Przyczyny raka wątroby są w dużej mierze znane. W 80–90 procentach przypadków za złośliwą degenerację komórek wątroby odpowiedzialne są wcześniejsze choroby wątroby, które prowadzą do marskości wątroby. W przypadku marskości wątroby dochodzi do bliznowacenia tkanki wątroby, a komórki wątroby nie są już w stanie pełnić swojej funkcji detoksykacyjnej.
Marskość wątroby powstaje w wyniku wieloletniego nadmiernego spożywania alkoholu lub zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu B lub C, a w Europie coraz częściej w wyniku stłuszczenia wątroby.
Inne przyczyny pierwotnego raka wątroby to
- rzadko występujące choroby metaboliczne, takie jak hemochromatoza,
- toksyna aflatoksyna wytwarzana przez grzyb Aspergillus flavus (w Europie niezwykle rzadka) oraz
- powstawanie stłuszczenia wątroby (marskości) spowodowanego znaczną nadwagą (coraz częściej)
.
W ostatnich latach znacznie wzrosła liczba przypadków raka wątroby spowodowanych stłuszczeniem wątroby. W tym przypadku dochodzi do odkładania się tkanki tłuszczowej w wątrobie, co z kolei może prowadzić do zapalenia stłuszczonej wątroby, a następnie do marskości wątroby.
Schematyczne przedstawienie raka wątroby © blueringmedia | AdobeStock
Czynniki ryzyka raka wątroby w skrócie:
- Nadmierne spożycie alkoholu
- Znaczna nadwaga z stłuszczeniem wątroby
- Marskość wątroby
- Cukrzyca typu 2
- Przewlekłe zapalenie wątroby typu B i C
U pacjentów z marskością wątroby, przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B oraz u osób z stłuszczeniowym zapaleniem wątroby konieczne są badania wczesnego wykrywania. W niektórych przypadkach wątroba osób z tych grup ryzyka powinna być monitorowana co sześć miesięcy za pomocą badania ultrasonograficznego.
W przypadku rozwoju raka wątroby można go dzięki temu wykryć znacznie wcześniej, co znacznie zwiększa szanse na wyleczenie.
Rak wątroby w początkowym stadium choroby prawie nie powoduje dolegliwości, więc najczęściej wykrywa się go dopiero wtedy, gdy guz osiągnął już pewną wielkość. Wtedy często pojawia się
- uczucie ucisku w prawej górnej części brzucha,
- niechcianej utracie wagi,
- zażółcenie twardówki (białej części oka) i skóry, a także
- wzrostu obwodu brzucha spowodowanego zatrzymywaniem wody (wodobrzusze, wodobrzusze).
Ponieważ wiele z tych objawów jest bardzo niespecyficznych i może występować również w przypadku innych chorób wątroby lub przewodu pokarmowego, lekarz specjalizujący się w chorobach wątroby (gastroenterolog, hepatolog, chirurg onkolog lub onkolog kliniczny) musi najpierw poprzez szczegółową diagnostykę rozpoznać raka wątroby i wykluczyć wszystkie inne możliwe schorzenia.
Diagnoza raka wątroby rozpoczyna się od wywiadu (anamnezy) z pacjentem, w którym ustala się przebyte choroby, nawyki życiowe i dolegliwości oraz przyjmowane leki. Badanie fizykalne obejmuje między innymi badanie palpacyjne brzucha. Badania laboratoryjne dostarczają wskazówek dotyczących możliwego uszkodzenia wątroby.
Jeśli po tych badaniach istnieje podejrzenie guza wątroby, wykonuje się badania obrazowe. Zaleca się wówczas trójfazowe badanie obrazowe z kontrastem, w którym po podaniu środka kontrastowego w określonych odstępach czasu ocenia się jego gromadzenie się w wątrobie i guzie wątroby, a następnie jego wypłukiwanie. Badanie to można wykonać za pomocą tomografii komputerowej (CT) lub rezonansu magnetycznego (MRI), czasami pomocne jest również badanie ultrasonograficzne z użyciem środka kontrastowego.
