Mały rak wątrobowokomórkowy (HCC): wywiad z ekspertem – prof. dr dr med. Thomasem J. Vogl

Jeśli chodzi o radiologię diagnostyczną i interwencyjną, w krajach niemieckojęzycznych wyróżnia się przede wszystkim jeden wybitny specjalista: Prof. dr med. Thomas Vogl, specjalista radiologii, radiologii interwencyjnej i neuroradiologii w Klinice Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem, jest znany w środowisku fachowym zarówno jako autor standardowych podręczników i pionierskich publikacji, jak i jako twórca nowych metod. Na przykład wraz ze swoim zespołem osiągnął znaczący postęp dzięki udoskonaleniu robota do angiografii i zdobył międzynarodową renomę przede wszystkim dzięki swoim szeroko komentowanym pracom w dziedzinie onkologii interwencyjnej i zabiegów naczyniowych. Redakcja Leading Medicine skorzystała z okazji, aby porozmawiać z ekspertem w dziedzinie radiologii i chciała dowiedzieć się więcej o diagnozie „mały rak wątrobowokomórkowy (HCC)”, specjalnej postaci raka wątroby.

Szczególnie robot do angiografii, który profesor dr Thomas Vogl opracował wraz ze swoim zespołem, daje nadzieję wielu pacjentom chorym na raka. To innowacyjne urządzenie dostarcza bowiem obrazy o wysokiej rozdzielczości z wnętrza ciała, co pozwala wykrywać dotychczas niewykryte guzy. To jest główna zaleta tego fascynującego rozwiązania: właśnie małe guzy, które w innym przypadku trudno wykryć, są wyraźnie widoczne – i można je następnie bezpośrednio poddać działaniu substancji leczniczej za pomocą małego cewnika. Precyzyjne obrazowanie zapobiega przy okazji dodatkowym urazom i ogranicza ryzyko do minimum.

Prof. dr med. Thomas Vogl regularnie wykorzystuje swojego robota do angiografii podczas zabiegów w Klinice Uniwersyteckiej we Frankfurcie. Dzięki temu jego pacjenci mają możliwość obserwowania własnej operacji przy pełnej świadomości. Urządzenie umożliwia to w szczególnie fascynujący sposób. Dla dyrektora Instytutu Radiologii Diagnostycznej i Interwencyjnej Kliniki Uniwersyteckiej we Frankfurcie koło się zamyka: bliski kontakt z pacjentem jest bowiem dla prof. dr. Vogla zawsze na pierwszym miejscu listy priorytetów, od planowania leczenia po opiekę pooperacyjną.

Zawsze ważne: interdyscyplinarna wymiana wiedzy

Jako kierownik Instytutu Radiologii Diagnostycznej i Interwencyjnej prof. dr med. Thomas Vogl zawsze przywiązuje dużą wagę do wymiany fachowej – również interdyscyplinarnej. Z jednej strony stawia on w zespole na najlepszą komunikację między asystentami radiologicznymi a specjalistami, z drugiej zaś na to, aby wszyscy pracownicy korzystali z wiedzy specjalistycznej z innych dziedzin.

---

Od 2018 roku Klinika Uniwersytecka we Frankfurcie, pod kierownictwem prof. Vogla i jego kolegi prof. Ingo Marziego (dyrektora Kliniki Chirurgii Urazowej, Ręki i Rekonstrukcyjnej), jest oficjalnym partnerem Niemieckiego Związku Piłki Nożnej (DFB). W ramach realizacji projektu „Akademia DFB” prof. Vogl i jego pracownicy koncentrują się na opiece medycznej nad zawodowymi sportowcami, a także na badaniach, studiach i szkoleniach.

---

Mały HCC jest agresywną postacią raka wątroby i często jest diagnozowany dopiero w późnym stadium, co może utrudniać leczenie.

„Objawy mogą obejmować bóle brzucha, utratę wagi, zmęczenie, żółtaczkę i nudności. Leczenie zależy od stadium raka, ale opcjami są zawsze operacja, chemioterapia, radioterapia lub przeszczep wątroby. Należy pamiętać, że rak wątroby jest ogólnie poważną chorobą, a wczesna diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia szans na przeżycie. Regularne badania profilaktyczne mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka zachorowania na raka wątroby” – stwierdza prof. dr Vogl na początku naszej rozmowy.

