Cechą charakterystyczną raka komórek dróg żółciowych jest to, że nowotwór rozwija się bardzo powoli. Dlatego zazwyczaj nie jest wykrywany we wczesnych stadiach, a pierwsze objawy pojawiają się w wielu przypadkach dopiero w późniejszych stadiach choroby. Jest to jeden z powodów, dla których choroba jest często rozpoznawana zbyt późno.
Nowotwory te, znane również pod nazwą raka dróg żółciowych lub raka żółciowego, należą do klasy gruczolakoraków. Oznacza to, że zmiany nowotworowe powstają z tkanki gruczołowej dróg żółciowych. Raki dróg żółciowych dzieli się, zgodnie z ich położeniem anatomicznym, na raki dróg żółciowych pozawątrobowych, wewnątrzwątrobowych i okołowrotnych; do tej grupy zalicza się również raka dróg żółciowych.
Rak okołowrotny, tzw. guz Klatskina, stanowi 60–70 procent wszystkich przypadków i jest najczęstszym nowotworem dróg żółciowych. Guz ten znajduje się w okolicy rozwidlenia dróg żółciowych, gdzie łączą się lewy i prawy główny przewód żółciowy. Podczas gdy nowotwory wewnątrzwątrobowe występują w przewodach żółciowych wątroby, nowotwory pozawątrobowe znajdują się poza wątrobą. Nowotwory dystalne występują w ostatnim odcinku przewodu żółciowego, aż do ujścia do dwunastnicy.
Podobnie jak w przypadku wielu nowotworów, dokładne przyczyny raka dróg żółciowych nie są znane, a wiele nowotworów pojawia się spontanicznie. Istnieją jednak różne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka dróg żółciowych. Jednym z tych czynników ryzyka jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC). Jest to przewlekłe zapalenie dróg żółciowych. Często występuje w połączeniu z przewlekłą chorobą zapalną jelit, jaką jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
U osób z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych prawdopodobieństwo zachorowania wynosi nawet 15 procent. Nie wiadomo jeszcze dokładnie, dlaczego pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych może prowadzić do raka dróg żółciowych. Prawdopodobnie ma to jednak związek ze stanami zapalnymi.
Również różne choroby pasożytnicze wątroby i dróg żółciowych zwiększają ryzyko nowotworu w tkankach dróg żółciowych. W krajach zachodnich ten czynnik ryzyka jest jednak znikomy. Pasożyty wywołujące tę chorobę występują bowiem głównie w krajach takich jak Tajlandia, Laos, Malezja, Japonia i Korea.
Następujące choroby mogą sprzyjać rozwojowi nowotworu dróg żółciowych:
- przewlekłe choroby wątroby, takie jak wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C,
- choroby wątroby spowodowane alkoholem,
- marskość wątroby
- zakażenie wirusem HIV oraz
- kamica wątrobowa i zespół Caroli
- wrodzone wady rozwojowe wątroby.
Podejrzewa się związek między występowaniem kamieni żółciowych a rakiem komórek dróg żółciowych. Jak dotąd nie udało się jednak tego jednoznacznie potwierdzić naukowo.
Pacjenci z rakiem dróg żółciowych przez długi czas nie odczuwają żadnych dolegliwości. Dopiero w bardziej zaawansowanych stadiach pojawiają się objawy, takie jak zażółcenie skóry (żółtaczka). Zażółcenie to wynika ze zwiększonego stężenia bilirubiny we krwi. Bilirubina jest produktem rozkładu hemoglobiny (czerwonego barwnika krwi).
Zwykle bilirubina jest odprowadzana wraz z żółcią do jelita, a stamtąd wydalana z kałem. Jednak w przypadku zaawansowanego raka dróg żółciowych guz może zablokować przewód żółciowy. Powoduje to zaburzenia odpływu żółci i przedostawanie się bilirubiny do krwi. W rezultacie do jelita trafia mniej bilirubiny.
Ponieważ substancja ta nadaje stolcu jego brązowawy kolor, dochodzi do jego odbarwienia. Zwiększone wydalanie przez nerki powoduje brązowawy kolor moczu. Inne typowe objawy raka dróg żółciowych to:
- ból w górnej części brzucha
- Swędzenie całego ciała
- Nudności
- Wymioty
- Brak apetytu
- Utrata masy ciała
Rokowanie w przypadku raka dróg żółciowych zależy od tego, czy guz można całkowicie usunąć podczas zabiegu chirurgicznego. Jeśli całkowite usunięcie chirurgiczne nie jest możliwe, rak dróg żółciowych uznaje się za chorobę nieuleczalną, wymagającą leczenia paliatywnego, a oczekiwana długość życia jest ograniczona. Nowotwory, które można całkowicie usunąć chirurgicznie, mają znacznie lepsze rokowania.
Podczas operacji, w razie potrzeby, usuwa się nie tylko drogi żółciowe, ale także woreczek żółciowy i części wątroby. Zazwyczaj są to większe resekcje wątroby. Aby zapewnić dalszy przepływ żółci z wątroby do jelita, chirurg w razie potrzeby tworzy tam nowe połączenia.
Korzyści płynące z tzw. terapii neoadjuwantowej nie zostały dotychczas potwierdzone. Polega ona na podaniu pacjentom przed operacją chemioterapii lub radioterapii, które mają na celu zmniejszenie guza. Późniejsza chemioterapia lub radioterapia jest szczególnie wskazana, gdy nie udało się całkowicie usunąć guza i/lub w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu. Jednak poza badaniami naukowymi nie ma na to żadnych zaleceń.
W wielu przypadkach rak dróg żółciowych jest niestety nieoperacyjny. W takiej sytuacji zazwyczaj stosuje się paliatywną immunochemioterapię. Ma ona na celu poprawę jakości życia pacjentów i przedłużenie ich życia.
W ostatnich latach osiągnięto w tym zakresie znaczny postęp, dzięki czemu pacjenci otrzymują obecnie w pierwszej linii leczenia chemioterapię w połączeniu z immunoterapią.
U wszystkich pacjentów z paliatywnym rakiem dróg żółciowych należy przeprowadzić badanie genetyczne tkanki nowotworowej. Rak dróg żółciowych częściej niż inne nowotwory wykazuje mutacje genetyczne, które można następnie leczyć bezpośrednio w ramach drugiej linii terapii. Obecnie dostępne są zatwierdzone leki na fuzje/rearanżacje FGFR2 oraz mutacje IDH-1. Istnieje wiele innych opcji, które należy omówić indywidualnie z pacjentem.
Aby zapewnić odpływ żółci, w razie potrzeby pacjenci otrzymują tzw. stent (rurkę z tworzywa sztucznego lub metalu). Jest on umieszczany w przewodzie żółciowym. Stent utrzymuje drożność dróg żółciowych, dzięki czemu żółć może lepiej odpływać. Możliwe jest również odprowadzenie żółci na zewnątrz poprzez założenie drenu (PTCD).
Ogólnie rzecz biorąc, rokowanie w przypadku raka cholangio-komórkowego jest raczej złe. U znacznej części pacjentów możliwe jest jedynie leczenie paliatywne. Pięć lat po postawieniu diagnozy żyje już tylko 10 do 20 procent osób dotkniętych tą chorobą.
