego przez chorobę. Biegunka może występować nawet do 20 razy dziennie, a w ciężkich przypadkach nawet do 30 razy dziennie.

W zależności od stopnia zaawansowania mogą pojawić się inne objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego:

• wyczerpanie, osłabienie fizyczne, zmęczenie
• brak apetytu i nudności
• niedokrwistość
• Gorączka
• Utrata masy ciała
• Wzrost liczby białych krwinek (leukocytoza)

Przebieg wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Choroba ma zazwyczaj przebieg przewlekły i nawracający, ale może również przebiegać w sposób raczej stały.

W ten sposób można wyróżnić trzy postacie:

1. Przewlekłe nawracające wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Jest to najczęstsza postać, która dotyka około 85 procent pacjentów. Choroba jelit przebiega nawracająco, z fazami bez objawów, które mogą trwać nawet kilka lat. Po nich mogą jednak pojawiać się nawroty (recydywy).

2. Przewlekłe, ciągłe wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Występuje u około 10 procent pacjentów. Osoby dotknięte tą chorobą cierpią na ciągłe dolegliwości i nie mają okresów bez objawów.

3. Ostre, piorunujące wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Cierpi na nią około 5 procent pacjentów.

Ta postać charakteryzuje się bardzo nagłym i gwałtownym początkiem choroby.

Objawy to:

• silne biegunki
• Bóle brzucha oraz
• gorączka

Powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

W zależności od rozległości i czasu trwania zapalenia mogą wystąpić powikłania. Jednak większość pacjentów nie doświadcza powikłań. Wystąpienie powikłań często stanowi wskazanie do operacji wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Najważniejsze powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego w obrębie jelita grubego to:

• Toksyczne megakolon: nadmierne rozciągnięcie jelita grubego spowodowane osłabieniem ścianek i gromadzeniem się gazów.
• Przerwanie jelita (perforacja): Przerwanie jelita w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest powikłaniem zagrażającym życiu, wymagającym natychmiastowej operacji
• Ciężkie krwawienia z jelit: transfuzje krwi często pozwalają wyrównać utratę krwi. Usunięcie dotkniętego odcinka jelita w ramach operacji wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest rzadko konieczne.
• Bliznowacenie (zwężenia): blizny mogą prowadzić do zwężenia jelita i niedrożności jelit, co wymaga natychmiastowej operacji.
• Przetoki i ropnie
• Rak jelita grubego: Pacjenci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego są bardziej narażeni na raka jelita grubego. Ryzyko to znacznie wzrasta wraz z długością trwania choroby. Na przykład po 25 latach choroby wynosi ono około 40 procent.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego może również powodować raka jelita grubego © peterschreiber.media | AdobeStock

Najważniejsze powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego poza jelitem grubym to:

• zapalenie oczu
• Zapalenie dróg żółciowych
• Bóle stawów, zapalenie stawów
• Uszkodzenia wątroby
• Bolesne zmiany skórne (rumień guzowaty)

Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Ponieważ przyczyny rozwoju wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie są znane, nie ma możliwości wyleczenia tej choroby. Dlatego celem leczenia jest złagodzenie dolegliwości i zmniejszenie ryzyka powikłań.

W zależności od stopnia zaawansowania i przebiegu choroby dostępne są zasadniczo różne opcje leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego:

• W łagodnych przypadkach: zazwyczaj terapia farmakologiczna (np. leki immunosupresyjne, kortyzon, kwas 5-aminosalicylowy) oraz zmiana diety
• W ciężkich przypadkach: w przypadku powikłań lub niewystarczającej skuteczności leczenia farmakologicznego – leczenie operacyjne (operacja wrzodziejącego zapalenia jelita grubego)

FAQ

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego i czym różni się od choroby Leśniowskiego-Crohna?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to przewlekła choroba zapalna jelit, która dotyka wyłącznie jelita grubego. W przeciwieństwie do choroby Leśniowskiego-Crohna, która może atakować wszystkie odcinki jelita, w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego błona śluzowa jelita jest stale objęta stanem zapalnym. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, podobnie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, należy do przewlekłych chorób zapalnych jelit.

Jakie objawy są typowe dla wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

Typowymi objawami wrzodziejącego zapalenia jelita grubego są biegunka, często z krwią i śluzem, a także bóle brzucha. Podczas zaostrzenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogą wystąpić ostre dolegliwości. Inne objawy to gorączka, utrata masy ciała lub dolegliwości stawowe.

Jak stawia się diagnozę wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

Diagnoza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest stawiana klinicznie na podstawie wywiadu, badań laboratoryjnych i kolonoskopii. Podczas kolonoskopii widoczne jest zapalenie błony śluzowej jelita grubego w odbytnicy i jelicie grubym. Gastroenterologia opiera się przy tym na aktualnych wytycznych.

Jakie leczenie stosuje się w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego odbywa się zazwyczaj farmakologicznie za pomocą mesalazyny lub leków immunosupresyjnych. W przypadku ciężkiego, aktywnego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego konieczna może być terapia immunosupresyjna. W rzadkich przypadkach konieczne jest leczenie chirurgiczne polegające na usunięciu jelita grubego.

Jakie powikłania mogą wystąpić?

Powikłaniami wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogą być rak jelita grubego lub toksyczne megakolon. W przypadku przewlekłego zapalenia istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Konsekwentne leczenie i regularne kolonoskopie zmniejszają to ryzyko.