Prof. dr Lars-Johannes Lehmann jest uznanym ekspertem w dziedzinie ortopedii i chirurgii urazowej, specjalizującym się w chirurgii barku, łokcia i ręki. Jako dyrektor Kliniki Chirurgii Urazowej, Chirurgii Ręki i Medycyny Sportowej w ViDia Christlichen Kliniken Karlsruhe zyskał doskonałą reputację dzięki innowacyjnym metodom leczenia, precyzyjnym technikom operacyjnym oraz bogatemu doświadczeniu klinicznemu. Pod jego kierownictwem klinika została w 2019 roku wyróżniona jako pierwsze z zaledwie czterech certyfikowanych niemieckich centrów leczenia barku i łokcia (DSEZ).
Certyfikacja ta podkreśla wysokie kompetencje specjalistyczne oddziału, a także doskonałe warunki strukturalne i kadrowe do opieki nad pacjentami z chorobami i urazami barku i łokcia. Prof. dr Lehmann i jego zespół wykonują rocznie ponad 5000 zabiegów operacyjnych na układzie ruchu, w tym znacznie ponad 1500 zabiegów dotyczących konkretnie barku i łokcia. Oprócz chirurgicznego leczenia poważnych urazów lub chorób zwyrodnieniowych prof. dr Lehmann stawia na kompleksową diagnostykę i indywidualnie dostosowaną terapię. Do jego specjalizacji należą zabiegi minimalnie inwazyjne oraz sztuczna wymiana stawu barkowego.
Prof. dr Lehmann angażuje się nie tylko w praktykę medyczną, ale także w działalność naukową. Jest członkiem stowarzyszeń specjalistycznych, przez wiele lat zasiadał w zarządzie DVSE, ostatnio jako prezes, uczestniczy w opracowywaniu wytycznych medycznych i działa jako recenzent czasopism specjalistycznych z zakresu ortopedii i chirurgii urazowej. Ponadto przekazuje swoje doświadczenie kolejnemu pokoleniu lekarzy. Jego holistyczne podejście przejawia się również w ścisłej współpracy interdyscyplinarnej w ramach klinik ViDia. Od standardowej diagnostyki, przez okołooperacyjną terapię bólu, aż po fizjoterapeutyczną opiekę pooperacyjną – pacjenci korzystają z kompleksowego i optymalnie dostosowanego leczenia.
Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z prof. dr Lehmannem na temat wysoce specjalistycznej endoprotezoplastyki i wymiany protez stawu barkowego w certyfikowanym centrum stawu barkowego i łokciowego.
Endoprotezoplastyka stawów barkowych i łokciowych stanowi wysoce wyspecjalizowaną dziedzinę chirurgii ortopedycznej i zyskuje na znaczeniu w obliczu rosnącej liczby chorób związanych ze zużyciem stawów. Szczególnie w przypadku zaawansowanego zużycia stawów, chorób reumatycznych o charakterze zapalnym lub po złożonych złamaniach zastosowanie sztucznego stawu może poprawić ruchomość, złagodzić ból i znacznie podnieść jakość życia. Ponieważ jednak zabiegi te są operacjami wymagającymi wysokich umiejętności technicznych, kluczowe znaczenie ma wykonywanie ich wyłącznie w certyfikowanych centrach endoprotezoplastyki przez doświadczonych specjalistów. Tylko w ten sposób można zagwarantować najwyższe standardy medyczne, uwzględnić indywidualne potrzeby pacjentów i trwale zminimalizować ryzyko powikłań. Doświadczenie chirurga, specjalizacja zespołu oraz ustrukturyzowana opieka pooperacyjna odgrywają decydującą rolę w długoterminowym sukcesie leczenia.
Klinika ViDia Christliche Klinik Karlsruhe została w 2019 roku jako pierwsza z dotychczas czterech niemieckich ośrodków leczenia barku i łokcia certyfikowana.
„W naszej placówce pracuje sześciu certyfikowanych chirurgów barku i łokcia, którzy każdego roku wykonują ponad 1500 zabiegów na barku i łokciu. Oprócz tych warunków kadrowych i wymaganej liczby przypadków (ponad 660 zabiegów o różnym stopniu trudności) konieczne są również czynniki specyficzne dla danej placówki, takie jak np. całodobowa dostępność pogotowia ratunkowego, specjalistyczne konsultacje, rehabilitacja itp. Do tego dochodzi działalność dydaktyczna, kształcenie doktorantów oraz działalność naukowa obejmująca publikacje i wprowadzanie danych naukowych do Niemieckiego Rejestru Protez Barku i Łokcia. System certyfikacji Niemieckiego Stowarzyszenia Barku i Łokcia (DVSE) pozwala odzwierciedlić rzeczywistą sytuację w zakresie opieki medycznej w Niemczech. Jednocześnie ma on na celu promowanie jakości strukturalnej i proceduralnej chirurgii barku i łokcia. System ten oferuje ponadto, a w szczególności, możliwość przejrzystego przedstawienia jakości opieki. Koncepcja opiera się na trzystopniowej strukturze i odzwierciedla główne obszary kliniczne i naukowe obecne w różnych placówkach. Oprócz wymagań dotyczących personelu, koncepcja stopniowa podzielona jest na trzy kategorie: opieka nad pacjentami, badania naukowe, doskonalenie zawodowe / nauczanie. Aby uzyskać uznanie, placówka musi spełnić różne wymagania w poszczególnych kategoriach. „Centra barku i łokcia (SEZ) w szczególnie wysokim stopniu pokrywają te trzy filary”, wyjaśnia prof. dr Lehmann na początku naszej rozmowy.
