Certyfikacja jako centrum endoprotezoplastyki zapewniające kompleksową opiekę, robotyka w endoprotezoplastyce: wywiad z ekspertem – prof. Schräderem

Prof. dr Peter Schräder, ordynator i dyrektor medyczny Kliniki Ortopedii i Traumatologii w OrthoCentrum Jugenheim (OCJ), jest wybitnym specjalistą, którego wiedza fachowa cieszy się uznaniem daleko poza granicami regionu. Dzięki szerokiemu spektrum specjalizacji, obejmującemu ortopedię i chirurgię urazową, ortopedię dziecięcą, a także leczenie reumatologiczne i ortopedię sportową, zajmuje się wszystkimi dziedzinami współczesnej ortopedii. Szczególnie wyróżnia się jego kompetencja w zakresie endoprotezoplastyki kolana i biodra, a także chirurgii chrząstki stawowej zachowującej staw.

Jego klinika w Seeheim-Jugenheim, położona w idyllicznej okolicy w powiecie Darmstadt-Dieburg, cieszy się doskonałą renomą jako specjalistyczna klinika zajmująca się mobilnością. Tutaj pacjenci w każdym wieku otrzymują indywidualną i kompleksową opiekę. Prof. dr Schräder przywiązuje ogromną wagę do znalezienia najlepszej możliwej terapii dla każdej choroby układu mięśniowo-szkieletowego – czy to zachowawczej, czy operacyjnej. Dzięki najnowocześniejszemu wyposażeniu i innowacyjnym metodom leczenia, takim jak zabiegi minimalnie inwazyjne i wysoce precyzyjne systemy nawigacyjne, mobilność jego pacjentów zostaje przywrócona tak szybko, jak to możliwe.

Prof. dr Schräder poświęca szczególną uwagę ortopedii dziecięcej. Jego wrażliwość i wiedza specjalistyczna tworzą, zwłaszcza w przypadku młodych pacjentów, atmosferę zaufania, w której opracowywane są indywidualne plany leczenia. Niezależnie od tego, czy chodzi o zaburzenia wzrostu, wady rozwojowe czy urazy, zawsze w centrum uwagi znajduje się jak najlepsza jakość życia dzieci – zawsze w ścisłej współpracy z rodzicami.

W medycynie dorosłych prof. dr Schräder wyznacza standardy, zwłaszcza w zakresie implantacji sztucznych stawów. Dzięki około 1200 endoprotezom stawów biodrowych i kolanowych rocznie, w tym operacjom wymiany, klinika należy do wiodących ośrodków w tej dziedzinie. Zastosowanie wysokiej jakości implantów i technik oszczędzających tkanki zapewnia znakomite wyniki leczenia. Innowacyjne podejścia, takie jak nawigacja komputerowa, gwarantują optymalne ustawienie protez, co poprawia funkcjonalność i znacznie wydłuża żywotność implantów.

Prof. dr Schräder wykazuje się wszechstronnością również w reumatologii i traumatologii sportowej. Dzięki ukierunkowanym, często nieoperacyjnym terapiom łagodzi dolegliwości i dba o to, by często można było uniknąć operacji. Jeśli jednak zabieg jest konieczny, na przykład w przypadku poważnych uszkodzeń chrząstki lub złożonych rekonstrukcji więzadeł, stosuje on minimalnie inwazyjne i najnowocześniejsze procedury, aby obciążenie dla pacjentów było jak najmniejsze.

Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z prof. dr. Schräderem i dowiedziała się więcej na temat „Robotyki w endoprotezoplastyce”.

W endoprotezoplastyce, czyli zastępowaniu stawów sztucznymi implantami, coraz większego znaczenia nabierają procedury wspomagane robotami. Systemy te umożliwiają niespotykaną dotąd precyzję w planowaniu i przeprowadzaniu operacji, co znacznie poprawia zarówno pozycjonowanie protez, jak i funkcjonalność oraz trwałość pooperacyjną. Jednocześnie otwierają one nowe możliwości uwzględnienia indywidualnych uwarunkowań anatomicznych i dalszego rozwoju zabiegów minimalnie inwazyjnych. 

