Zerwanie pierścienia rotatorów należy do najczęstszychurazów barku i typowych ostrych urazów barku, w których dochodzi do zerwania jednego lub kilku ścięgien pierścienia rotatorów. Ścięgna te stabilizują staw barkowy i umożliwiają ruch obrotowy ramienia. Przyczynami są zazwyczaj zużycie (zmiany zwyrodnieniowe) lub wypadki, na przykład upadki na wyprostowaną rękę. Typowe objawy to ból barku, utrata siły oraz ograniczenia ruchowe, zwłaszcza podczas ruchów nad głową. W zależności od stopnia nasilenia leczenie ma charakter zachowawczy lub operacyjny, aby przywrócić ruchomość i stabilność barku.
Staw barkowy umożliwia ruchy ramienia w wielu kierunkach. To sprawia, że jest to bardzo złożony staw. Oprócz łopatki i kości ramiennej ważną rolę w stabilności i ruchomości stawu barkowego odgrywa również obojczyk. Za wiele z tych ruchów odpowiada pierścień rotatorów.
Mankiet rotatorów to grupa czterech mięśni, tzw. rotatorów. Rotatory biegną od łopatki do kości ramiennej. Ich przyczepy owijają się jak mankiet wokół głowy kości ramiennej. Dzięki temu mogą one obracać ramię.
Jednocześnie wspólne napięcie tych mięśni może docisnąć głowę kości ramiennej do panewki stawowej i ustabilizować staw. Oprócz ruchu w różnych kierunkach, pierścień rotatorów odpowiada więc również za stabilność barku.
Z natury rzeczy ta podwójna rola powoduje duże obciążenia tkanek. Szkodliwe dla mankietu rotatorów są zarówno
Zerwanie pierścienia rotatorów jest częstym schorzeniem w okolicy barku. Oznacza ono zerwanie w obszarze pierścienia rotatorów (kod ICD: S46/ M75.1).
Zazwyczaj najczęstsze urazy dotyczą ścięgna, które przenosi siłę mięśnia ruchowego na statyczną kość.
Problemy te obejmują
Schemat przedstawiający pierścień rotatorów barku © logo3in1 | AdobeStock
Zużycie i zerwania pierścienia rotatorów są zatem najczęstszymi przyczynami operacji w ramach chirurgii barku.
Ponieważ wiele zerwań pierścienia rotatorów nie powoduje żadnych objawów, często pozostają one niewykryte. Nie można więc z całkowitą pewnością stwierdzić, jak często występują takie zerwania.
Przed 40. rokiem życia zerwania pierścienia rotatorów występują niezwykle rzadko. Wraz z wiekiem częstotliwość ta wzrasta. W jednym z badań u ponad 80% osób powyżej 80. roku życia stwierdzono zerwanie pierścienia rotatorów.
Znaki zużycia i wypadki to najczęstsze przyczyny zerwania pierścienia rotatorów. W niektórych przypadkach dochodzi dodatkowo do urazu stawu barkowo-obojczykowego, który może powodować podobne objawy.
Często do zerwania pierścienia rotatorów dochodzi po upadku na wyprostowaną do tyłu rękę. Jeśli uderzenie jest szczególnie silne, może to dodatkowo spowodować urazy w okolicy łokcia lub przedramienia. Wypadki tego typu stanowią 70% przypadków i są najczęstszą przyczyną zerwań bez objawów zużycia.
Jednak zerwania pierścienia rotatorów spowodowane wcześniejszymi zmianami zwyrodnieniowymi są ogólnie częstsze. Przez zmiany zwyrodnieniowe rozumie się objawy zużycia. Również przeciążenie barku spowodowane powtarzającymi się ruchami nad głową może w dłuższej perspektywie doprowadzić do zerwania.
Istnieją również formy mieszane, w których pacjenci z wcześniejszymi zmianami zwyrodnieniowymi doznają niewielkiego urazu. Powoduje to powiększenie istniejącej wady i wywołuje objawy.
Zwichnięcie stawu barkowego u pacjenta powyżej 40 roku życia prowadzi w 40 do 70 procentach przypadków do zerwania pierścienia rotatorów.
Chociaż objawy zerwania pierścienia rotatorów są dość jednoznaczne, nasilenie bólu jest bardzo zróżnicowane. Większość zerwań pierścienia rotatorów nie powoduje dolegliwości, zwłaszcza w przypadku niewielkich pęknięć zwyrodnieniowych. W przypadku tych powoli powstających pęknięć bark miał wystarczająco dużo czasu, aby dostosować się do problemu. Osoby dotknięte tą dolegliwością często skarżą się na ograniczoną ruchomość barku, zwłaszcza podczas wykonywania codziennych czynności.
Natomiast ostre rozdarcia masywne powodują bardzo wyraźne dolegliwości.
Najczęstszymi dolegliwościami barkowymi w przypadku uszkodzenia pierścienia rotatorów są bóle, zwłaszcza podczas wykonywania czynności nad głową. Najważniejszymi objawami zerwania ścięgna są jednak bóle nocne i osłabienie siły.
Diagnoza zerwania pierścienia rotatorów składa się z
.
Badanie kliniczne obejmuje
Ponadto istnieją specjalne testy funkcjonalne. Pozwalają one na izolowane badanie poszczególnych mięśni stożka rotatorów. Jednak wiarygodność wszystkich testów funkcjonalnych stożka rotatorów może być znacznie ograniczona przez ból występujący podczas badania.
Za podstawową diagnostykę zmian patologicznych w pierścieniu rotatorów uznaje się zdjęcia rentgenowskie w trzech płaszczyznach. W tym celu
Na podstawie tych zdjęć można ocenić zmiany w kości stawowej.
