Chirurgia sportowa stanowi specjalizację medycyny sportowej, zajmującą się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką urazów sportowych. W centrum uwagi znajdują się między innymi złamania kości oraz zerwania więzadeł i ścięgien, które wymagają interwencji chirurgicznej.
Poniżej znajdziesz ważne informacje na temat form terapii i nie tylko, a także specjalistów w dziedzinie chirurgii sportowej.
Chirurgia sportowa obejmuje wszystkie zabiegi operacyjne mające na celu leczenie urazów sportowych. Z pewnością dotyczy to przede wszystkim pacjentów uprawiających sport na wysokim poziomie, na przykład zawodowych sportowców.
Jednak również amatorzy mogą doznać urazów podczas uprawiania sportu. Najczęściej dzieje się to w wyniku wypadków, przetrenowania lub zawodów.
Urazy sportowe i choroby związane ze sportem mogą dotyczyć następujących tkanek i narządów:
Najczęściej kontuzje sportowe dotyczą układu ruchu.
Występują tu urazy kości (złamania lub zerwania przyczepów mięśni i ścięgien).
Często zdarzają się również zerwania włókien mięśniowych lub uwięzienia elementów stawowych (na przykład w okolicy stawu kolanowego, czyli łąkotki). Urazy te pojawiają się zazwyczaj nagle i w wyniku wypadku.
Zerwanie więzadła krzyżowego to typowa kontuzja sportowa @ Henrie /AdobeStock
Dlatego też zazwyczaj pierwszym punktem kontaktowym jest chirurg urazowy, ortopeda, a w nagłych przypadkach oddział ratunkowy szpitala.
Chirurdzy urazowi są specjalistami w zakresie schorzeń spowodowanych wypadkami. Dlatego często posiadają dodatkowe kwalifikacje w zakresie medycyny sportowej. W razie potrzeby wykonują również operacje, które należą do szeroko pojętych zabiegów chirurgii sportowej.
Jednak również inni specjaliści zajmują się schorzeniami związanymi ze sportem. Należy tu wymienić na przykład kardiologów, a w szczególności kardiologów sportowych, którzy zajmują się między innymi powiększeniem serca lub niewydolnością serca spowodowaną uprawianiem sportu.
Ponadto chirurdzy naczyniowi są potrzebni w przypadku chorób tętnic i żył, aby zapobiegać problemom z krążeniem i je zmniejszać.
Czasami konieczne są w tym celu również poważniejsze operacje, takie jak udrożnienie zablokowanych naczyń lub wykonanie obwodów omijających (bypassów).
Oprócz urazów układu ruchu spowodowanych wypadkami, istnieją również choroby układu sercowo-naczyniowego związane ze sportem.
Przyczyną tego jest nadmierne obciążenie fizyczne związane z treningiem, które powoduje przeciążenie serca i naczyń krwionośnych. Możliwe są tu również nagłe choroby, choć są one rzadkością.
Wreszcie należy również wspomnieć o chorobach płuc, które są związane ze sportem, ale występują rzadko.
Grupy ryzyka to nurkowie, którzy podczas treningów i zawodów narażają układ oddechowy na szczególne obciążenia.
Tak, choroby naczyniowe występują również u młodych i bardzo wysportowanych pacjentów. Chociaż większość chorób naczyniowych występuje u starszych pacjentów z wysokim ciśnieniem krwi, wysokimi wynikami badań krwi, nadwagą, brakiem ruchu i paleniem tytoniu.
Większość chorób naczyniowych wynika zatem z naszego stylu życia i wynikającego z niego zwapnienia naczyń (miażdżycy).
Choroby naczyniowe u sportowców powstają w wyniku wypadków, w których dochodzi do pęknięcia lub przecięcia naczyń.
Również przewlekłe obciążenia związane ze sportem mogą oddziaływać na tętnice w określonych miejscach.
Istnieją na przykład choroby naczyniowe u kolarzy szosowych, które występują w okolicy miednicy.
Choroba ta powstaje, ponieważ sportowiec, pochylony do przodu, z dużą częstotliwością zgina i prostuje staw biodrowy.
Z czasem może to prowadzić do zwężenia lub zamknięcia tętnicy miednicznej. Podczas wysiłku sportowiec odczuwa wtedy bóle mięśni w pośladkach i biodrze, które całkowicie ustępują w spoczynku. Choroba ta nazywa się endofibrozą biodrową.
Oprócz zabiegów operacyjnych chirurgia sportowa obejmuje wiele innych metod leczenia, dzięki którym w idealnym przypadku można uniknąć urazów.
Oprócz diagnozowania, leczenia i rehabilitacji już powstałych uszkodzeń i urazów, chirurdzy sportowi zajmują się również środkami zapobiegawczymi.
Obejmują one:
Dlatego też przesłanie dla osób aktywnych brzmi zasadniczo: należy być szczególnie sumiennym podczas przygotowań. Wysiłek ten się opłaca, ponieważ w ten sposób znacznie zmniejsza się ryzyko kontuzji.