Pomimo ogromnej aktywności operacyjnej, obejmującej ponad 5000 zabiegów rocznie, w tym ponad 1500 na barku i łokciu, prof. dr Lehmannowi udaje się nieustannie angażować w badania naukowe, uczestniczyć w badaniach klinicznych i publikować prace naukowe.
Wymiana naukowa ma ogromne znaczenie dla jego pracy klinicznej, ponieważ nie tylko przyczynia się do ciągłej refleksji i doskonalenia własnych metod leczenia, ale także umożliwia dostęp do najnowszej wiedzy i innowacyjnych technik. Ten ścisły związek między praktyką a badaniami naukowymi jest kluczowym elementem pozwalającym na zapewnienie pacjentom opieki na najwyższym poziomie medycznym w każdym momencie. „Działalność naukowa odgrywa ważną rolę również w placówkach opieki klinicznej: prowadzi do trwałego rozwoju kompetencji i rozwoju osobistego oraz jest istotnym aspektem bezpieczeństwa pacjentów. Oprócz struktury i jakości procesów, decydującym kryterium dla pacjenta jest przecież jakość wyników. I to musi być stale kwestionowane i weryfikowane. To połączenie praktyki klinicznej i badań naukowych jest dla mnie niezbędne, ponieważ obie te dziedziny wzajemnie się wzbogacają. To wieloletnie doświadczenie i duża liczba operowanych przypadków pozwalają nam w sposób ukierunkowany podejmować zagadnienia z praktyki i badać je naukowo. „W ten sposób włączamy badania naukowe do codziennej praktyki klinicznej, systematycznie analizując dane, uczestnicząc w badaniach i wykorzystując nowe odkrycia bezpośrednio w opiece nad pacjentami” – podkreśla prof. dr Lehmann i dodaje:
„Wymiana naukowa, również z kolegami z towarzystw specjalistycznych, odgrywa kluczową rolę w pracy klinicznej i dalszym rozwoju nowoczesnych metod leczenia. Dzięki ścisłemu powiązaniu badań naukowych z praktyką nowe odkrycia można szybko przenieść do zastosowań klinicznych, a istniejące strategie leczenia stale ulepszać. Ostatecznie korzyści odnoszą przede wszystkim pacjenci, ponieważ uzyskują dostęp do najlepszych możliwych terapii opartych na dowodach naukowych. Dyskurs naukowy przyczynia się zatem w znacznym stopniu do zapewnienia jakości i dalszego rozwoju współczesnej medycyny”.
W ostatnich latach endoprotezoplastyka stawu barkowego poczyniła znaczne postępy, zwłaszcza w zakresie projektowania implantów, procedur operacyjnych i zindywidualizowanej opieki nad pacjentem.
„Udało się na przykład opracować ulepszone implanty i materiały. Nowe materiały, takie jak polietylen zawierający witaminę E lub pirokarbon, poprawiają odporność na ścieranie i zwiększają trwałość protez. Udoskonalone materiały zastępujące kość oraz implanty powlekane sprzyjają osteointegracji i zmniejszają ryzyko obluzowania. Protezy anatomiczne i odwrotne protezy barku zostały dalej zoptymalizowane, aby lepiej naśladować biomechanikę naturalnego stawu. Modułowość implantów pozwala na coraz dokładniejsze dostosowanie do indywidualnej anatomii pacjenta. Bardzo istotnym postępem jest planowanie i nawigacja zabiegu. Planowanie 3D i instrumenty dostosowane do konkretnego pacjenta (PSI) umożliwiają dokładniejsze wszczepienie w oparciu o przedoperacyjne dane tomografii komputerowej. Również nawigacja śródoperacyjna i robotyka przyczyniają się do większej precyzji w umieszczaniu implantów. „Delikatniejsze techniki operacyjne i znacznie skrócony czas operacji zmniejszają uszkodzenia tkanek miękkich i skracają czas rehabilitacji. Ponadto prawie wszystkie zabiegi można przeprowadzić w znieczuleniu miejscowym bez znieczulenia ogólnego, co jest niezwykle korzystne zwłaszcza dla starszych pacjentów” – wyjaśnia prof. dr Lehmann.
Wymiana protezy barku stanowi szczególnie wymagające wyzwanie chirurgiczne, ponieważ często występują złożone zmiany struktur anatomicznych, utrata masy kostnej lub uszkodzenia tkanek miękkich.
