Pod pojęciem urazu rdzenia kręgowego lekarze rozumieją uszkodzenie rdzenia kręgowego lub jego bezpośredniego otoczenia. W przeciwieństwie do urazów kręgosłupa, takich jak na przykład złamanie kręgu, urazy rdzenia kręgowego są często nieodwracalne w zależności od stopnia ciężkości i prowadzą do objawów paraliżu.
Rdzeń kręgowy pełni funkcję przekaźnika informacji między mózgiem a innymi narządami ciała @ bilderzwerg /AdobeStock
W zależności od ciężkości i zakresu urazu rdzenia kręgowego rozróżnia się trzy etapy:
- Wstrząs rdzenia kręgowego (Commotio spinalis)
- Stłuczenie rdzenia kręgowego (Contusio spinalis)
- Ucisk rdzenia kręgowego (Compressio spinalis)
- Wstrząs rdzenia kręgowego
Wstrząs rdzenia kręgowego jest „najprostszą” formą urazu rdzenia kręgowego. W wyniku oddziaływania siły na kręgosłup i rdzeń kręgowy dochodzi do przejściowego (odwracalnego) zaburzenia przewodzenia nerwowego.
Charakterystyczną cechą wstrząsu rdzenia kręgowego jest wystąpienie zaburzeń czynnościowych bez widocznych zmian w badaniach obrazowych. Dokładny rodzaj zaburzeń czynnościowych wynika z ciężkości i lokalizacji urazu rdzenia kręgowego.
Przez maksymalnie 48 godzin mogą wystąpić następujące zaburzenia:
Wszystkie jednak bez objawów porażenia.
- Stłuczenie rdzenia kręgowego
W przeciwieństwie do wspomnianego wcześniej wstrząsu rdzenia kręgowego, stłuczenie rdzenia kręgowego jest nieodwracalnym (nieodwracalnym) urazem rdzenia kręgowego. Rodzaj oddziaływania siły jest tutaj silniejszy i bardziej bezpośredni niż w przypadku wstrząsu rdzenia kręgowego.
Prowadzi to do zgniecenia lub stłuczenia rdzenia kręgowego. Stąd też nazwa „stłuczenie rdzenia kręgowego”. Ponadto może dojść również do krwawień lub powstania obrzęku. W zależności od stopnia ciężkości objawy sięgają od łagodnych zaburzeń motorycznych i czuciowych aż po częściowy lub całkowity paraliż.
Ucisk rdzenia kręgowego jest najpoważniejszą formą urazu rdzenia kręgowego. Zazwyczaj występuje on po bezpośrednim ucisku na rdzeń kręgowy. Taki ucisk powstaje na przykład po wypadku lub w wyniku fragmentów kręgów, krwiaków (krwotoków), przepuklin dyskowych, a także nowotworów.
Ostre uciski rdzenia kręgowego często prowadzą do:
- objawom niedrożności
- zaburzeniami neurologicznymi oraz
- zaburzeniom kontroli oddawania moczu
Natomiast w przebiegu podostrym lub przewlekłym występują przede wszystkim bóle pleców. Kręgosłup wrażliwy na opukiwanie wskazuje ponadto na guzy lub krwiaki w okolicy rdzenia kręgowego.
Lekarze stawiają wstępną diagnozę urazu rdzenia kręgowego na podstawie objawów.
Zazwyczaj występują następujące objawy:
- Zaburzenia czucia
- Uszkodzenia nerwów
- Ból oraz
- objawy porażenia
Są one często wykrywane podczas badania neurologicznego. Aby potwierdzić diagnozę, lekarz zazwyczaj wykonuje rezonans magnetyczny (MRI). Pozwala to na uzyskanie przekroju tkanek miękkich, takich jak nerwy i rdzeń kręgowy. Aby wykluczyć złamania po wypadku, konieczne może być również wykonanie zdjęcia rentgenowskiego.
