Opadanie macicy to przesunięcie macicy z jej normalnej pozycji w miednicy w dół, w kierunku pochwy. Powstaje ono najczęściej w wyniku osłabienia dna miednicy i podtrzymującej tkanki łącznej, często sprzyja temu ciąża, poród lub duże obciążenie fizyczne.
Macica (uterus) jest elastycznie przymocowana do ściany miednicy za pomocą więzadeł (Ligg. Rotunda, Ligg. Cardinalia). Od dołu jest podtrzymywana przez więzadła Ligg. Sacrouterinae i dno miednicy. Dno miednicy składa się z kilku warstw mięśni i tkanki łącznej. Są one przymocowane do kości miednicy niczym rodzaj „hamaka”.
Przez naturalny otwór w dnie miednicy przebiegają cewka moczowa, pochwa i odbytnica. Przez tę szczelinę może również opadać macica, jeśli nie jest już prawidłowo utrzymywana. Zmienia się wtedy nie tylko położenie macicy, ale może to również wpływać na ułożenie innych narządów w miednicy.
Schemat przedstawiający opadającą macicę i otaczające ją narządy © Henrie / Fotolia
Przyczyną opadania macicy jest najczęściej osłabienie struktur dna miednicy. Może to wynikać z różnych przyczyn. Do opadania macicy dochodzi zwłaszcza w przypadku wystąpienia kilku czynników ryzyka jednocześnie. Czynniki ryzyka to na przykład:
- Wiek: po menopauzie zmniejsza się elastyczność tkanek. Dochodzi do zaniku mięśni, a ukrwienie tkanek ulega pogorszeniu.
- Osłabienie tkanki łącznej: Osłabienie tkanki łącznej ma zazwyczaj podłoże dziedziczne lub genetyczne. Innymi objawami są żylaki, hemoroidy lub wyraźne rozstępy.
- Ciąże i porody: Już w czasie ciąży zmienia się jędrność dna miednicy – tkanka staje się bardziej miękka. Poród drogami natury bardzo mocno rozciąga dno miednicy i może dojść do naderwania mięśni lub zerwania ścięgnistych przyczepów mięśniowych przy ścianie miednicy. Jeśli do tego dochodzą inne czynniki, takie jak porody z użyciem próżnociągu lub kleszczy, bardzo ciężkie dzieci lub porody następujące szybko po sobie, może to prowadzić do trwałego nadmiernego rozciągnięcia dna miednicy.
- Nadwaga: Każdy kilogram nadwagi obciąża dno miednicy i prowadzi do ciągłego przeciążenia.
- Podnoszenie i noszenie ciężkich ładunków znacznie zwiększa ciśnienie na dno miednicy w dłuższej perspektywie.
Typowym objawem wypadania macicy jest „uczucie ucisku” w dół. Często przy wypadaniu macicy pojawia się też uczucie ciała obcego w pochwie. Niektóre kobiety cierpią na ciągnące bóle w podbrzuszu, promieniujące do pleców po wysiłku fizycznym.
Objawy te są spowodowane naciąganiem macicy na więzadła, na których jest zawieszona. Dolegliwości są zazwyczaj mniejsze rano i nasilają się w ciągu dnia. W przypadku zaawansowanego obniżenia macicy ucisk może być odczuwalny aż w pochwie.
Zmiana położenia może dodatkowo powodować osłabienie pęcherza. W przypadku nadmiernego rozciągnięcia dna miednicy często dochodzi również do utraty stabilnego osadzenia cewki moczowej w tkankach. U około połowy osób dotkniętych tym schorzeniem dochodzi do mimowolnego wycieku moczu podczas aktywności fizycznej (nietrzymanie wysiłkowe). Mogą jednak wystąpić również zaburzenia opróżniania pęcherza z niecałkowitym opróżnieniem. Mocz pozostający w pęcherzu (mocz resztkowy) sprzyja powstawaniu zapaleń pęcherza.
W ciężkich przypadkach odbytnica wsuwa się do pochwy. Może to powodować trudności w wypróżnianiu się.
Jeśli błona śluzowa pochwy lub szyjka macicy opadają w dół, może to prowadzić do powstawania odleżyn na skórze. Powodują one czasami krwawienia lub kolonizację błony śluzowej przez bakterie i grzyby. To z kolei może prowadzić do upławów i powstawania nieprzyjemnego zapachu.
Z medycznego punktu widzenia wypadanie macicy dzieli się według stopnia zaawansowania:
- Stopień I: wypadnięcie macicy sięgające poniżej górnej jednej trzeciej pochwy, ale nie sięgające wejścia do pochwy (introitus).
