Nietolerancja laktozy znana jest również jako nietolerancja cukru mlecznego. Jest to nietolerancja pokarmowa cukru mlecznego (laktozy), spowodowana zaburzeniami w gospodarce enzymatycznej. W organizmie występuje niedobór enzymu laktazy. W związku z tym organizm nie jest w stanie strawić laktozy występującej naturalnie w mleku i produktach mlecznych.
W rezultacie u osób z nietolerancją laktozy po spożyciu mleka i produktów mlecznych, takich jak
- mleko w proszku,
- ser,
- jogurt,
- twarogiem,
- śmietana,
- lody lub
- czekolada
Dolegliwości, takie jak
- wzdęcia,
- mdłości,
- bóle brzucha i
- biegunka
.
Cukier mleczny (laktoza) jest cukrem dwucząsteczkowym. Zazwyczaj jest on rozkładany przez laktazę na dwa składniki: glukozę i galaktozę. Następnie może przedostać się przez ścianę jelita do krwi.
Laktaza jest wytwarzana w błonie śluzowej jelita cienkiego. Jeśli jelito cienkie wytwarza zbyt mało lub w ogóle nie wytwarza laktazy, rozkład laktozy nie zachodzi lub zachodzi w ograniczonym zakresie.
Jelito cienkie nie jest jednak w stanie wchłonąć nieprzetworzonego cukru mlecznego. Cukier mleczny pozostaje zatem z jednej strony w jelicie cienkim, gdzie wiąże wodę, powodując biegunkę.
Z drugiej strony przedostaje się dalej do jelita grubego, gdzie bakterie przekształcają go w
- kwas mlekowy,
- kwas octowy,
- dwutlenek węgla oraz
- wodór
, co prowadzi do wzdęć typowych dla nietolerancji laktozy.
Częstość występowania nietolerancji laktozy różni się w zależności od regionu. Według szacunków w Niemczech około 15 procent ludzi cierpi na mniej lub bardziej wyraźną nietolerancję laktozy. Nietolerancja laktozy występuje często również w innych krajach europejskich oraz w Ameryce.
Nietolerancja laktozy jest szczególnie powszechna w krajach azjatyckich i w Afryce Subsaharyjskiej. Około 90 procent ludzi w tych regionach ma niedobór laktazy, enzymu niezbędnego do trawienia cukru mlecznego.
Nietolerancja laktozy jest zawsze spowodowana niedoborem enzymu laktazy w błonie śluzowej jelita cienkiego.
Wyróżnia się dwie formy:
- pierwotny niedobór laktazy ma podłoże genetyczne
- wtórny niedobór laktazy jest nabyty w trakcie życia
W przypadku pierwotnej postaci nietolerancji laktozy niedobór laktazy występuje od urodzenia – co jednak zdarza się bardzo rzadko. Znacznie częściej nasila się on w miarę upływu czasu.
Wtórna nietolerancja laktozy powstaje
- w wyniku chorób przewodu pokarmowego, takich jak przewlekłe zapalne choroby jelit, lub
- jako następstwo leczenia, na przykład po operacjach przewodu pokarmowego lub po długotrwałym przyjmowaniu leków, takich jak antybiotyki lub cytostatyki.
Dolegliwości związane z nietolerancją laktozy pojawiają się zazwyczaj w ciągu kilku godzin po spożyciu mleka i produktów mlecznych.
Zazwyczaj nietolerancja laktozy powoduje wówczas objawy, takie jak
- skurczowe bóle brzucha,
- wzdęcia,
- głośne odgłosy jelitowe,
- uczucie pełności,
- biegunkę,
- zaparcia,
- silna potrzeba wypróżnienia,
- mdłości i
- wymioty.
Nudności i dolegliwości jelitowe to częste objawy występujące po spożyciu produktów mlecznych w przypadku nietolerancji laktozy © bit24 | AdobeStock
Jednak w przypadku nietolerancji laktozy mogą wystąpić również nietypowe objawy, które nie są związane z układem pokarmowym. Należą do nich między innymi
- bóle głowy,
- zawroty głowy,
- zmęczenie,
- wyczerpanie,
- bóle kończyn lub
- problemy skórne, takie jak trądzik.
Nasilenie objawów zależy od tego,
- od tego, czy dana osoba cierpi na łagodną czy ciężką nietolerancję laktozy oraz
- jaką ilość produktów zawierających laktozę spożył.
Niektórzy pacjenci tolerują przynajmniej niewielkie ilości laktozy bez wystąpienia objawów. Inni nie odczuwają dolegliwości tylko wtedy, gdy całkowicie zrezygnują z laktozy.
Do diagnozy nietolerancji laktozy służy
- testem do samodzielnego wykonania,
- test oddechowy z H2 oraz
- test obciążenia laktozą
.
W przypadku testu domowego osoba dotknięta tym problemem najpierw przez kilka dni rezygnuje ze spożywania produktów mlecznych, a następnie wypija szklankę mleka. Jeśli bezpośrednio po tym pojawią się typowe dolegliwości, takie jak bóle brzucha lub biegunka, istnieje podejrzenie nietolerancji laktozy. Jeśli objawy ustąpią po trzech do czterech tygodniach bez spożywania produktów mlecznych, diagnoza jest praktycznie pewna.