Decyzja o operacji rewizyjnej zależy od różnych czynników, w tym przyczyny niepowodzenia pierwotnej protezy – takiej jak obluzowanie, infekcja lub niestabilność – ogólnego stanu pacjenta, a także jakości pozostałej tkanki kostnej i mięśniowej. Dokładne planowanie przedoperacyjne, kompleksowa diagnostyka i dobór odpowiednich implantów mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia jak najlepszych wyników funkcjonalnych i stabilności stawu podczas takiego zabiegu.
„Głównymi przyczynami niepowodzenia protezy są obecnie infekcja, niestabilność protezy oraz tzw. złamanie okołoprotezowe, czyli złamanie kości ramiennej w okolicy wszczepionej protezy. Na pierwszym planie stoi przede wszystkim pytanie, co doprowadziło do niepowodzenia protezy i jakie były tego przyczyny. Nie ma tu jednego rozwiązania, a strategia przywrócenia funkcji ramienia jest zazwyczaj indywidualna, skomplikowana i wymaga współpracy między różnymi specjalistami. Operacja rewizyjna jest konieczna, gdy wymaga tego cierpienie pacjenta lub gdy dalsze zwlekanie grozi dalszym zniszczeniem stawu. Zasadniczo przy operacjach rewizyjnych należy dysponować całym wyposażeniem na każdą ewentualność. „Dotyczy to konkretnych możliwości planowania, specjalnych protez, opcji odbudowy kości, różnych narzędzi do demontażu oraz, oczywiście, wiedzy z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii” – wyjaśnia prof. dr Lehmann.
Przy wyborze odpowiedniej protezy barku należy dokładnie uwzględnić zarówno indywidualne uwarunkowania anatomiczne pacjenta, jak i jego styl życia oraz profil wymagań funkcjonalnych.
Decydujące znaczenie mają między innymi stan kości i struktur tkanek miękkich, w szczególności pierścienia rotatorów, a także ewentualne wcześniejsze operacje lub istniejące choroby współistniejące. W procesie podejmowania decyzji uwzględnia się również poziom aktywności, wiek i obciążenia dnia codziennego pacjenta. Celem jest znalezienie rozwiązania protezowego, które będzie optymalnie dostosowane do danej sytuacji wyjściowej i zapewni jak najlepszą funkcjonalność oraz długotrwałą stabilność.
Prof. dr Lehmann wyjaśnia: „Dokładny wywiad i badanie z wykorzystaniem RTG, tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego są niezbędne do planowania. Należy odpowiedzieć na następujące pytania: czy pierścień rotatorów jest nienaruszony, czy też uległ nieodwracalnemu uszkodzeniu? Czy występuje osteoporoza lub ubytek panewki stawowej? Jaka jest przyczyna choroby: artroza, choroby reumatyczne, złamania lub zabiegi rewizyjne wpływają, jak już opisano, na wybór protezy. Jakie są wymagania funkcjonalne: obciążenia sportowe lub zawodowe również wpływają na wybór rodzaju protezy. Wiek może, ale nie musi odgrywać tu roli, ponieważ często koreluje z czynnikami takimi jak masa kostna, potencjał gojenia i styl życia. Sam wiek nie jest jednak decydującym kryterium, wpływa jednak na wybór protezy barku. Młodsi pacjenci potrzebują trwałych rozwiązań, które nie obciążają kości, podczas gdy starsi pacjenci często odnoszą korzyści z protezy odwróconej, zwłaszcza w przypadku uszkodzeń pierścienia rotatorów. Indywidualna decyzja dostosowana do konkretnego pacjenta, uwzględniająca funkcjonalność, styl życia i choroby współistniejące, ma decydujące znaczenie dla długotrwałego sukcesu”.
Rehabilitacja pooperacyjna po wszczepieniu protezy stawu barkowego znacznie się rozwinęła w ostatnich latach.
„Obecnie nacisk kładzie się na koncepcje wczesnej aktywności funkcjonalnej, indywidualnie dostosowane plany terapii oraz opiekę skoncentrowaną na pacjencie. W przeszłości ramię po operacji było często unieruchamiane na kilka tygodni. Obecnie pasywna i aktywna terapia ruchowa często rozpoczyna się już pierwszego dnia po operacji. Nowoczesne koncepcje opierają się również na multimodalnej terapii bólu. Jednak w pierwszych dniach po operacji na pierwszym planie jest przede wszystkim eliminacja bólu za pomocą tzw. cewnika międzyżebrowego. Rehabilitacja jest w większym stopniu dostosowana do pacjenta – w zależności od typu protezy, stanu mięśni, tkanki kostnej i celów funkcjonalnych. Ważne jest również szkolenie pacjenta: informowanie o ograniczeniach ruchowych i ćwiczeniach do samodzielnego wykonywania, a także wyznaczanie realistycznych celów. W przeprowadzonych przez nas niedawno badaniach udało nam się np. wykazać, że po wszczepieniu endoprotezy barku w przypadku złamania kości ramiennej unieruchomienie ramienia, w przeciwieństwie do natychmiastowego zezwolenia na ruch, nie przynosi żadnych korzyści” – stwierdza prof. dr Lehmann, i tym samym kończymy naszą rozmowę.
Serdecznie dziękujemy, profesorze dr Lehmann, za wyjaśnienia!
