Dysmelia (kod ICD Q73.8) to medyczne określenie wrodzonych wad rozwojowych
- rąk,
- nóg,
- dłoni,
- palców lub
- stóp.
Dysmelia może występować w różnych postaciach. W łagodnych przypadkach osoba dotknięta tą chorobą nie odczuwa żadnych komplikacji w codziennym życiu lub ma jedynie niewielkie ograniczenia funkcjonalne.
W przypadku większych ograniczeń dostępne są ukierunkowane opcje leczenia i terapie towarzyszące. Również protezy pomagają wielu osobom z dysmelią.
Dysmelia może występować w bardzo różnych postaciach i nasileniu:
- Amelia: dziecko rodzi się bez kończyn.
- Tetramelia: wady rozwojowe wszystkich czterech kończyn.
- Oligodaktylia: dotyczy pojedynczych lub kilku palców rąk lub stóp.
- Peromelia: brak przedramienia lub podudzia, w wyniku czego pozostaje jedynie kikut przypominający amputację.
- Brachydaktylia: skrócone palce u rąk lub stóp (z greckiego brachýs – krótki i dáktylos – palec)
- Akromelia, mezomelia, hemimelia lub rizomelia: skrócone ręce lub nogi.
- Syndaktylia: dwa palce u rąk lub nóg są zrośnięte.
- Ektrodaktylia lub polisyndaktylia: kilka palców u rąk lub nóg jest zrośniętych ze sobą.
- Polimelia lub polidaktylia: dziecko rodzi się z nadmierną liczbą kończyn lub palców.
- Ektromelia lub fokomelia: brakuje części kończyn, takich jak kości długie.
Dysmelia jest wrodzona. Przyczyną są czynniki egzogenne (zewnętrzne) lub endogenne (wewnętrzne). Do czynników endogennych zalicza się na przykład predyspozycje genetyczne. Dysmelia może więc być dziedziczna.
W czasie ciąży istnieje wiele złożonych czynników egzogennych, które mogą wpływać na rozwój embrionu.
Zazwyczaj dysmelia powstaje między 29. a 45. dniem ciąży. W tym czasie rozwijają się kończyny, dlatego okres ten uważa się za niezwykle wrażliwą fazę.

Kończyny płodu rozwijają się już we wczesnym okresie ciąży. Zaburzenia mogą wówczas prowadzić do dysmelii © unlimit3d | AdobeStock
Do czynników zewnętrznych należą m.in. różne infekcje wirusowe, które powodują określone wady rozwojowe. Ale także
- niedotlenienie płodu,
- zespół więzadeł owodniowych (w którym części ciała dziecka są podczas rozwoju uciskane przez więzadła tkanki łącznej), a także
- niedożywienie matki
mogą być potencjalnymi czynnikami wywołującymi.
Niektóre leki lub preparaty hormonalne przyjmowane przez kobietę w ciąży również mogą powodować wady rozwojowe. Dużą rozgłos zyskał talidomid, substancja lecznicza, która spowodowała skandal związany z Conterganem.
Również nadużywanie narkotyków w czasie ciąży jest uważane za potencjalną przyczynę wad rozwojowych.
Dlatego bardzo ważne jest ostrożne stosowanie leków w czasie ciąży. Duże znaczenie ma również kontrola lekarska w zakresie chorób podstawowych matki, takich jak cukrzyca.
Jeśli dysmelia powstaje w czasie ciąży z powodu czynników zewnętrznych, ta forma dysmelii nie jest dziedziczna.
Typowym objawem dysmelii są wady rozwojowe kończyn. Są one często tak wyraźne, że można je wykryć już w czasie ciąży za pomocą ultrasonografii (USG).
Wady rozwojowe dotyczą szczególnie palców rąk i stóp. Wynikające z nich ograniczenia ruchowe lub niepełnosprawność mogą być niewielkie, ale też bardzo poważne.
Mogą również wystąpić choroby wtórne, takie jak wady postawy, a w konsekwencji zużycie stawów (artroza).
Do charakterystycznych dolegliwości związanych z dysmelią należą również zaburzenia krążenia.