Szczególnie często kontuzjowane są barki, kolana i kostki @ rh2010 /AdobeStock
Jeśli odpowiedź na jedno lub więcej z tych pytań brzmi „tak”, najprawdopodobniej mamy do czynienia z urazem sportowym. Stłuczenia, złamania i naderwania nie są w tej kategorii rzadkością.
Ostatecznie to diagnoza decyduje, czy konieczna jest operacja, czy też alternatywna forma terapii.
Do alternatywnych form terapii należą:
W zależności od uprawianego sportu niektóre części ciała są szczególnie narażone na kontuzje.
Przyczyną złamań łokcia, zwłaszcza w starszym wieku, są często upadki w życiu codziennym. W tym przypadku występuje już jednak związane z wiekiem osłabienie kości (osteoporoza).
Z kolei u dzieci i młodzieży złamania te występują najczęściej w wyniku poważnych wypadków podczas jazdy konnej, jazdy na rowerze i jazdy na nartach.
Kolano, podobnie jak stopa, jest codziennie narażone na duże obciążenia, nawet bez uprawiania sportu. Zarówno zużycie, jak i wypadki, które powodują na przykład skręcenie kolana, mogą prowadzić między innymi do zerwania łąkotki lub więzadła krzyżowego.
Istnieją różne rodzaje zerwania łąkotki @ bilderzwerg /AdobeStock
Niezależnie od tego, czy chodzi o nierówny teren, czy uprawianie sportu: jeśli stopa skręci się w niekorzystny sposób, często dochodzi do urazu stawu skokowego. Diagnoza i leczenie związanych z tym złamań stawu skokowego również należą do zadań chirurga sportowego.
Eksperci zaliczają również barki i biodra do części ciała, które w niektórych dyscyplinach sportowych są szczególnie narażone na kontuzje. Oprócz złamań kości możliwe są na przykład również zwichnięcie stawu barkowego oraz zerwanie pierścienia rotatorów.
Diagnoza i leczenie urazów sportowych często odbywa się przy użyciu metod medycznych, społecznych i naukowych.
Pierwsze wskazówki dotyczące rodzaju i zakresu dolegliwości lekarz medycyny sportowej uzyskuje podczas szczegółowej rozmowy z pacjentem. Za pomocą ukierunkowanych pytań lekarz wyjaśnia objawy i możliwe przyczyny urazu.
Następnie przeprowadza się dokładne badanie z wykorzystaniem technik obrazowania. Jeśli istnieje podejrzenie złamania kości, wskazane jest wykonanie zdjęcia rentgenowskiego w celu podjęcia ukierunkowanych działań terapeutycznych.
Często stosuje się również badanie rezonansu magnetycznego w celu wykrycia uszkodzeń tkanek.
Wybór metod leczenia i rehabilitacji zależy od obrazu klinicznego i nasilenia objawów.
Ogólnie rzecz biorąc, lekarz medycyny sportowej wybiera między metodami zachowawczymi a zabiegiem operacyjnym. Ten ostatni jest zazwyczaj wykonywany dopiero wtedy, gdy metody zachowawcze nie przyniosły oczekiwanych rezultatów lub w konkretnym przypadku nie mają sensu.
Ciągły rozwój metod i technik leczenia zapewnia z kolei łagodniejsze alternatywy również w chirurgii sportowej. Na przykład artroskopowe operacje stawów już dziś przekonują dzięki minimalnej inwazyjności, delikatności i niskim ryzyku zabiegu.
Oprócz leczenia ostrych urazów lekarz medycyny sportowej wkrótce po operacji rozpoczyna odpowiednią fizjoterapię. Celem jest tutaj jak najszybszy powrót pacjenta do zdrowia dzięki optymalnemu, funkcjonalnemu leczeniu następczemu.
Szukasz chirurga sportowego? Ogólnie rzecz biorąc, specjalistów chirurgii sportowej można znaleźć między innymi w prywatnych gabinetach, szpitalach lub klinikach rehabilitacyjnych.
Szczególnie popularne jest połączenie ortopedii, chirurgii urazowej i medycyny sportowej. Często jednak zaangażowane są również chirurgia naczyniowa, angiologia i kardiologia.
Wiele gabinetów lekarskich specjalizujących się w medycynie sportowej posiada również uprawnienia do leczenia pacjentów ubezpieczonych w ramach publicznej służby zdrowia po wypadkach przy pracy lub w szkole. W takim przypadku osoby poszkodowane nie muszą na razie udawać się do szpitala.
Kolejnym obszarem działalności jest praca w instytucjach, organizacjach i stowarzyszeniach. Oprócz zawodów o charakterze głównie klinicznym lekarz medycyny sportowej może również wybrać karierę akademicką, koncentrując się na badaniach i nauczaniu. Odbywa się to zazwyczaj w ramach pracy w klinice uniwersyteckiej.
Chociaż chirurgia sportowa dotyczy głównie zabiegów operacyjnych, równie ważne są diagnostyka i leczenie urazów sportowych.
W praktyce chirurdzy sportowi współpracują z klinikami rehabilitacyjnymi, aby zapewnić swoim pacjentom optymalne i obiecujące leczenie.
Metody te są stale udoskonalane, aby w przyszłości zwiększyć skuteczność zabiegów chirurgicznych.
