Otyłość: przewlekła choroba wpływająca na metabolizm i narządy

Nasza masa ciała jest regulowana przez złożoną interakcję między spożyciem energii, jej zużyciem, hormonami i metabolizmem. Jeśli ta równowaga zostanie w dłuższej perspektywie zaburzona, może dojść do gromadzenia się nadmiaru tkanki tłuszczowej.

W tym procesie rolę odgrywa wiele czynników:

• predyspozycje genetyczne
• brak aktywności fizycznej
• dieta wysokokaloryczna
• brak snu
• przewlekły stres
• zmiany hormonalne

Szczególnie hormony wpływają na uczucie głodu, sytości i zużycie energii w większym stopniu, niż długo sądzono. Substancje takie jak leptyna, insulina czy grelina regulują apetyt i procesy metaboliczne w mózgu. Ponadto u wielu osób dotkniętych tym problemem zmienia się regulacja układu nagrody. Pokarmy wysokokaloryczne oddziałują na określone obszary mózgu, co może dodatkowo wpływać na zachowania żywieniowe i odczuwanie głodu. Również niedobór snu ma znaczący wpływ na masę ciała, ponieważ powoduje zmiany w procesach hormonalnych organizmu, co może sprzyjać napadom głodu oraz zwiększonemu spożyciu kalorii.

Współczesne badania pokazują ponadto, że sama tkanka tłuszczowa jest biologicznie aktywna. Wytwarza ona substancje przekaźnikowe wywołujące stany zapalne i wpływa na metabolizm oraz zdrowie naczyń krwionośnych. 

Otyłość wpływa nie tylko na wygląd zewnętrzny, ale jednocześnie na wiele układów narządów. Szczególnie wrażliwe na długotrwałą nadwagę są układ metaboliczny, sercowo-naczyniowy i ruchowy.

Częstymi chorobami wtórnymi są między innymi:

• cukrzyca typu 2
• nadciśnienie
• Zaburzenia metabolizmu tłuszczów
• Problemy ze stawami
• bezdech senny
• Choroby sercowo-naczyniowe

Nagromadzenie tłuszczu w jamie brzusznej jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ ten tak zwany tłuszcz trzewny ma bardzo silny wpływ na metabolizm i procesy zapalne. Powoduje to między innymi wzrost ryzyka wystąpienia insulinooporności. Komórki organizmu gorzej reagują na insulinę, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do wzrostu poziomu cukru we krwi. Znacznie obciążony jest również układ sercowo-naczyniowy. Serce musi pracować z większą wydajnością, co jednocześnie wpływa na naczynia krwionośne i ciśnienie krwi. W dłuższej perspektywie zwiększa to ryzyko zawału serca, udaru mózgu lub niewydolności serca. Ponadto nadwaga obciąża stawy i kręgosłup. Kolana, biodra i plecy są szczególnie wrażliwe na długotrwałe zwiększone obciążenie.

Wiele osób cierpiących na nadwagę zapada na bezdech senny lub nocne zaburzenia oddychania, co pogarsza jakość snu i dopływ tlenu. 

Otyłość jest obecnie coraz częściej postrzegana jako przewlekła choroba zapalna o niskiej intensywności. Tkanka tłuszczowa wytwarza różne substancje przekaźnikowe sprzyjające stanom zapalnym, które w dłuższej perspektywie mogą wpływać na wiele układów narządów.

Procesy te są między innymi związane z:

• cukrzycą
• uszkodzeniami naczyń
• stłuszczeniem wątroby
• chorobami układu krążenia
• zmianami hormonalnymi

Szczególnie stłuszczenie wątroby nabiera coraz większego znaczenia. W tym przypadku tłuszcz odkłada się w komórkach wątroby, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do stanów zapalnych i uszkodzeń wątroby. Ponadto otyłość wpływa na procesy hormonalne. Często dochodzi do znacznych zmian w poziomie insuliny, hormonów stresu i hormonów płciowych. 

Ważną rolę odgrywają również obciążenia psychiczne. Wiele osób dotkniętych tą chorobą cierpi z powodu presji społecznej, problemów z samooceną lub emocjonalnych zachowań żywieniowych. Jednocześnie stres i obciążenia psychiczne mogą z kolei sprzyjać przybieraniu na wadze. Właśnie dlatego współczesna medycyna nie traktuje już otyłości wyłącznie jako problemu żywieniowego, ale jako złożoną chorobę przewlekłą, na którą wpływają czynniki biologiczne, psychiczne i społeczne. 

Leczenie otyłości opiera się obecnie na znacznie bardziej kompleksowych podejściach niż w przeszłości. Celem jest nie tylko krótkotrwała utrata wagi, ale długoterminowa stabilizacja metabolizmu i zdrowia.

Nowoczesne koncepcje terapeutyczne obejmują między innymi:

• zmianę nawyków żywieniowych
• terapię ruchową
• terapię behawioralną
• leczenie farmakologiczne
• chirurgię bariatryczną

Ważna jest długotrwała zmiana stylu życia, ponieważ krótkotrwałe diety często prowadzą jedynie do tymczasowej utraty wagi i zazwyczaj nie zmieniają trwale podstawowych mechanizmów metabolicznych. Oczywiście dużą rolę odgrywa również aktywność fizyczna. Aktywność fizyczna nie tylko poprawia zużycie energii, ale dodatkowo wpływa na wrażliwość na insulinę, układ sercowo-naczyniowy i samopoczucie psychiczne.

W ostatnich latach coraz większego znaczenia nabierają również leki regulujące wagę. Nowoczesne substancje czynne wpływają na regulację głodu i sytości, wspierając w ten sposób długotrwałą utratę wagi.

W przypadku ciężkiej otyłości można jednak zastosować zabiegi chirurgiczne. Należą do nich na przykład zmniejszenie żołądka lub inne zabiegi bariatryczne. Najnowsze badania pokazują, że takie operacje mogą częściowo znacznie poprawić metabolizm i cukrzycę. 

Otyłość wpływa jednocześnie na metabolizm, układ hormonalny i wiele narządów oraz znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia przewlekłych chorób wtórnych. Współczesne badania coraz wyraźniej pokazują, jak ściśle powiązane są ze sobą tkanka tłuszczowa, procesy zapalne i regulacja hormonalna. Właśnie dlatego współczesne koncepcje leczenia coraz częściej opierają się na długoterminowych, indywidualnie dostosowanych podejściach terapeutycznych do redukcji wagi, a nie wyłącznie na krótkotrwałej utracie wagi.