Aby wykluczyć inne przyczyny zaburzeń nerwowych, takie jak infekcje lub zapalenie opon mózgowych, wskazane może być wykonanie punkcji lędźwiowej. Podczas tego zabiegu lekarze pobierają płyn mózgowo-rdzeniowy (likwor) do badań laboratoryjnych.
Zdjęcie rentgenowskie rdzenia kręgowego @ Anastasiia /AdobeStock
Uraz rdzenia kręgowego – pełne opcje terapeutyczne i rokowanie w przypadku uszkodzeń rdzenia kręgowego i kręgosłupa
Możliwości leczenia urazu rdzenia kręgowego zależą przede wszystkim od stopnia jego ciężkości. Na przykład wstrząs rdzenia kręgowego wymaga przede wszystkim dużo odpoczynku i oszczędzania ciała.
Natomiast skutki stłuczenia rdzenia kręgowego nie zawsze są odwracalne. Lekarze leczą jedynie objawy towarzyszące, takie jak obrzęki, torbiele, złamania kręgów lub przepukliny dysków, stosując leczenie zachowawcze lub operacyjne. Celem jest zmniejszenie ucisku na nerwy rdzeniowe.
Jeśli ucisk nie trwał zbyt długo, ścieżki nerwowe mogą się zregenerować, a czucie i ruchomość powrócić.
Natomiast częściowe porażenia – a także całkowite porażenie poprzeczne – nie są obecnie uleczalne. Różne środki pomocnicze, zabiegi fizjoterapeutyczne i programy treningowe umożliwiają jednak osobom dotkniętym tym schorzeniem prowadzenie stosunkowo samodzielnego życia.
Rokowanie jest ściśle związane z rodzajem urazu rdzenia kręgowego. Na przykład wstrząs rdzenia kręgowego ma dobre rokowanie. Uszkodzenia są odwracalne w ciągu kilku dni lub tygodni dzięki oszczędzaniu rdzenia.
Z drugiej strony, stłuczenie rdzenia kręgowego ma raczej niekorzystne rokowania. Schorzenie to prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń rdzenia kręgowego, których nie da się wyleczyć przy użyciu dzisiejszych środków medycznych. Pacjenci często są uzależnieni od pomocy i, w zależności od stopnia objawów porażenia, muszą również korzystać z wózka inwalidzkiego. W związku z tym stan zdrowia często ulega dalszemu pogorszeniu, ponieważ grupy mięśni nie są już wystarczająco obciążane i ulegają zanikowi. Do tego dochodzą problemy psychiczne, takie jak depresja, a także trudności w sferze społecznej oraz w kręgu przyjaciół.
Dzięki odpowiednim zabiegom fizjoterapeutycznym oraz akceptacji swojej sytuacji przez osoby dotknięte chorobą poprawia się ich sytuacja życiowa i jakość życia. Możliwe jest prowadzenie satysfakcjonującego życia z tą chorobą.
Badania pokazują, że optymistyczne podejście do życia pomimo ograniczeń poprawia jakość życia mimo porażenia poprzecznego.
Ponieważ urazy rdzenia kręgowego bardzo często występują w związku z wypadkami, pierwszymi ekspertami na miejscu są lekarze medycyny ratunkowej.
Ponadto, w zależności od rodzaju i ciężkości zaburzeń neurologicznych, w leczeniu mogą brać udział następujący specjaliści:
- specjaliści z zakresu neurologii
- Specjaliści z zakresu neurochirurgii lub
- Specjaliści z zakresu chirurgii ogólnej
Uraz rdzenia kręgowego stanowi poważne zagrożenie, ponieważ rdzeń kręgowy, jako część ośrodkowego układu nerwowego, przekazuje sygnały między mózgiem a ciałem. Na całym świecie około 500 000 osób doznaje urazu rdzenia kręgowego, często w wyniku wypadków samochodowych, upadków lub aktów przemocy.
