Właściwie zakrzepica odbytu powinna być nazywana zakrzepicą żył odbytu lub zakrzepicą okołoodbytową, jednak powszechnie stosowanym skrótem wśród lekarzy jest właśnie „zakrzepica odbytu”.
W okolicy odbytu (medycznie: kanału odbytu) znajdują się naczynia krwionośne, którymi zużyta krew jest transportowana z powrotem do serca; są to żyły.
W jednej z takich powierzchownych żył w okolicy odbytu tworzy się skrzep, który utrudnia przepływ krwi i w krótkim czasie prowadzi do powstania bolesnego guzka. Powstaje on zazwyczaj bezpośrednio przy odbycie lub na jego brzegu i może osiągnąć wielkość śliwki. Skrzep krwi powoduje miejscowy obrzęk, który jest widoczny z zewnątrz i dobrze wyczuwalny.
W kanale odbytu znajduje się delikatna sieć naczyń krwionośnych oraz poduszki hemoroidalne. W przypadku powiększenia obszarów naczyniowych lub zaburzeń odpływu krwi może dojść do powstania tzw. skrzepu. Pacjenci często mylą tę zmianę z hemoroidami, ponieważ dolegliwości są nieco podobne. W przeciwieństwie do hemoroidów nie jest to jednak zmiana błony śluzowej ani wybrzuszenie poduszki hemoroidalnej, lecz ostro powstały skrzep w żyle.
Zakrzepica odbytu objawia się w postaci twardego, zazwyczaj niebieskawego guzka, który może być bolesny, zwłaszcza podczas ruchu lub ucisku. Ponieważ pojawia się dość nagle, wielu pacjentów czuje się zaniepokojonych. Mimo to zakrzepica odbytu jest uważana za łagodną chorobę, która w wielu przypadkach ustępuje bez konieczności intensywnego leczenia.
Zakrzepica odbytu i hemoroidy mają wspólną cechę – obie są schorzeniami kanału odbytu. Zakrzepicę odbytu często mylono z hemoroidami, jednak nie ma ona z nimi nic wspólnego.
Hemoroidy to wybrzuszenia błony śluzowej kanału odbytu, natomiast zakrzepica odbytu to tworzenie się skrzepów w żyłach kanału odbytu. Jeśli hemoroidy powodują utrudnienie przepływu krwi w żyłach kanału odbytu, istnieje ryzyko wystąpienia zakrzepicy odbytu. I odwrotnie, jeśli zakrzepica odbytu powoduje wybrzuszenie i wysunięcie błony śluzowej, może to prowadzić do rozwoju hemoroidów.
Powstanie zakrzepicy odbytu wynika z nagłego powstania skrzepu krwi w powierzchniowej żyle w okolicy odbytu. Często zmiana ta pojawia się, gdy przepływ krwi jest zaburzony, co prowadzi do tworzenia się skrzepów. Istnieje kilka czynników sprzyjających jej powstawaniu, w tym silne parcie lub wysiłek podczas wypróżniania, długotrwałe siedzenie (szczególnie na twardych lub zimnych powierzchniach) oraz wysiłek fizyczny, taki jak podnoszenie ciężarów. Wysiłek podczas wypróżniania zwiększa ryzyko, ponieważ powoduje wzrost ciśnienia w jamie brzusznej i większe obciążenie naczyń krwionośnych w okolicy odbytu.
Za czynniki wpływające uważa się również zmiany hormonalne, np. ciążę. Często zakrzepica odbytu występuje po okresach biegunki lub długotrwałego zaparcia, ponieważ oba te stany mogą wpływać na sposób parcia. Ostry pokarm, duże spożycie alkoholu lub kawy, a także wilgotny i ciepły klimat również mogą być czynnikami wywołującymi.
Jeśli w okolicy znajdują się już powiększone naczynia, takie jak hemoroidy, łatwiej może dojść do powstania zakrzepu.
Ważne jest jasne rozróżnienie, ponieważ zakrzepica odbytu, w przeciwieństwie do hemoroidów, pojawia się nagle i ustępuje w ciągu kilku dni.