- Stopień II: wypadnięcie macicy sięgające do wejścia do pochwy.
- Stopień III: wypadnięcie macicy poza wejście do pochwy (wypadnięcie macicy).
- Stopień IV: wypadnięcie całkowite (macica wysuwa się na zewnątrz przez pochwę i pociąga za sobą ściankę pochwy w dół)
Nawracające lub przewlekłe dolegliwości powinny zawsze zostać zbadane przez lekarza.
Jeśli wystąpią u Pani opisane objawy, koniecznie należy udać się do ginekologa. Opadanie macicy może również wpływać na funkcjonowanie pęcherza moczowego, dlatego ważne jest dokładne zbadanie.
Podstawowa diagnostyka obejmuje badanie ginekologiczne za pomocą wziernika oraz badanie palpacyjne. Dzięki temu lekarz może ocenić położenie narządów płciowych w spoczynku oraz podczas parcia. Dodatkowo sprawdza on funkcjonowanie zwieracza odbytu (sphincter ani) podczas zaciskania.
Za pomocą testu kaszlowego przy pełnym pęcherzu lekarz może klinicznie potwierdzić rozluźnienie cewki moczowej z wysiłkowym nietrzymaniem moczu.
Inne możliwości badania:
- Ponadto należy wykonać badanie ultrasonograficzne w celu określenia ilości moczu resztkowego oraz badanie ultrasonograficzne pęcherza i nerek.
- Badanie rentgenowskie pęcherza nie jest konieczne, ponieważ w porównaniu z badaniem ultrasonograficznym nie dostarcza ono dodatkowych informacji dotyczących obniżenia pęcherza.
- Defakografia (obrazowanie wypróżniania jelit w badaniu MRI) może dostarczyć wskazówek dotyczących złożonych, wyżej położonych anomalii położenia lub funkcji odbytnicy, ponieważ jelitom również może towarzyszyć to schorzenie.
Nie każde obniżenie macicy powoduje objawy u kobiet. Jeśli jednak pojawiają się dolegliwości, obniżenie macicy powinno być leczone.
Zasadniczo terapia zakłada najpierw środki zachowawcze, nieoperacyjne. Dopiero gdy te nie przynoszą poprawy, może być konieczna operacja. Celem jest wzmocnienie osłabionego dna miednicy i złagodzenie dolegliwości.
Do tych środków należą na przykład:
- Czopki hormonalne lub kremy („miejscowa estrogenizacja”): Niedobór estrogenu w układzie moczowo-płciowym u kobiet po menopauzie prowadzi do zmniejszonego odżywienia tkanek. Skutkuje to szybszym rozkładem tzw. struktur podtrzymujących. Dlatego terapia maściami lub czopkami zawierającymi estrogen, podawanymi dopochwowo, jest często pomocna w przypadku łagodnych dolegliwości związanych z wypadaniem narządów i/lub nietrzymaniem moczu.
- Gimnastyka mięśni dna miednicy
- Terapia biofeedbackiem i elektrostymulacją: te urządzenia ułatwiają wykonywanie ćwiczeń mięśni dna miednicy. Podczas pracy mięśni przekazują one informacje zwrotne lub same stymulują mięśnie za pomocą impulsów.
- Pessary: pessary mają kształt miseczki, pierścienia lub kostki i są wykonane z twardej gumy lub silikonu. Wkłada się je do pochwy, a ich zadaniem jest rozciąganie i napinanie pochwy. W ten sposób podtrzymują macicę. Jednak pessary nie sprawdzają się w przypadku każdego rodzaju wypadania macicy i mogą powodować odleżyny (owrzodzenia) oraz infekcje.
Ćwiczenia mięśni dna miednicy wzmacniają te mięśnie i mogą pomóc w leczeniu lub zapobieganiu wypadaniu macicy © Iryna | AdobeStock
Jeśli dolegliwości nie ustępują po zastosowaniu metod zachowawczych, konieczna jest operacja. Wybór metody operacyjnej zależy od kilku czynników:
- Stopień zaawansowania wypadania macicy
- Ewentualne dodatkowe schorzenia (np. nietrzymanie moczu)
- Życzenia pacjentki dotyczące zachowania macicy i możliwości odbywania stosunków płciowych
Operację można przeprowadzić przez pochwę, poprzez nacięcie brzucha lub za pomocą laparoskopii. Możliwe są następujące zabiegi operacyjne:
Usunięcie macicy (histerektomia): usunięcie opadłej macicy przez pochwę (drogą pochwową), za pomocą laparoskopii lub nacięcia brzucha.
