Alergie u dzieci – eksperci medyczni

Alergia powstaje, gdy układ odpornościowy błędnie uznaje nieszkodliwe substancje środowiskowe za niebezpieczne. W rezultacie organizm wytwarza przeciwciała, a przy ponownym kontakcie uwalnia substancje przekaźnikowe, które wywołują reakcję alergiczną. Tak zwana sensytyzacja może rozpocząć się już w okresie niemowlęcym, często zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.

Istotnym czynnikiem ryzyka jest predyspozycja rodzinna: jeśli jedno z rodziców cierpi na alergię, prawdopodobieństwo jej wystąpienia wzrasta; jeśli oboje rodzice są alergikami, ryzyko jest szczególnie wysokie. W powstawaniu alergii rolę odgrywają również czynniki zewnętrzne, takie jak odżywianie, warunki środowiskowe i kontakt z alergenami.

Objawy alergii są różnorodne i zależą od czynnika wywołującego. Typowe objawy to katar, częste kichanie, swędzenie i zaczerwienienie oczu, a także reakcja alergiczna skóry w postaci pokrzywki lub egzemy. U niektórych dzieci występuje również kaszel lub przewlekłe zapalenie dróg oddechowych.

Do możliwych objawów należą:

• alergiczny katar z wydzieliną z nosa i kichaniem
• swędzenie i łzawienie oczu
• swędzenie skóry, pokrzywka lub egzema
• kaszel i świszczący oddech

W rzadkich, ciężkich przypadkach alergia może wywołać anafilaksję – zagrażającą życiu reakcję alergiczną, która wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

W dzieciństwie występują różne choroby alergiczne. Do najczęstszych należą:

• katar sienny (alergiczny nieżyt nosa): alergia na pyłki, w której objawy wywołują pyłki traw, drzew lub ziół – towarzyszy im katar, kichanie i swędzenie oczu.
• Alergia na sierść zwierząt: reakcja na sierść lub łupież zwierząt domowych.
• Alergia na roztocza kurzu domowego: reakcja na roztocza kurzu domowego znajdujące się w materacach, pościeli i tapicerce.
• Alergia na pleśń: czynnikiem wywołującym jest pleśń występująca w wilgotnych pomieszczeniach.

Nieleczona alergia pyłkowa może z czasem przekształcić się w astmę alergiczną – to tzw. „zmiana poziomu” jest ważnym powodem, dla którego należy poważnie traktować objawy już we wczesnym stadium.

Alergia pokarmowa występuje szczególnie często w wieku dziecięcym. Organizm reaguje wówczas na określone składniki żywności, takie jak mleko krowie, jaja kurze, orzechy lub ryby. Często taka alergia pokarmowa ujawnia się już w okresie niemowlęcym, gdy po raz pierwszy wprowadza się pokarmy uzupełniające.

Alergie pokarmowe mogą objawiać się różnie – od reakcji skórnych, przez dolegliwości żołądkowo-jelitowe, aż po anafilaksję. W przeciwieństwie do alergii na pyłki, niektóre alergie pokarmowe ustępują w miarę wzrostu dziecka.

Jeśli alergia dróg oddechowych pozostaje nieleczona, może rozwinąć się astma alergiczna. W jej wyniku oskrzela ulegają stanom zapalnym, zwężają się i wykazują nadwrażliwość na bodźce. Typowymi objawami są kaszel, świszczący oddech i duszności.

Powstanie astmy jest ściśle związane z innymi chorobami alergicznymi: dzieci i młodzież cierpiąca na katar sienny, alergię pokarmową lub atopowe zapalenie skóry są narażone na zwiększone ryzyko. Często astma lub atopowe zapalenie skóry występują razem z innymi alergiami – specjaliści mówią o „zespole atopowym”.

W przypadku podejrzenia alergii pierwszą osobą, do której należy się zwrócić, jest pediatra. Po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego dotyczącego dolegliwości i historii rodzinnej stosuje się różne testy alergiczne.

Powszechnie stosowane metody to:

• Test punktowy: test alergiczny wykonywany na skórze, polegający na naniesieniu potencjalnych alergenów.
• Badanie krwi: wykrywanie specyficznych przeciwciał we krwi.
• Test prowokacyjny: kontrolowane podanie podejrzanego czynnika wywołującego objawy pod nadzorem lekarza.

W ten sposób można ustalić, który konkretny czynnik alergiczny jest przyczyną dolegliwości.

Celem każdego leczenia jest złagodzenie objawów i utrzymanie jakości życia dziecka. W zależności od rodzaju alergii stosuje się różne metody.

• Unikanie alergenów: Najskuteczniejszą ochroną jest unikanie kontaktu z alergenami.
• Leki: leki przeciwhistaminowe, krople do oczu oraz, w razie potrzeby, kortyzon mogą złagodzić dolegliwości.
• Leki ratunkowe: Dzieci z ryzykiem wystąpienia anafilaksji muszą mieć przy sobie zestaw ratunkowy.

Środki te łagodzą objawy – właściwą przyczynę można zwalczać za pomocą immunoterapii.

Odczulanie – zwane również immunoterapią specyficzną – jest jedyną metodą leczenia, która działa na samą przyczynę. Polega ono na stopniowym przyzwyczajaniu układu odpornościowego do czynnika wywołującego alergię przez dłuższy okres czasu, dzięki czemu reakcja alergiczna z czasem staje się słabsza.

Immunoterapia jest prowadzona pod nadzorem lekarza i jest wskazana między innymi w przypadku kataru siennego, alergii na jad owadów oraz alergii na roztocza kurzu domowego. To, czy i kiedy odczulanie ma sens, zależy od wieku, rodzaju alergii oraz zaleceń lekarza – decydujące znaczenie dla powodzenia terapii ma regularne przyjmowanie lub podawanie preparatu przez kilka lat.