Najbardziej rozpowszechnionym testem do diagnozowania nietolerancji laktozy jest test oddechowy H2 (H2 = wodór). Podczas rozkładu laktozy powstają gazy, w tym bezbarwny i bezwonny wodór. Jego stężenie w wydychanym powietrzu mierzy się przed i po spożyciu roztworu laktozy w różnych odstępach czasu. Ponadto obserwuje się, czy u pacjenta występuje biegunka lub objawy wzdęć.
Inną metodą diagnozowania nietolerancji laktozy jest test obciążeniowy z laktozą. W tym przypadku pacjentowi również podaje się roztwór laktozy. Następnie w badaniu krwi mierzy się, ile glukozy (rozszczepionego cukru mlecznego) znajduje się we krwi. Jeśli jej poziom jest zbyt niski, można założyć, że mamy do czynienia z nietolerancją laktozy.
Nietolerancję laktozy leczy się zazwyczaj poprzez zmianę diety na dietę o niskiej zawartości laktozy lub bezlaktozową. Osoby dotknięte tym schorzeniem powinny zatem w większości lub całkowicie zrezygnować ze spożywania mleka i produktów mlecznych.
Zamiast tego powinni sięgać po produkty bezlaktozowe lub o obniżonej zawartości laktozy. Do wyboru są między innymi produkty sojowe lub bezlaktozowe produkty mleczne. W przypadku tych ostatnich, poza nieco słodkawym smakiem, nie ma żadnej różnicy w smaku. Słodki smak wynika z przemysłowego usuwania laktazy.
Osoby z nietolerancją laktozy powinny w znacznym stopniu zrezygnować z produktów mlecznych © bit24 | AdobeStock
Osoby całkowicie rezygnujące z produktów mlecznych powinny w razie potrzeby przyjmować preparaty wapnia, aby zapobiec ewentualnym objawom niedoboru.
Ponadto w przypadku nietolerancji laktozy pomocne może być przyjmowanie laktozy w postaci suplementu diety. Brakujący enzym jest dostępny w postaci płynnej lub tabletek. Można go przyjąć przed posiłkiem zawierającym mleko lub dodać do mleka.
W przypadku wtórnej nietolerancji laktozy ważne jest leczenie choroby podstawowej.
Nietolerancja laktozy ma często charakter przewlekły i zazwyczaj jest nieuleczalna. Nie stanowi jednak zagrożenia dla życia. Nietolerancja laktozy nie ogranicza oczekiwanej długości życia.
Osoby dotknięte tą dolegliwością powinny jednak przygotować się na dietę o niskiej zawartości laktozy lub bezlaktozową przez całe życie. Jeśli dieta ta jest konsekwentnie przestrzegana, większość osób dotkniętych tą dolegliwością może prowadzić życie bez dolegliwości.
Jakie są typowe objawy nietolerancji laktozy?
Typowe objawy nietolerancji laktozy to wzdęcia, bóle brzucha, biegunka i ogólne dolegliwości po posiłku zawierającym laktozę. Objawy pojawiają się zazwyczaj kilka godzin po spożyciu produktów zawierających laktozę. Objawy takie jak wzdęcia powstają w wyniku gromadzenia się gazów w jelicie grubym.
Jak powstaje nietolerancja laktozy?
Nietolerancja laktozy wynika z niedoboru laktazy, w wyniku którego enzym ten nie jest w stanie w wystarczającym stopniu rozkładać laktozy. Zwykle laktoza jest rozkładana na glukozę i galaktozę i wchłaniana w jelicie cienkim. W przypadku pierwotnej nietolerancji laktozy produkcja laktazy zmniejsza się w miarę upływu czasu, natomiast wtórna nietolerancja laktozy może być spowodowana chorobą błony śluzowej jelit, na przykład celiakią.
Jak stawia się diagnozę?
W przypadku podejrzenia nietolerancji laktozy diagnozę często stawia się za pomocą testu wodorowego. Po spożyciu określonej ilości laktozy mierzy się poziom wodoru w wydychanym powietrzu. Jeśli poziom ten wzrasta, wskazuje to na nietolerancję laktozy.
Jakich produktów należy unikać?
Osoby z nietolerancją laktozy powinny przede wszystkim ograniczyć spożycie mleka i produktów mlecznych o wysokiej zawartości laktozy. Należą do nich klasyczne produkty mleczne, takie jak mleko, jogurt lub niektóre przetworzone produkty spożywcze zawierające składniki z laktozą. Produkty bezlaktozowe są zazwyczaj dobrze tolerowane i poprawiają samopoczucie w codziennym życiu.
Jak leczy się nietolerancję laktozy?
Leczenie nietolerancji laktozy polega na dostosowaniu diety. Dieta o niskiej zawartości laktozy lub bezlaktozowa pomaga uniknąć typowych objawów. Dodatkowo przed spożyciem produktów mlecznych można przyjąć preparat zawierający enzym laktazę, aby wspomóc trawienie.