Badanie ultrasonograficzne umożliwia szybką i niedrogą ocenę stanu pierścienia rotatorów. Pozwala to z dużą dokładnością zdiagnozować proste zwyrodnienia oraz całkowite zerwania pierścienia rotatorów. Jednocześnie możliwe jest ocena długiego ścięgna mięśnia dwugłowego pod kątem stabilności i towarzyszącego stanu zapalnego.
W ostatnich latach rezonans magnetyczny (MR) stał się niezwykle pomocny w diagnostyce barku. Jego dokładność jest jeszcze większa dzięki podaniu środka kontrastowego po stronie stawu w tak zwanej artrografii MR z kontrastem.
Natomiast tomografia komputerowa (TK) nie odgrywa już znaczącej roli w diagnostyce pierścienia rotatorów. Tomografia rezonansu magnetycznego w znacznym stopniu ją wyparła. W pojedynczych przypadkach TK służy jeszcze do oceny zwyrodnień tłuszczowych mięśnia. W przypadku niejasnych wyników lub utrzymujących się dolegliwości należy skonsultować się ze specjalistą ortopedą w celu ustalenia dokładnej przyczyny.
Wybór odpowiedniej terapii zależy od ciężkości urazu i indywidualnych wyników badań. Opcje terapeutyczne zależą od wielu czynników. Są one szczegółowo analizowane i zależą od wyników badań. Nie ma standardowego postępowania terapeutycznego.
Kryteria decydujące o wyborze terapii to:
Na podstawie tych kryteriów istnieje wiele możliwości terapeutycznych, które można zastosować w zależności od konkretnego przypadku.
W wielu przypadkach terapia zachowawcza, nieoperacyjna, jest dobrym wyborem i może przynieść dobre wyniki. Można ją wspomóc metodami biologicznymi, takimi jak ACP. Szczególnie w przypadku powoli rozwijających się, zwyrodnieniowych uszkodzeń pierścienia rotatorów leczenie rozpoczyna się od terapii zachowawczej.
Jeśli jednak w ciągu trzech miesięcy nie nastąpi wyraźna poprawa, konieczna może być operacja.
Uszkodzenia pierścienia rotatorów mają tendencję do powiększania się. Dlatego sukces terapii zachowawczej zazwyczaj nie jest trwały. U połowy pacjentów w ciągu 3–5 lat pojawiają się nowe objawy i konieczna staje się operacja.
Obecnie metodą z wyboru w leczeniu zerwań pierścienia rotatorów jest rekonstrukcja anatomiczna. Można ją wykonać poprzez
.
Ze względu na lepszą mobilność i oszczędność tkanek coraz większą popularność zyskuje metoda całkowicie artroskopowa.
Perspektywy wyleczenia zszycia ścięgna zależą od wielkości zerwania. Małe zerwania goją się z dużym prawdopodobieństwem. Średnie i duże zerwania pierścienia rotatorów mają niższy wskaźnik wyleczenia, wynoszący od 70 do 80 procent.
Obecnie istnieje jednak szereg możliwości chirurgicznych stymulujących gojenie biologiczne.
Poniżej przedstawiono przebieg zabiegu minimalnie inwazyjnego w leczeniu zerwania pierścienia rotatorów:
W przypadku zerwań, których nie da się zamknąć anatomicznie, tzw. zerwań niepodlegających naprawie, istnieje wiele alternatywnych metod leczenia. Należą do nich
Ostatnią opcją jest proteza stawu barkowego typu odwróconego.
W przypadku towarzyszących urazów kostnych może być dodatkowo konieczna operacyjna stabilizacja.
Rokowanie w przypadku leczonego uszkodzenia pierścienia rotatorów zależy w dużym stopniu
Jednak po zszyciu ścięgna dolegliwości zazwyczaj ustępują. Poprawa następuje również wtedy, gdy nie wszystko zrośnie się na stałe.
Leczenie po zerwaniu pierścienia rotatorów zależy od rodzaju zabiegu. Po rekonstrukcji anatomicznej ramię musi być unieruchomione przez 2–5 tygodni. W tym czasie ścięgno może zrosnąć się z kością. Do unieruchomienia wystarczy zwykła temblaka. W tym czasie dozwolone są bierne ćwiczenia ruchowe pod okiem fizjoterapeuty.
Konsekwentna fizjoterapia ma decydujące znaczenie dla przywrócenia funkcji barku i długotrwałej stabilnej ruchomości. Od 7. tygodnia po operacji możliwe są aktywne ćwiczenia ruchowe oraz ćwiczenia w basenie. Dodatkowo konieczne są intensywne ćwiczenia centrowania głowy kości ramiennej. Całkowity czas rehabilitacji wynosi około 12 do 16 tygodni.
Przywrócenie zdolności do pracy po zerwaniu pierścienia rotatorów lub zwichnięciu barku zależy w dużym stopniu od obciążenia zawodowego i aktywności. Lekkie czynności fizyczne bez pracy nad głową są możliwe od 5. do 7. tygodnia po operacji. Czynności wykonywane nad głową nie są dozwolone przed 13. tygodniem po operacji. Okres rehabilitacji jest ogólnie wydłużony.
Sportowe czynności wykonywane nad głową należy rozpocząć najwcześniej 6 miesięcy po zabiegu chirurgicznym.
1. Co to jest zerwanie pierścienia rotatorów?
Zerwanie pierścienia rotatorów to pęknięcie jednego lub kilku ścięgien pierścienia rotatorów w stawie barkowym. Ścięgna te łączą mięśnie łopatki z kością ramienną i zapewniają stabilność oraz ruchomość barku.
