Badanie ultrasonograficzne (sonografia) jest powszechnie stosowaną metodą obrazowania. Lekarz może w ten sposób ocenić badany narząd w czasie rzeczywistym.
Sonografia wykorzystuje nieszkodliwe fale ultradźwiękowe. Podczas badania głowica ultrasonograficzna wysyła fale ultradźwiękowe do tkanki. Różne struktury tkankowe odbijają fale dźwiękowe w różny sposób. Aparat ultrasonograficzny rejestruje odbite fale dźwiękowe i na ich podstawie tworzy obraz w czasie rzeczywistym.
Ultrasonografia zapewnia najlepszy obraz narządu, gdy fale dźwiękowe nie muszą najpierw przechodzić przez inne warstwy tkanki. Tutaj do gry wchodzą sondy endoskopowe. Badający wprowadza sondę ultrasonograficzną przez narząd jamisty z naturalnym otworem do miejsca, które chce zbadać.
W przypadku prostaty, która przylega bezpośrednio do przedniej ściany odbytnicy, odpowiednim miejscem jest właśnie odbytnica. Podczas badania TRUS, czyli przezodbytniczego badania ultrasonograficznego, lekarz wprowadza sondę ultrasonograficzną przez odbytnicę aż do prostaty. Fale ultradźwiękowe muszą wtedy przebić jedynie przednią ścianę odbytnicy o grubości zaledwie kilku milimetrów. W ten sposób mogą one uzyskać obraz prostaty w wysokiej rozdzielczości.

Badanie ultrasonograficzne przezodbytnicze (TRUS) © bilderzwerg / Fotolia
Tylko za pomocą przezodbytniczego badania ultrasonograficznego prostaty można uzyskać obraz prostaty o wysokiej rozdzielczości. Lepsza rozdzielczość oznacza większą dokładność, na przykład w wykrywaniu zmian w tkankach, takich jak rak prostaty.
Tylko za pomocą TRUS można dokładnie zmierzyć prostatę w celu określenia jej objętości. Ponadto tylko TRUS pozwala na rozróżnienie różnych stref anatomicznych prostaty.
Jest to ważne w przypadku biopsji prostaty, aby móc odróżnić strefę obwodową od strefy przejściowej prostaty. Nowotwory złośliwe występują głównie w strefie obwodowej.
Z reguły nowotwory są hipoechogeniczne (ciemniejsze niż otaczająca je tkanka prostaty). TRUS jest niezbędny do pobrania próbki (biopsji prostaty).
W celu lepszego obrazowania raka prostaty w ramach TRUS stosuje się dodatkowe metody, takie jak:
Elastografia obrazowo przedstawia twardszą tkankę nowotworową. Specjalne aparaty ultrasonograficzne za pomocą środka kontrastowego uwidaczniają nietypowe naczynia nowotworowe.
Badanie TRUS odbywa się zazwyczaj w pozycji leżącej na lewym boku. W celu ochrony sondy ultrasonograficznej oraz ze względów higienicznych lekarz nakłada na sondę endorektalną prezerwatywę lateksową. Przed wprowadzeniem sondy przez odbyt do odbytnicy nakłada środek poślizgowy.
Badanie jest mało uciążliwe dla pacjenta i nie stanowi zagrożenia.

Ilustracja 1: Obraz TRUS prostaty
Ilustracja 1: Obraz TRUS prostaty po lewej stronie w przekroju poprzecznym (płaszczyzna poprzeczna) i po prawej stronie w przekroju podłużnym (płaszczyzna strzałkowa). Na lewym zdjęciu dobrze widać różnicę między strefą obwodową a strefą przejściową. Czarny obszar nad gruczołem krokowym to pęcherz moczowy wypełniony moczem (bez echa). Zwróć uwagę, jak blisko przedniej ściany odbytnicy przylega gruczoł krokowy!

Rycina 2: Obraz TRUS prostaty po wykonaniu zabiegu TURP
Rycina 2: Obraz TRUS prostaty po lewej stronie w projekcji poprzecznej (płaszczyzna poprzeczna) oraz po prawej stronie w projekcji podłużnej (płaszczyzna strzałkowa) w stanie po przezcewkowej resekcji prostaty (TURP). Dobrze widać wydrążony w wyniku operacji cewkę moczową prostaty w projekcji poprzecznej i strzałkowej.

Rycina 3: Obraz TRUS prostaty po przeprowadzeniu rozległej TURP
Rysunek 3: Obraz TRUS prostaty po lewej stronie w przekroju poprzecznym (płaszczyzna poprzeczna) i po prawej stronie w przekroju podłużnym (płaszczyzna strzałkowa) w stanie po rozległej przezcewkowej resekcji prostaty (TURP). Cewka moczowa prostaty stała się bardzo szeroka i wypełniona bezechowym (czarnym) moczem. Po operacji występuje szerokie przejście z pęcherza moczowego do cewki moczowej prostaty, które są całkowicie bezechowe (czarne). Po operacji prawie nie widać resztek tkanki gruczołu krokowego.