Zespół ciasnoty przedziałowej w podudziu – wczesne rozpoznanie objawów i nagłych dolegliwości

Zespół ciasnoty przedziałowej (ICD T79.6) to wzrost ciśnienia w tkankach zamkniętej przestrzeni (przedziale). Kompartment to grupa mięśni, która na zewnątrz jest otoczona sztywną, przypominającą ścięgno powłoką mięśniową (powięzią). Powięzi otaczające mięśnie w tak zwanych logach są tylko minimalnie rozciągliwe. Dlatego obrzęk mięśni, z różnych przyczyn, prowadzi do wzrostu ciśnienia w logu, zwłaszcza że powięź nie rozciąga się.

W terminologii medycznej przedziały te nazywane są również przedziałami mięśniowymi. Dlatego zespół przedziałowy znany jest również pod nazwą zespołu przedziałowego. 

Wzrost ciśnienia w przedziale mięśniowym może wynikać z różnych przyczyn: 

• Urazy (po użyciu siły)
  • Złamanie kości 
  • Uraz mięśni 
  • Krwotok (krwiak) po urazie
• związane z krążeniem
  • zwiększone ukrwienie po niedrożności naczynia i jego ponownym otwarciu
  • zwiększone ukrwienie po przejściowym wychłodzeniu
  • zaburzone odprowadzanie krwi spowodowane zakrzepicą żył lub
  • zbyt ciasny opatrunek

W przypadku zespołu ciasnoty przedziałowej dochodzi do obrzęku dotkniętych mięśni, co zaburza krążenie krwi w małych naczyniach. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że mięsień nie może się rozciągnąć.

Uszkodzona i opuchnięta tkanka może obumrzeć, co może prowadzić do ubytków tkankowych i martwicy (nekrozy). Szczególnie mięśnie potrzebują dużej ilości bogatej w tlen krwi i składników odżywczych, dlatego są bardzo podatne na uszkodzenia tkankowe.

Wzrost ciśnienia może również wpływać na nerwy. Ucisk nerwów powoduje zaburzenia czucia i ból.

W każdym razie nieleczony zespół ciasnoty przedziałowej może spowodować uszkodzenie tkanek lub trwałe uszkodzenie mięśni.

Zespół przedziałowy szczególnie często dotyka przedziałów w podudziu i stopie, rzadziej również przedramienia i dłoni.

Warto również wspomnieć o zespole przedziałowym jamy brzusznej, który polega na wzroście ciśnienia w jamie brzusznej (brzusznej). W porównaniu z zespołem kompartmentowym kończyn, czyli rąk i nóg, w przypadku zespołu kompartmentowego jamy brzusznej dochodzi do uszkodzenia nie mięśni, ale narządów jamy brzusznej. W szczególności należy tu wymienić jelito cienkie, które w ciągu kilku godzin ulega uszkodzeniu tkankowemu z powodu obrzęku i niedostatecznego ukrwienia.

Zasadniczo zespół ciasnoty przedziałowej może wystąpić wszędzie tam, gdzie tkanka jest otoczona ciasną warstwą tkanki łącznej.

Zasadniczo zespół kompartmentowy można, w zależności od przyczyny, podzielić na postać ostrą i przewlekłą:

W przypadku ostrego zespołu ciasnoty przedziałowej po urazie nagle, czyli w ciągu kilku godzin, dochodzi do wysokiego ciśnienia w tkankach w dotkniętym przedziale. Uraz ten może być spowodowany

• stłuczenia
• upadków
• silnych stłuczeń oraz
• złamania kości 

. Również

• zbyt ciasne opatrunki
• inne rodzaje ucisku, a także
• powikłania pooperacyjne

mogą wywołać ostry zespół ciasnoty przedziałowej. Podwyższone ciśnienie w przedziale uniemożliwia dopływ krwi do mięśnia i funkcjonowanie nerwów. Ciśnienie to uniemożliwia odpływ nagromadzonego płynu. Grozi to trwałym uszkodzeniem mięśni i nerwów.

Ostry zespół ciasnoty przedziałowej jest zawsze stanem zagrożenia życia!

Przewlekły lub funkcjonalny zespół ciasnoty przedziałowej powstaje w wyniku długotrwałego przeciążenia i prawie bez wyjątku występuje w kończynach.

Jednym z najważniejszych czynników ryzyka jest nadmierny trening mięśni. W wyniku znacznego powiększenia mięśni spowodowanego treningiem dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrz kompartmentów mięśniowych. Podczas intensywnego wysiłku mięśnie mogą puchnąć, co powoduje uciskanie naczyń krwionośnych doprowadzających i odprowadzających krew. Ten wywołany obciążeniem zespół ciasnoty przedziałowej występuje szczególnie często u biegaczy średnio- i długodystansowych (maraton i triatlon) oraz zawodowych chodziarzy.

Typowymi problemami związanymi z zespołem ciasnoty przedziałowej są bóle i zaburzenia czucia.

Ostry zespół ciasnoty przedziałowej objawia się

• silny ból,
• silne uczucie napięcia oraz
• zaburzenia czucia, aż do
• całkowitego zaniku czucia i ruchomości

w obszarze dotkniętej chorobą części mięśnia. Czasami nie do zniesienia ból nie ustępuje nawet po podaniu środków przeciwbólowych. Podobnie uniesienie nogi nie przynosi ulgi w objawach bólowych.

