Dysplazja krętarza to wada rozwojowa rowka ślizgowego (krętarza) w stawie kolanowym i jedna z najczęstszych przyczyn niestabilności rzepki. W normalnych warunkach podczas zginania i prostowania stawu kolanowego rzepka płynnie przesuwa się w rowku kości udowej. Jeśli jednak rowek ten jest zbyt płaski lub ma asymetryczny kształt, rzepka może łatwo wyskoczyć na zewnątrz – dochodzi wtedy do tzw. zwichnięcia rzepki. Osoby dotknięte tą chorobą często odczuwają niestabilność, ból w przedniej części kolana oraz chrzęst lub tarcie podczas ruchu.
Choroba dotyka przede wszystkim młodych, aktywnych sportowo osób i może mieć podłoże wrodzone lub powstać w wyniku urazów. Często zostaje zauważona dopiero po powtarzających się zwichnięciach. Nieleczona dysplazja krętarza prowadzi w dłuższej perspektywie do uszkodzenia chrząstki i przewlekłej niestabilności rzepkowo-udowej.
Przyczyny i diagnoza
Przyczyną jest wada rozwojowa kostnego rowka ślizgowego kości udowej. Rolę odgrywa tu zarówno predyspozycja genetyczna, jak i czynniki mechaniczne, takie jak zwiększone napięcie ścięgna rzepki lub wada ustawienia nogi. Z powodu płaskiej lub asymetrycznej trochlei rzepka traci przyczepność podczas ruchu i wysuwa się na bok z łożyska ślizgowego.
W celu postawienia diagnozy stosuje się badanie kliniczne oraz badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT). Pozwalają one dokładnie określić stopień deformacji trochlei oraz stwierdzić, czy występują towarzyszące urazy więzadła przyśrodkowo-rzepkowo-udowego (MPFL) lub chrząstki. Podział odbywa się zgodnie z klasyfikacją Dejour (typ A–D), która opisuje stopień nasilenia dysplazji trochlei.
Możliwości leczenia
Leczenie zależy od stopnia deformacji i dolegliwości. W łagodnych przypadkach często wystarcza leczenie zachowawcze obejmujące ukierunkowaną fizjoterapię, wzmocnienie mięśni i stabilizację stawu kolanowego. Celem jest przywrócenie równowagi mięśniowej między strukturami przyśrodkowymi i bocznymi oraz lepsze prowadzenie rzepki.
W przypadku nawracających zwichnięć lub poważniejszych wad konieczne jest leczenie operacyjne – tzw. trochleoplastyka. Podczas zabiegu ortopeda zmienia kształt trochlei i pogłębia rowek ślizgowy tak, aby rzepka była ponownie stabilnie prowadzona. Zabieg ten jest zazwyczaj minimalnie inwazyjny, aby jak najbardziej ograniczyć obciążenie otaczających tkanek.
Trochleoplastyka – przywrócenie stabilności stawu
Trochleoplastyka jest obecnie uznaną metodą leczenia dysplazji trochlei o wysokim stopniu zaawansowania. W zależności od indywidualnej anatomii dostępne są różne techniki, takie jak „zmodyfikowana trochleoplastyka Dejour” lub „trochleoplastyka z elastycznym płatem kostno-chrzęstnym”.
Często operację tę łączy się z rekonstrukcją przyśrodkowego więzadła rzepkowo-udowego (MPFL). Więzadło to stabilizuje rzepkę po stronie wewnętrznej i zapobiega jej bocznemu przesuwaniu się. Podejście łączone („combined trochleoplasty and medial patellofemoral ligament reconstruction”) jest uważane za złoty standard w przypadku nawracających zwichnięć rzepki w połączeniu z ciężką dysplazją trochleą.
Badania opublikowane w czasopismach specjalistycznych, takich jak „Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc” i „J Bone Joint Surg”, potwierdzają znaczną poprawę stabilności i funkcji po takiej operacji. Pacjenci zgłaszają wysoki poziom zadowolenia oraz znaczne zmniejszenie bólu i epizodów niestabilności.
Leczenie pooperacyjne i rokowanie
Po operacji kolano jest unieruchomione za pomocą szyny przez kilka tygodni. Następnie rozpoczyna się fizjoterapeutyczna mobilizacja, obejmująca ruchy bierne, a później aktywne. Celem jest zachowanie ruchomości bez przeciążania zrekonstruowanych struktur. Pełne obciążenie jest zazwyczaj możliwe po trzech do czterech miesiącach.
W perspektywie długoterminowej plastyka trochlea prowadzi do znacznej stabilizacji stawu kolanowego. Ryzyko ponownego zwichnięcia znacznie się zmniejsza, a pacjenci odzyskują zaufanie do swojego stawu. Badania pokazują, że ponad 90 procent osób dotkniętych tą dolegliwością po zabiegu nie odczuwa dolegliwości lub odczuwa znaczną poprawę.
Znaczenie dla ortopedii i chirurgii urazowej
Leczenie dysplazji rzepki jest złożoną, ale dobrze ugruntowaną dziedziną ortopedii i chirurgii urazowej. Wymaga doświadczenia w chirurgii kolana oraz dogłębnego zrozumienia indywidualnej anatomii stawu rzepkowo-udowego. Dzięki połączeniu nowoczesnej diagnostyki obrazowej, precyzyjnej techniki operacyjnej i ustrukturyzowanej opieki pooperacyjnej można dziś osiągnąć doskonałe wyniki funkcjonalne.
Wczesne postawienie diagnozy ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania trwałym uszkodzeniom chrząstki i kości. Osoby cierpiące na powtarzające się zwichnięcia, niestabilność lub ból w przedniej części kolana powinny zatem rozważyć specjalistyczne badanie ortopedyczne.