W celu potwierdzenia diagnozy można lub należy pobrać próbkę tkanki (biopsja wątroby). W momencie postawienia diagnozy, w ramach obserwacji po operacji nowotworu lub w zaawansowanych stadiach w celu kontroli przebiegu leczenia, można oznaczyć marker nowotworowy alfa-fetoproteinę (AFP) dla HCC. Jeśli podejrzenie raka wątroby się potwierdzi, eksperci od raka wątroby przeprowadzą tzw. diagnostykę rozprzestrzeniania się nowotworu, w ramach której wyjaśnia się, w jakim stopniu guz wątroby przebił już torebkę wątroby i rozprzestrzenił się na sąsiednie narządy oraz czy utworzył już przerzuty.
W tym przypadku stosuje się najpierw rezonans magnetyczny (MRI) z kontrastem, a w przypadku podejrzenia rozprzestrzenienia się guza na klatkę piersiową i jamę brzuszną również tomografię komputerową.
Ponadto dla planowania terapii ważne są:
- określenie stopnia zaawansowania nowotworu (staging) na podstawie diagnostyki rozprzestrzenienia się nowotworu
- ocena opcji terapeutycznych i wynikającego z nich przebiegu choroby przy pomocy klasyfikacji „Barcelona Clinic Liver Cancer” (klasyfikacja BCLC)
- Ocena stanu fizycznego za pomocą specjalnego schematu oceny, tzw. ECOG Performance Status (ECOG = Eastern Cooperative Oncology Group)
Jak dotąd najskuteczniejszym sposobem leczenia raka wątroby jest operacja. W przypadku leczenia raka wątroby metodą operacyjną, w zależności od wielkości guza, usuwa się części wątroby (resekcja segmentu lub hemihepatektomia). W przypadku określonego rozprzestrzenienia się guza i współistniejącej marskości w stadium końcowym jako opcja terapeutyczna może być również dostępny przeszczep wątroby, co musi zostać ocenione w specjalistycznym ośrodku.
Niestety, ta opcja terapeutyczna często nie jest możliwa ze względu na brak odpowiednich narządów do przeszczepu. Alternatywą dla operacji jest „zniszczenie” guza za pomocą ablacji częstotliwością radiową (RFA) lub ablacji mikrofalowej (MWA), o ile guz ma określoną wielkość i znajduje się w określonej lokalizacji. Są to tak zwane zabiegi „kuratywne”, co oznacza, że guz jest początkowo uznany za wyleczony, pomimo wysokiego ryzyka nawrotu.
Leczenie raka wątroby w zaawansowanych stadiach: chemoembolizacja przez tętnicę
W przypadku chemoembolizacji tętniczej (TACE) dopływ krwi do guzów raka wątroby jest zamykany radiologicznie-interwencyjnie (podobnie jak w przypadku cewnika sercowego) za pomocą pianki żelowej lub małych metalowych spirali, po uprzednim podaniu leku chemioterapeutycznego, który działa wyłącznie lokalnie w obrębie guza. Hamuje to na czas nieokreślony wzrost guza.
Radioterapia stereotaktyczna
W rzadkich przypadkach (trudna lokalizacja) guzy są niszczone z zewnątrz za pomocą specjalnie ukierunkowanego napromieniowania. Ma to miejsce tylko w wyjątkowych przypadkach.
Terapie systemowe
Systemowa terapia immunologiczna/przeciwciałowa
Obecnie najlepszą opcją terapeutyczną obejmującą całe ciało w przypadku zaawansowanej choroby jest połączenie immunoterapii z przeciwciałem lub połączenie dwóch immunoterapii. Alternatywnie, w rzadkich przypadkach dostępna jest seria głównie doustnych (tabletki do połknięcia) leków, które skutecznie hamują określone czynniki wzrostu nowotworów.