Ponadto w tym obszarze często występuje

• wyraźny obrzęk i
• stwardnienie mięśni

. 

Z powodu niedokrwienia i uszkodzenia nerwów w łukach wkrótce pojawiają się zaburzenia czucia i motoryki, na przykład:

• uczucie drętwienia
• mrowienie
• paraliż.

Pacjenci z przewlekłym zespołem ciasnoty przedziałowej odczuwają zazwyczaj

• ucisk w dotkniętym obszarze oraz
• kłujący ból, który pojawia się podczas aktywności fizycznej lub bezpośrednio po niej.

Również

• przejściowy brak siły w nogach lub rękach, a także
• przejściowe mrowienie skóry

mogą wskazywać na funkcjonalny zespół ciasnoty przedziałowej. Zazwyczaj przerwy w chodzeniu lub wstrzymanie treningu szybko przynoszą ulgę w dolegliwościach. 

W przypadku podejrzenia ostrego zespołu przedziałowego lekarz najpierw przeprowadza badania czynnościowe. Oznacza to, że sprawdza funkcjonowanie mięśni i nerwów. W szczególności dokładniej bada ruchomość dotkniętego obszaru oraz czucie. Ponadto wyczuwa tętno, które w przypadku zespołu kompartmentowego jest często osłabione lub niewyczuwalne. 

Jeśli już podczas badania pojawi się podejrzenie zespołu ciasnoty przedziałowej, lekarz może zmierzyć ciśnienie w przedziale mięśniowym. W tym celu wprowadza sondę do przedziału mięśniowego i dokonuje pomiaru ciśnienia z zewnątrz. Jest to czujnik ciśnienia, za pomocą którego można odczytać z zewnątrz dokładne ciśnienie w przedziale mięśniowym (jednostka milimetr słupa rtęci = mmHg). Przy określonym ciśnieniu w tkankach konieczne jest otwarcie przedziału mięśniowego i odciążenie mięśni.

Nie ma jednak minimalnej wartości granicznej, przy której można wykluczyć zespół ciasnoty przedziałowej. Pomiar ciśnienia jest jedynie narzędziem pomocniczym w ocenie przebiegu choroby. Jeśli podczas badania stwierdzono silny obrzęk mięśni, a pacjent wykazuje odpowiednie objawy zwężenia mięśni i zaburzeń krążenia, należy mimo wszystko postawić diagnozę wstępną zespołu ciasnoty przedziałowej i podjąć dalsze działania. 

Leczenie ostrego zespołu ciasnoty przedziałowej polega na przeprowadzeniu operacji ratunkowej. Konieczne jest natychmiastowe leczenie chirurgiczne, w ramach którego wykonuje się tzw. fasciotomię. Oznacza to, że grube i twarde powłoki mięśniowe (powięzi) otaczające mięsień są rozcinane i otwierane na dużej długości. Aby zapobiec ponownemu wzrostowi ciśnienia w tkankach, rana operacyjna nie jest od razu zamykana. Zamiast tego pozostaje otwarta i zabezpieczona.

Następnie rana jest regularnie opatrywana, a po ustąpieniu obrzęku można wykonać zamknięcie skóry. Czasami konieczne jest jednak również wykonanie przeszczepu skóry rozciętej. Jest to przeszczep skóry pobranej z tego samego uda, która dzięki specjalnym zabiegom zostaje przekształcona w strukturę siatkową.

W przypadku przewlekłego zespołu przedziałowego w stanach ostrych pomocne jest odciążenie i chłodzenie. Po 48 godzinach można masować i ogrzewać bolące mięśnie. Po upływie tego dwudniowego okresu można również stosować maści z heparyną.

W dłuższej perspektywie przewlekły zespół przedziałowy można w pewnym stopniu leczyć zachowawczo poprzez

• zmian w treningu i/lub
• wyboru obuwia.
• Również stosowanie leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych może przynieść osobom dotkniętym tym schorzeniem krótkotrwałą ulgę. Należy do nich na przykład ibuprofen.

Sportowcy wyczynowi, którzy chcą lub muszą utrzymać swój poziom treningowy, mogą poddać się operacyjnemu rozcięciu powięzi mięśniowej.

Czas trwania i przebieg choroby zależą przede wszystkim od szybkiego leczenia. Szczególnie istotne jest szybkie zmniejszenie podwyższonego ciśnienia w przedziale. W idealnym przypadku należy więc wcześnie przeciwdziałać niedotlenieniu i niedożywieniu mięśni (niedokrwieniu mięśni). Jeśli uda się to w ciągu kilku godzin, mięśnie zazwyczaj całkowicie się regenerują.

Jeśli jednak zespół ciasnoty przedziałowej pozostaje nieleczony, tkanka mięśniowa obumiera z powodu niedostatecznego zaopatrzenia w tlen. Może to prowadzić do

• do znacznego ograniczenia funkcji mięśni,
• sztywności stawów lub
• patologiczne zgięcia rąk i palców.
• Jeśli doszło do uszkodzenia nerwów, pacjenci cierpią ponadto na trwałe objawy porażenia.