Zakrzepica odbytu (niebieskie kropki) © Armin Kübelbeck, CC-BY-SA, Wikimedia Commons
Zakrzepica odbytu objawia się przede wszystkim
- nagłym bólem w okolicy odbytu (wyjścia jelita), który uniemożliwia siedzenie,
- silnego uczucia ucisku lub obecności ciała obcego w okolicy odbytu,
- niebieskawych guzków w okolicy odbytu,
- obrzęków oraz
- krwawienia (szczególnie w przypadku pęknięcia zakrzepów odbytu).
Ponadto osoby dotknięte tą dolegliwością często cierpią na
- swędzenie,
- kłuciem lub
- pieczeniem
w okolicy odbytu.
Diagnoza jest zazwyczaj stawiana na podstawie oględzin okolicy odbytu. Napięty, wrażliwy i widoczny z zewnątrz guzek pozwala zazwyczaj na jednoznaczną identyfikację. Badanie kanału odbytu służy wykluczeniu innych zmian, w szczególności hemoroidów zewnętrznych.
Aby wykluczyć inne przyczyny, po ustąpieniu ostrych dolegliwości wskazane może być badanie proktologiczne lub kolonoskopia.
W przeciwieństwie do poważnych chorób zakrzepowych, takich jak na przykład zakrzepica żył głębokich nóg, zakrzepica odbytu jest uważana za ograniczoną lokalnie i nieszkodliwą.
Leczenie zależy od dolegliwości i nasilenia objawów. W wielu przypadkach zmiana ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. W celu złagodzenia objawów stosuje się zazwyczaj środki miejscowe. Można stosować maści lub kremy zawierające składniki przeciwzapalne i przeciwbólowe, takie jak diklofenak lub ibuprofen. W przypadku silniejszych bólów można również zastosować środki przeciwbólowe w postaci tabletek. Okłady chłodzące i kąpiele nasiadowe mogą dodatkowo zmniejszyć uczucie napięcia.
Ważne jest również unikanie czynników obciążających, takich jak silne parcie podczas wypróżniania. Miękkie stolce sprzyjają ustąpieniu dolegliwości.
Tylko w przypadku wyraźnych objawów lub silnego bólu może być konieczny niewielki zabieg chirurgiczny. W znieczuleniu miejscowym guzek można otworzyć i odciążyć (nacięcie wykonane przez lekarza). Zabiegi takie są krótkie, wiążą się z niewielkim ryzykiem i szybko prowadzą do ustąpienia dolegliwości.
Zakrzepica odbytu zazwyczaj ustępuje bez powikłań w ciągu kilku dni lub tygodni. Jednak w rzadkich przypadkach zakrzepy mogą prowadzić do powstania resztek skóry, tzw. marisken, które jednak są nieszkodliwe. Powtórne epizody są możliwe, jeśli czynniki wywołujące nadal występują.
Poważne powikłania występują rzadko. W pojedynczych przypadkach mogą wystąpić infekcje, utrzymujące się dolegliwości lub opóźnione gojenie. Ogólnie rzecz biorąc, zakrzepica odbytu jest uważana za chorobę bez powikłań, o dobrym rokowaniu.
Jak długo trwa zakrzepica odbytu?
W wielu przypadkach zakrzepica odbytu ustępuje w ciągu kilku dni, a przy bardziej nasilonych zmianach zwykle w ciągu kilku tygodni.
Czy zakrzepica odbytu może się powtórzyć?
Tak, zwłaszcza jeśli czynniki wywołujące, takie jak parcie lub długotrwałe siedzenie, nadal występują. Zmiana nawyków może ograniczyć nawroty.
Czy zakrzepica odbytu jest niebezpieczna?
Nie, w przeciwieństwie do innych chorób zakrzepowych żył wewnętrznych jest uważana za nieszkodliwą i pozostaje ograniczona lokalnie.
Czy zakrzepica odbytu wymaga operacji?
Tylko w przypadku wyraźnych dolegliwości lub bardzo bolesnych objawów wskazane jest wykonanie niewielkiego zabiegu. Zazwyczaj przeprowadza się go ambulatoryjnie i szybko prowadzi do złagodzenia objawów.
