Osteochondroza kręgosłupa – wszystko o przyczynach, diagnostyce i leczeniu

Osteochondroza to częsta choroba kręgosłupa o charakterze zwyrodnieniowym, w której dochodzi do zmian w krążkach międzykręgowych, trzonach kręgowych i otaczającej je chrząstce. W wyniku długotrwałego obciążenia, przeciążenia lub nieprawidłowego ułożenia kręgosłupa krążki międzykręgowe tracą elastyczność, co powoduje wzrost nacisku na sąsiednie trzonki kręgowe.

Choroba może wystąpić w odcinku szyjnym, piersiowym lub lędźwiowym kręgosłupa i dotyka zarówno pojedynczych kręgów, jak i całych odcinków kręgosłupa.

Szczególnie często osteochondroza rozwija się w obszarze silnie obciążonych stawów i krążków międzykręgowych.

Osteochondroza kręgosłupa to choroba o powolnym przebiegu, której osoba dotknięta początkowo w ogóle nie zauważa. Najpierw pojawiają się sporadyczne bóle. Później plecy bolą nawet podczas leżenia lub siedzenia, co powoduje znaczny dyskomfort u chorych.

Osteochondroza kręgosłupa: czym właściwie jest?

Osteochondroza międzykręgowa to zmiany w stawach kręgowych, krążkach międzykręgowych i kręgach w okolicy kręgosłupa szyjnego, piersiowego i/lub lędźwiowego (HWS, BWS, LWS). W konsekwencji może teoretycznie dojść do większego zużycia tych struktur, co lekarze nazywają zwyrodnieniem.

Przyczyny tego rodzaju osteochondrozy kręgosłupa nie są jeszcze w pełni wyjaśnione. Pewną rolę mogą odgrywać miejscowe zaburzenia krążenia w kościach, zmiany wzrostowe lub długotrwałe przeciążenie lub nieprawidłowe obciążenie pleców. Osteochondroza może również powstać w wyniku zmian w krążkach międzykręgowych.

Objawy osteochondrozy

Osteochondroza kręgosłupa może powodować bóle, które z czasem mogą się nasilać. Z powodu bólu pacjenci często przyjmują postawę ochronną, aby odciążyć dotknięte struktury. Niewielkie osteochondrozy mogą jednak przebiegać bezobjawowo i są czasami wykrywane przypadkowo, np. podczas badania MRI. Z reguły nie jest to powód do niepokoju.

Możliwe objawy zaawansowanej choroby to:

• bóle mięśni
• Napięcia
• Bóle głowy
• Bóle nerwowe
• Bóle szyi i pleców

W przypadku rozległej osteochondrozy kręgosłupa często występują bóle pleców i szyi. Bóle głowy i ograniczenia ruchowe są możliwymi objawami towarzyszącymi. W niektórych przypadkach ból może również promieniować. Jeśli choroba jest bardzo zaawansowana, lekarze mówią o osteochondrozie erozyjnej (zaawansowanej). Jeśli choroba dotyka jednocześnie kilka stawów, nazywa się to osteochondrozą wielosegmentową.

Formy choroby

Osteochondroza ma wiele oblicz. Częstą postacią jest osteochondroza międzykręgowa. Jest to zmiana w stawach kręgowych, krążkach międzykręgowych i kręgach kręgosłupa. Jeśli towarzyszą jej objawy zużycia, często mówi się również o spondylozie.

Spondyloza to niespecyficzne zużycie w okolicy kręgosłupa. Powoduje to przeciążenie dotkniętego stawu, a kości ulegają powolnej degradacji. Organizm przeciwdziała zużyciu, wytwarzając masę kostną. Prowadzi to jednak do kostnienia dotkniętego odcinka. Najczęściej dotyczy to przejścia między kręgosłupem lędźwiowym a miednicą (L5/S1).

Osteochondroza między 4. a 5. kręgiem lędźwiowym; autor: dr Jochen Lengerke – Gabinet dr Jochena Lengerke, CC BY-SA 3.0 de, link

Inne formy choroby:

1. Osteochondroza rozszczepiająca (aktywna osteochondroza)

Jest to zaburzenie metabolizmu kostnego z udziałem chrząstki stawowej. Choroba ta występuje głównie w stawie skokowym, kolanowym lub łokciowym. W późnym stadium dochodzi do wyrzucenia fragmentu chrząstki i kości do stawu, co może prowadzić do bolesnych objawów ucisku.