---

Niektóre z najczęstszych objawów, które mogą wystąpić w przypadku HCC, to:

• Ból brzucha lub dolegliwości w górnej części brzucha
• Utrata masy ciała bez wyraźnego powodu
• brak apetytu i nudności
• Wyczerpanie i zmęczenie
• Żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu)
• Wzdęcie brzucha lub wodobrzusze (nagromadzenie płynu w jamie brzusznej)
• Zwiększona skłonność do krwawień lub siniaków

---

Osoby cierpiące na wyżej wymienione objawy zazwyczaj trafiają do lekarza pierwszego kontaktu. „Mały rak wątrobowokomórkowy (HCC) jest zazwyczaj diagnozowany na podstawie połączenia badań obrazowych i laboratoryjnych. Do często stosowanych metod obrazowania należą badanie ultrasonograficzne, tomografia komputerowa (TK) oraz rezonans magnetyczny (MR). Metody te pozwalają wykryć, czy w tkance wątroby powstały zmiany, takie jak guzki lub torbiele. Jednocześnie pacjent jest badany pod kątem stłuszczenia wątroby i nadmiaru żelaza oraz ustala się, czy zasadniczo spożywa zbyt duże ilości alkoholu, co w znacznym stopniu sprzyja chorobom wątroby” – wyjaśnia prof. dr Vogl, opisując procedurę diagnostyczną.

Z reguły mały rak wątrobowokomórkowy (HCC) występuje u pacjentów, którzy już cierpią na chorobę wątroby, np. marskość wątroby lub przewlekłe zapalenie wątroby typu B lub C.

„Jeśli na przykład badanie markerów nowotworowych dało wynik pozytywny i stwierdzono obecność guza, po badaniu odbywa się dyskusja z interdyscyplinarnym zespołem specjalistów ds. wątroby w klinice, aby ustalić najlepszą możliwą terapię dla pacjenta. Jeśli guz ma mniej niż 3 cm, można rozważyć zabieg minimalnie inwazyjny w celu jego usunięcia. Jeśli ma 3–5 cm lub więcej, konieczna jest operacja otwarta. Istnieje również opcja chemoembolizacji. W tej metodzie lek wstrzykuje się bezpośrednio do krwiobiegu w okolicy guza, a następnie blokuje się dopływ krwi do naczyń zaopatrujących guz. Dzięki temu lek dociera bezpośrednio do guza, a dopływ krwi do niego zostaje przerwany. Jeśli guz jest większy niż 5 cm, pozostaje tylko przeszczep wątroby, ponieważ w przeciwnym razie ryzyko rozprzestrzenienia się nowotworu jest zbyt duże. Niestety, wielu pacjentów z większymi guzami nie kwalifikuje się do operacji i może być leczonych wyłącznie farmakologicznie. Wyleczenie jest jednak możliwe tylko w przypadku mniejszych guzów lub po przeszczepie. Zasadniczo wskaźnik przeżywalności w przypadku mniejszego guza o wielkości około 3 cm wynosi 60%” – wyjaśnia prof. dr Vogl.

Wskaźnik przeżywalności osób z niewielkim rakiem wątrobowokomórkowym (HCC) zależy od różnych czynników, w tym od stopnia zaawansowania nowotworu, obecności marskości wątroby lub innych chorób wątroby, a także ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Wczesne wykrycie i leczenie mogą poprawić wskaźnik przeżywalności. Ogólnie rzecz biorąc, rokowanie w przypadku HCC jest zazwyczaj złe, ponieważ często diagnozuje się go dopiero w późnym stadium. 5-letni wskaźnik przeżywalności w przypadku zaawansowanego HCC wynosi często mniej niż 10%, podczas gdy 5-letni wskaźnik przeżywalności u pacjentów we wczesnym stadium nowotworu, którzy przeszli operację lub przeszczep wątroby, jest wyższy i może wynosić nawet 70–80%. Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek jest indywidualny, a rokowanie zależy od wielu czynników. Wczesna diagnoza, odpowiednie postępowanie w przypadku powikłań oraz właściwe leczenie mogą poprawić wskaźnik przeżywalności i jakość życia. „Dlatego ważne jest, aby regularnie poddawać się badaniom lekarskim i kontrolom, aby wcześnie wykryć i leczyć HCC” – ostrzega prof. dr Vogl.

---

Istnieje kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju HCC, w tym:

Choroby wątroby: przewlekłe zapalenie wątroby typu B lub C, marskość wątroby i alkoholowe choroby wątroby mogą zwiększać ryzyko rozwoju HCC.

Wiek: HCC występuje częściej u osób starszych.

Płeć: mężczyźni są bardziej narażeni na rozwój HCC niż kobiety.

Cukrzyca: Osoby z cukrzycą są bardziej narażone na raka wątroby.

Obciążenie rodzinne: Obciążenie rodzinne rakiem wątroby może zwiększać ryzyko rozwoju HCC.