W zależności od stopnia ciężkości, wysokości uszkodzenia, np. na poziomie Th6 lub kręgosłupa szyjnego, a także w wyniku ucisku rdzenia kręgowego lub uszkodzenia kanału kręgowego, może dojść do paraplegii, paraliżu, utraty funkcji motorycznych, ograniczonej kontroli tułowia i nóg, funkcji pęcherza i jelit oraz funkcji seksualnych, przy czym w przypadku urazów niepełnych często zachowują się jeszcze funkcje resztkowe.
W fazie ostrej zazwyczaj stosuje się unieruchomienie, a w razie potrzeby zabiegi operacyjne w celu ustabilizowania kręgosłupa i zapobieżenia dalszym uszkodzeniom rdzenia kręgowego lub kręgów, ponieważ nieleczony ucisk, nawet w przypadku przyczyn nietraumatycznych lub osteoporozy, może pogłębiać utratę funkcji.
Patofizjologia rozróżnia urazowe uszkodzenia rdzenia kręgowego od postaci nieurazowych, przy czym w zależności od stopnia ciężkości, lokalizacji poniżej urazu i zakresu upośledzenia neurologicznego rokowanie, zdolność chodzenia i funkcje mięśniowe mogą się znacznie różnić.
We wczesnej fazie niezbędna jest fizjoterapia, środki fizjoterapeutyczne, wsparcie psychologiczne, a także doradztwo i wsparcie ze strony pracowników socjalnych i dietetyków, często w połączeniu z skierowaniem do kliniki rehabilitacyjnej w celu jak najlepszego wspierania mobilności, kontroli tułowia oraz funkcji motorycznych i sensorycznych poniżej miejsca urazu.
Powrót do zdrowia zależy od wielu czynników, jest częściowo odwracalny, zwłaszcza w przypadku uszkodzenia niepełnego, jednak dalsze uszkodzenia, ograniczona kontrola w środowisku domowym, wpływ na aktywność w czasie wolnym itp. oraz długoterminowe rokowania wymagają indywidualnego, interdyscyplinarnego leczenia trwającego od kilku godzin do kilku dni.
Czym jest uraz rdzenia kręgowego?
Uraz rdzenia kręgowego to uszkodzenie rdzenia kręgowego, które prowadzi do zaburzeń funkcji motorycznych i sensorycznych poniżej miejsca urazu. Może on mieć charakter urazowy lub nieurazowy i często dotyczy kręgosłupa.
Jakie objawy występują w przypadku urazów rdzenia kręgowego?
Typowe objawy to paraliż, zaburzenia czucia, utrata funkcji motorycznych oraz zaburzenia funkcji pęcherza i jelit. W zależności od wysokości i stopnia ciężkości urazu rdzenia kręgowego może to również dotyczyć mięśni oddechowych i tułowia.
Co oznacza „całkowite” lub „niecałkowite” uszkodzenie?
W przypadku całkowitego urazu rdzenia kręgowego wszystkie funkcje motoryczne i czuciowe poniżej miejsca urazu są utracone. Uraz niecałkowity oznacza, że zachowane są funkcje resztkowe, co poprawia rokowania.
Jak leczy się uraz rdzenia kręgowego?
W fazie ostrej leczenie polega najpierw na stabilizacji kręgosłupa, wykonaniu badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny, oraz, w razie potrzeby, operacyjnej dekompresji. Następnie przeprowadza się intensywną rehabilitację z fizjoterapią w celu przywrócenia sprawności ruchowej i funkcji niezbędnych w codziennym życiu.
Jakie są rokowania i przebieg rehabilitacji?
Rokowanie zależy od stopnia ciężkości, wysokości urazu oraz wczesnej opieki. Rehabilitacja, zabiegi fizjoterapeutyczne i opieka interdyscyplinarna mają decydujące znaczenie dla poprawy funkcji motorycznych i jakości życia.