Mocowanie końca pochwy: koniec pochwy można przymocować do tkanki łącznej (więzadeł) w okolicy usuniętej macicy lub do więzadła przed kręgosłupem (więzadło podłużne).
Zazwyczaj stosuje się do tego celu siatki z tworzywa sztucznego. Ponieważ jednak często dochodziło do powikłań, od niedawna stosuje się również tkankę ścięgnistą z uda.
Zwężenie pochwy (plastyka pochwy): napinanie opadłej ściany pochwy z przodu i z tyłu. Ponieważ jednak pochwa jest bardzo rozciągliwa, efekt jest zazwyczaj krótkotrwały. W prawie 30 procentach przypadków najpóźniej po 5 latach dochodzi do ponownego opadnięcia.
Wszczepienie siatki z tworzywa sztucznego pod błonę pochwową (wszczepienie siatki): Metoda ta zapewnia trwalszą korektę pochwy. Stosuje się siatkę z tworzywa sztucznego, która wzmacnia ścianki pochwy. Jednocześnie chirurg mocuje koniec pochwy do więzadeł krzyżowo-kręgowych lub krzyżowo-biodrowych.
Jednak po operacji mogą wystąpić bóle. W niektórych przypadkach siatka z tworzywa sztucznego może przebić się przez ścianę pochwy. Ponieważ pochwa wrasta w siatkę, całkowite usunięcie siatki nie jest już możliwe. W związku z tym taka siatka powinna być stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach (na przykład, gdy inne metody nie przyniosły oczekiwanych rezultatów). W niektórych krajach, takich jak Stany Zjednoczone, stosowanie siatek z tworzywa sztucznego jest obecnie zabronione.
Korekcja wysiłkowego nietrzymania moczu: Po operacji wypadania narządów może również ulec poprawie istniejące nietrzymanie moczu. Jeśli jednak nietrzymanie moczu utrzymuje się po operacji, można je usunąć w ramach kolejnej operacji.
W miarę upływu czasu dno miednicy traci swoją stabilność. Najlepszym sposobem zapobiegania jest unikanie przeciążania dna miednicy i regularne ćwiczenia (regularne treningi mięśni dna miednicy).
Opadanie dna miednicy może powrócić nawet po operacyjnej korekcji. Dlatego kobiety dotknięte tym problemem powinny pamiętać o profilaktyce również po operacji.
W przypadku kobiet, które w momencie urodzenia pierwszego dziecka mają ponad 35 lat, zaleca się w razie potrzeby zaplanowane cięcie cesarskie. Chroni to tkanki dna miednicy.
Po porodzie ważne jest leczenie urazów porodowych, a zwłaszcza urazów zwieracza odbytu (musculus sphincter ani). Gimnastyka poporodowa i gimnastyka powrotna do formy prowadzą do wzmocnienia środkowej części ciała. W idealnym przypadku ćwiczenia te powinny być regularnie wykonywane również po porodzie.
W ramach profilaktyki należy dbać o prawidłową wagę i rozsądną aktywność fizyczną. Sporty, które są przydatne do wzmocnienia dna miednicy, to
- wędrówki
- marsz
- pływanie
- jazda konna
- taniec
Mniej korzystne są dyscypliny sportowe z gwałtownymi ruchami, takie jak
- tenis
- skoki na trampolinie
Ponieważ dno miednicy zmienia się w ciągu życia, warto trenować regularnie.
Macica, jako część miednicy, jest szczególnie zależna od stabilnych struktur podtrzymujących. Przyczynami wypadania macicy są zazwyczaj osłabienie tkanki łącznej i dna miednicy. Może być ono spowodowane starzeniem się, ciążą i porodem lub podnoszeniem ciężarów.
Typowymi objawami mogą być uczucie ucisku, problemy z oddawaniem moczu lub uczucie obecności ciała obcego w pochwie. Mogą również wystąpić wysiłkowe nietrzymanie moczu i dolegliwości podczas stosunku płciowego. U niektórych kobiet występują również bóle podczas stosunku płciowego.
Diagnoza jest stawiana na podstawie badania ginekologicznego, podczas którego lekarz ocenia stopień opadania macicy. Dodatkowo przydatne mogą być test kaszlowy, badanie ultrasonograficzne lub pomiar resztkowej ilości moczu.
Leczenie wypadania macicy rozpoczyna się zazwyczaj od ukierunkowanych ćwiczeń mięśni dna miednicy lub zastosowania pessara. W przypadku łagodnego wypadania macicy często wystarcza leczenie zachowawcze. Jeśli dolegliwości utrzymują się, konieczna może być interwencja chirurgiczna.