Im wcześniej zdiagnozowany zostanie rak wątroby, tym większe są szanse na wyleczenie. Niestety, w większości przypadków guzy wątroby początkowo rozwijają się niezauważalnie. W 80% przypadków w momencie postawienia diagnozy nie można ich już operować.
Jeśli rak wątroby dał przerzuty do innych narządów lub jest bardzo zaawansowany lokalnie, oczekiwana długość życia jest ograniczona. Jeśli rak wątroby nadal nadaje się do operacji, 50% pacjentów przeżywa dłużej niż 5 lat.
Podczas konferencji onkologicznej eksperci z różnych dziedzin współpracują ze sobą, aby opracować leczenie najbardziej odpowiednie dla pacjenta. Wszystkie szpitale specjalizujące się w leczeniu raka wątroby organizują konferencje onkologiczne, w których uczestniczą eksperci z dziedzin medycyny wewnętrznej, gastroenterologii i hepatologii, medycyny nuklearnej, radiologii, chirurgii oraz patologii.
Specjaliści od raka wątroby wyróżniają się dużym doświadczeniem w zalecanych procedurach diagnostycznych i terapeutycznych. Centra onkologiczne są zazwyczaj certyfikowane przez Niemieckie Towarzystwo Onkologiczne, co gwarantuje wysoką jakość opieki nad pacjentami z rakiem wątroby.
Jakie objawy występują w przypadku raka wątroby?
Typowe objawy raka wątroby to zmęczenie, utrata masy ciała, uczucie ucisku w górnej części brzucha oraz upośledzenie funkcji wątroby. Wielu pacjentów zauważa chorobę dopiero w późnym stadium, ponieważ rak wątroby może długo przebiegać przewlekle i bezobjawowo. Objawami raka wątroby mogą być również nudności, dolegliwości lub wyczuwalne guzy wątroby.
Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka?
Do najczęstszych przyczyn raka wątroby należą marskość wątroby, przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B lub C oraz spożywanie alkoholu. Również stłuszczenie wątroby, cukrzyca i inne choroby wątroby zwiększają ryzyko zachorowania na raka wątroby. Ważnym czynnikiem ryzyka raka wątroby jest trwałe uszkodzenie komórek wątroby.
Jak diagnozuje się raka wątroby?
Diagnoza raka wątroby opiera się na badaniu fizykalnym, wynikach badań krwi, markerach nowotworowych, takich jak AFP, oraz badaniach obrazowych, takich jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI). W przypadku podejrzenia raka wątroby lekarze sprawdzają wielkość ognisk nowotworowych oraz ewentualne przerzuty poza wątrobę. Diagnostyka i leczenie raka wątrobowokomórkowego odbywa się zazwyczaj w ramach współpracy między specjalistami z gastroenterologii i onkologii.
Jakie są możliwości leczenia raka wątroby?
Leczenie raka wątroby zależy od stadium choroby, funkcji wątroby i rozprzestrzenienia się nowotworu. W zależności od wyników badań rozważa się leczenie farmakologiczne, terapię raka wątrobowokomórkowego, operację lub przeszczep wątroby. W przypadku zaawansowanego raka wątroby mogą już powstać przerzuty, co sprawia, że leczenie staje się bardziej złożone.
Czy rak wątroby jest uleczalny?
Rak wątroby jest uleczalny przede wszystkim wtedy, gdy diagnoza zostanie postawiona wcześnie, a nowotwór jest jeszcze ograniczony lokalnie. Szanse na wyleczenie zależą od momentu postawienia diagnozy, stanu wątroby oraz obecności marskości wątroby. W zaawansowanym stadium rokowanie i oczekiwana długość życia znacznie się pogarszają. Dlatego konsekwentna opieka pooperacyjna w przypadku raka wątroby pozostaje szczególnie ważna.