2. Choroba Scheuermanna (młodzieńcza osteochondroza)

Choroba Scheuermanna to zaburzenie wzrostu kręgosłupa piersiowego i najczęstsza choroba kręgosłupa u młodzieży. Zmiany najczęściej pojawiają się między 11. a 13. rokiem życia, chłopcy chorują częściej niż dziewczynki. Dokładna przyczyna tej choroby nie jest jeszcze do końca znana. Oprócz czynników dziedzicznych, do powstania choroby Scheuermanna w znacznym stopniu przyczyniają się jednostronne obciążenia kręgosłupa oraz słaba postawa wynikająca ze słabych mięśni tułowia.

3. Choroba Perthesa

Choroba Perthesa to osteochondroza w okolicy głowy kości biodrowej, która pojawia się między 5. a 9. rokiem życia. Dzieci skarżą się na bóle w okolicy biodra lub kolana, które są wywołane zmianami w głowie kości biodrowej i towarzyszącym im wysiękiem w stawie. Nieleczona choroba Perthesa może prowadzić do trwałych deformacji głowy kości biodrowej po zakończeniu wzrostu. W okresie wzrostu chorobę tę często można wyleczyć za pomocą ukierunkowanych zabiegów chirurgicznych.

Diagnoza osteochondrozy

Większość pacjentów zgłasza się do gabinetu z ostrym lub przewlekłym bólem. Podstawą diagnostyki jest wywiad, badanie kliniczne oraz analiza postawy i chodu. Niemniej jednak lekarz wykona dodatkowe badania obrazowe w celu potwierdzenia diagnozy. Różne zdjęcia rentgenowskie, rezonans magnetyczny (MR) i badania ultrasonograficzne pomagają określić stopień zaawansowania osteochondrozy.

Leczenie: łagodzenie bólu i poprawa ruchomości

Terapia zależy przede wszystkim od obrazu klinicznego pacjenta i stadium choroby. Podstawą terapii nieoperacyjnej (zachowawczej) są leki przeciwbólowe i terapia ruchowa. Leki przeciwbólowe (analgetyki) nie tylko łagodzą ból – są również pomocne w przypadku napięcia mięśni. Czasami w dotkniętych chorobą obszarach pojawiają się dodatkowo stany zapalne, dlatego lekarz przepisuje leki przeciwzapalne.

Jako terapię wspomagającą stosuje się zabiegi fizjoterapeutyczne, które pomagają złagodzić ból i poprawić ruchomość. Zabiegi fizykalne, takie jak magnetoterapia, tlenoterapia, elektroterapia, zabiegi cieplne (okłady z fango lub borowiny) lub masaże, nie mają istotnego wpływu na metabolizm kostny i nie mogą doprowadzić do wyleczenia choroby. Takie metody powinny być stosowane co najwyżej jako terapia towarzysząca, np. w celu rozluźnienia mięśni. Badania naukowe wykazały ponadto, że odciążenie (np. za pomocą kul) nie przynosi trwałej korzyści.

W przypadku osteochondrozy z osłabieniem mięśni zaleca się uprawianie sportu w celu stabilizacji mięśni otaczających stawy. Należy jednak uważać, aby uprawiana dyscyplina sportowa nie obciążała dodatkowo stawów. Zalecane są dyscypliny sportowe o niewielkim obciążeniu, w szczególności

• pływanie
• marsz nordic
• jazda na rowerze,

są pod tym względem idealne. Należy również zadbać o pełnowartościową dietę śródziemnomorską.

Podsumowanie

Osteochondroza może wystąpić w całym szkielecie, często dotyka kręgosłupa. Leczenie osteochondrozy zależy od dotkniętego stawu i stadium choroby. Oprócz leczenia zachowawczego istnieją skuteczne ortopedyczno-chirurgiczne metody terapeutyczne, które łagodzą chorobę i zapobiegają ewentualnym powikłaniom.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące osteochondrozy

Czym jest osteochondroza?

Osteochondroza to choroba zwyrodnieniowa, w której dochodzi do zużycia krążków międzykręgowych, chrząstki i trzonów kręgowych kręgosłupa.

Gdzie najczęściej występuje osteochondroza?

Osteochondroza występuje szczególnie często w odcinku szyjnym i lędźwiowym kręgosłupa, ponieważ te odcinki są silnie obciążone.

Jakie objawy wywołuje osteochondroza?

Typowe objawy to bóle pleców, bóle szyi, ograniczenia ruchowe, a w zaawansowanych postaciach choroby – drętwienie lub mrowienie rąk lub nóg.

Jak diagnozuje się osteochondrozę?

Diagnoza opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny (MRI) lub rentgen.

Jak leczy się osteochondrozę?

Zazwyczaj stosuje się leczenie zachowawcze obejmujące fizjoterapię i odciążenie, natomiast operacja jest konieczna tylko w ciężkich przypadkach.