Spożycie alkoholu: Nadmierne spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko rozwoju HCC.

Stłuszczenie wątroby: Stłuszczenie wątroby może zwiększać ryzyko rozwoju HCC.

---

Możliwości leczenia małego raka wątrobowokomórkowego (HCC) zależą zatem od różnych czynników, takich jak wielkość i stadium guza, ogólny stan zdrowia pacjenta oraz obecność zaburzeń czynności wątroby.

Istnieje kilka środków zapobiegawczych, które mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka wystąpienia małego raka wątrobowokomórkowego (HCC).

„Dbajcie o swoją wątrobę!” – apeluje prof. dr Vogl w rozmowie. „Regularne i nadmierne spożywanie alkoholu jest niebezpieczne, bardzo obciąża wątrobę i często prowadzi do zagrażającej życiu marskości wątroby” – ostrzega stanowczo prof. dr Vogl. „Regularne badania profilaktyczne sprzyjają oczywiście ważnej wczesnej diagnostyce, dzięki czemu można zapewnić pacjentowi długotrwałą i skuteczną pomoc” – dodaje.

Również szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B może zmniejszyć ryzyko zakażenia wirusem HBV, a tym samym ryzyko wystąpienia HCC.

Kontrola zakażeń wirusem zapalenia wątroby poprzez regularne badania lekarskie oraz leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C może zmniejszyć ryzyko wystąpienia HCC. Nadwaga i otyłość również mogą zwiększać ryzyko wystąpienia HCC. Dlatego też należy utrzymywać prawidłową wagę poprzez zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną. Należy pamiętać, że środki te mogą zmniejszyć nie tylko ryzyko wystąpienia HCC, ale także innych chorób wątroby. Zdrowy tryb życia i regularne badania lekarskie mogą pomóc w utrzymaniu zdrowia wątroby i zmniejszeniu ryzyka wystąpienia wielu chorób wątroby.

Postęp niewielkiego raka wątrobowokomórkowego (HCC) można monitorować poprzez regularne badania i obrazowanie.

Monitorowanie służy śledzeniu wzrostu guza i ustaleniu, czy stan pacjenta się pogarsza. Badanie ultrasonograficzne jest powszechną metodą monitorowania HCC. Można je wykorzystać do wykrywania guzów oraz określenia ich wielkości i liczby. „Badanie TK lub MRI może oczywiście zawsze dostarczyć dokładniejszych obrazów guza i informacji na temat postępu choroby” – podkreśla w tym kontekście prof. dr Vogl. W badaniach krwi można sprawdzić obecność określonych markerów nowotworowych, takich jak alfa-fetoproteina (AFP) i des-gamma-karboksyprotrombina (DCP). Wzrost poziomu tych markerów może wskazywać na postęp nowotworu. Można wykonać biopsję w celu pobrania próbki tkanki nowotworowej i dokładniejszego zbadania jej właściwości. Częstotliwość monitorowania zależy od wielkości guza i ryzyka u pacjenta. Osoby z podwyższonym ryzykiem HCC, takie jak osoby z zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu B lub C, powinny być monitorowane częściej. Monitorowanie może również pomóc w określeniu najlepszego momentu na leczenie, aby spowolnić lub zatrzymać postęp choroby.

Konieczne jest dalsze leczenie pacjenta, nawet po skutecznym wyleczeniu małego raka wątrobowokomórkowego (HCC).

Rodzaj dalszego leczenia zależy od rodzaju leczenia, jakie otrzymał pacjent. Jeśli guz został usunięty chirurgicznie, pacjent zazwyczaj musi być regularnie monitorowany pod kątem nawrotów, aby upewnić się, że guz nie pojawi się ponownie. Monitorowanie to może obejmować badania ultrasonograficzne lub tomografię komputerową, a także badania krwi w celu upewnienia się, że markery nowotworowe pozostają stabilne. Harmonogram monitorowania zależy od wielkości pierwotnego guza i innych czynników. W niektórych przypadkach może być konieczne dalsze leczenie farmakologiczne w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu. „Ważne jest, aby pacjenci nawet po skutecznym leczeniu HCC prowadzili zdrowy tryb życia, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu. Zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna mogą pomóc wzmocnić organizm i wesprzeć układ odpornościowy, co może poprawić wyniki leczenia” – podsumowuje naszą rozmowę prof. dr Vogl.

Serdecznie dziękujemy prof. dr. Voglowi za interesujące spostrzeżenia na ten tak ważny temat, który ostatecznie dotyczy lub może dotyczyć wielu osób!