W zależności od postaci i lokalizacji dysmelii pojawiają się inne objawy, takie jak:
- obrzęki (zatrzymanie płynów),
- wypryski,
- bóle fantomowe oraz
- krwawienia.
Dysmelia zazwyczaj nie ustępuje. Jednak dzięki środkom wspomagającym można znacznie ułatwić codzienne życie osób dotkniętych tą chorobą.
Często dysmelia może zostać zdiagnozowana jeszcze przed porodem w ramach diagnostyki prenatalnej. Wykorzystuje się wówczas m.in. aparat ultrasonograficzny o wysokiej rozdzielczości do wykonania szczegółowego badania ultrasonograficznego. Pozwala to na wizualną ocenę wad rozwojowych płodu.
Dysmelia jest zazwyczaj wykrywana dość wcześnie, częściowo już u nienarodzonego dziecka. Dzięki temu możliwe jest wczesne rozpoczęcie indywidualnej terapii.
Możliwości terapeutyczne i pomocnicze są bardzo szerokie i zależą od konkretnego przypadku. Każde dziecko potrzebuje indywidualnej terapii, dostosowanej do jego codziennego życia i stopnia rozwoju.
Leczenie rozpoczyna się zazwyczaj wkrótce po urodzeniu. Dzięki temu dziecko może od samego początku uczyć się zdrowych i funkcjonalnych wzorców ruchowych.
W leczeniu uczestniczy zazwyczaj kilku lekarzy lub terapeutów:
- terapeuci zajęciowi zajmujący się treningiem umiejętności codziennych oraz
- fizjoterapeuci w celu poprawy ruchomości.
Terapie te są przepisywane przez lekarza w ramach długoterminowej potrzeby leczenia. Wymagają one wizyty u lekarza z badaniem co 12 tygodni. W niektórych przypadkach wskazane jest również wsparcie psychologiczne.
Ponadto istnieje możliwość poprawy funkcji dotkniętych kończyn poprzez zabiegi chirurgiczne. Wiek, w którym przeprowadza się operację, zależy przede wszystkim od rodzaju wady rozwojowej.
W dzisiejszych czasach operacje przeprowadza się zazwyczaj tylko wtedy, gdy umożliwiają one lepszą funkcję chwytną rąk. Powszechne są również operacje przeszczepu brakujących palców u stóp lub rozdzielenia zrośniętych palców u stóp i rąk. Można również skorygować odstępy między palcami.
Kolejnym możliwym środkiem terapeutycznym są protezy. W zależności od potrzeb osób dotkniętych schorzeniem proteza może być przydatnym narzędziem pomocniczym. Istnieją proste i bardziej skomplikowane technicznie modele protez, na przykład z mikroprocesorami sterowanymi impulsami mięśniowymi.
Prostsze środki pomocnicze, które ułatwiają codzienne życie, to pomocniki silikonowe. Osoba dotknięta schorzeniem może z nich korzystać podczas jedzenia, pisania lub uprawiania sportu.
Dokładne przyczyny dysmelii są w dużej mierze nieznane. Z tego powodu trudno jest skutecznie zapobiegać tej wadzie rozwojowej.
Jednak w czasie ciąży ryzyko dysmelii można zmniejszyć, jeśli przyszła mama
- dbają o zdrową dietę,
- całkowicie zrezygnuje z alkoholu i narkotyków oraz
- regularnie zgłasza się na badania kontrolne do lekarza.
W przypadku już istniejących chorób podstawowych, takich jak cukrzyca lub choroby tarczycy, bardzo ważne jest regularne monitorowanie stanu metabolicznego w czasie ciąży.
Pomimo wszystkich środków ostrożności nie można całkowicie wykluczyć wady rozwojowej ze względu na wiele czynników wpływających na rozwój dziecka.
W przypadku wczesnego rozpoznania i odpowiedniej terapii dysmelia przebiega zazwyczaj korzystnie. Oznacza to, że wiele osób dotkniętych tą chorobą jest w stanie prowadzić życie bez większych dolegliwości.
W niektórych przypadkach konieczne jest jednak korzystanie z pomocy medycznej, wsparcia innych osób lub leków.