„Od ponad dwóch lat pracujemy z robotem Cori firmy Smith + Nephew, tzw. robotem ręcznym, i zdecydowaliśmy się na ten model, ponieważ oferuje on dobre połączenie doświadczenia chirurga z maksymalnymi korzyściami płynącymi z robotyki. W końcu roboty są zawsze powiązane z daną firmą produkującą endoprotezy. Nie można więc używać protezy firmy B z robotem firmy A. Od tej firmy korzystaliśmy przez ponad 20 lat z pomocy nawigacyjnej, a robotyka jest jej uzupełnieniem. Ponieważ nawigacja jest nam bardzo dobrze znana, krzywa uczenia się w przypadku robotyki była bardzo krótka, ponieważ oprogramowanie i niezbędne planowanie były już nam dobrze znane. Konieczne były jedynie drobne dostosowania i zmiany w sprzęcie, które odbywają się na sterylnie zapakowanym iPadzie na stole operacyjnym. Obsługa robota, który jest frezarką, wymaga oczywiście praktyki, a aby osiągnąć pełną biegłość, potrzeba około 20–50 operacji. Nie można tu popełnić poważnych błędów, a na początku przy stole są też dwaj doświadczeni chirurdzy, którzy mają duże doświadczenie w obsłudze nawigacji. Dzięki temu wszystko przebiega dobrze, szybko i bezpiecznie. „Na początku operacja trwała około 10–15 minut dłużej niż zwykle, ale bardzo szybko udało nam się wszystko wdrożyć, dzięki czemu czas trwania operacji z wykorzystaniem robotyki i bez niej jest obecnie identyczny” – powiedział prof. dr Schräder o wprowadzeniu robotyki w Jugenheim.

Istotną zaletą systemów wspomaganych robotami jest zmniejszenie śródoperacyjnego urazu tkanek. Asysta robota umożliwia wykonywanie mniejszych, bardziej precyzyjnych nacięć, co powoduje mniejsze obciążenie otaczających tkanek i mięśni. W rezultacie przyspiesza się gojenie, zmniejsza się ból pooperacyjny, a pacjenci mogą szybciej powrócić do rehabilitacji. Systemy wspomagane robotami oferują ponadto możliwość dokonywania dostosowań śródoperacyjnych w czasie rzeczywistym podczas zabiegu, co zmniejsza konieczność powtarzania korekt lub dostosowań, które mogą być wymagane w przypadku tradycyjnych technik. Prof. dr Schräder wyjaśnia: „Robotyka łączy w sobie precyzję ustawienia osi, która ma decydujące znaczenie dla funkcjonowania i trwałości, co umożliwia nawigację, z dokładnym prowadzeniem cięcia i precyzyjną realizacją planu przedoperacyjnego. A to właśnie planowanie przedoperacyjne jest największą zaletą robotyki, ponieważ pozwala na wcześniejsze prześledzenie całej operacji, czy to pod kątem rozmiaru, położenia implantów, grubości itp., a także umożliwia przeglądanie różnych opcji na sterylnym iPadzie, porównywanie ich ze sobą i wybór optymalnego rozwiązania”. 

Procedury wspomagane robotami w endoprotezoplastyce oferują znaczne korzyści, jeśli chodzi o zwiększenie trwałości i funkcjonalności endoprotez. Te postępy technologiczne umożliwiają precyzyjniejsze wszczepianie i optymalne dopasowanie protez, co poprawia zarówno natychmiastową funkcjonalność, jak i długoterminową trwałość implantów. „Widać już pierwsze tendencje dotyczące wpływu robotyki na funkcjonowanie i lepszą mobilność dzięki mniejszym bólom. Trwałości nie da się jeszcze zmierzyć, ponieważ trzeba tu patrzeć w perspektywie 10–20 lat, co w obecnej sytuacji po prostu nie jest jeszcze możliwe. Po prostu nie ma jeszcze twardych faktów na ten temat. Można jedynie stwierdzić, że precyzyjne wszczepienie protezy ma decydujący wpływ na jej trwałość, a robotyka to zapewnia. Oznacza to, że hipoteza jest prawdopodobna, ale nie udało się jej jeszcze udowodnić” – stwierdza prof. dr Schräder.

Planowanie przedoperacyjne odgrywa kluczową rolę w endoprotezoplastyce, ponieważ stanowi podstawę całego zabiegu chirurgicznego i gwarantuje, że wszczepienie protezy jest optymalnie dostosowane do indywidualnych uwarunkowań anatomicznych pacjenta. 

„Zasadniczo istnieją protezy wykonywane na miarę. My tego nie robimy i tak naprawdę bardzo niewiele klinik osiągających bardzo dobre wyniki i obsługujących dużą liczbę przypadków stosuje tę metodę. Możliwość ta istnieje i wydaje się również prawdopodobna – jednak procedura ta nie przyjęła się. W końcu wykonanie na miarę nie jest aż tak istotne. Proteza nie musi być dokładna w 100% z dokładnością do dziesiątej części milimetra. Ważne jest ustawienie! To właśnie ono określa oś i stabilność. I właśnie tym zajmują się robotyka i nawigacja”, wyjaśnia prof. dr Schräder, opisując, co wszystko robi się z pacjentem przed operacją, gdy tylko zapadnie decyzja o zastosowaniu protezy:

„Najpierw wykonuje się zdjęcie całej nogi w pozycji stojącej, digitalizuje je i umieszcza na nim kulki referencyjne. W ten sposób za pomocą zdjęcia rentgenowskiego mierzy się całą oś nogi od stawu biodrowego do stawu skokowego. Na podstawie tego zdjęcia rentgenowskiego mogę z wyprzedzeniem zasymulować i zaplanować operację. Mogę wypróbować różne pozycjonowania przy użyciu implantów o różnych rozmiarach, aż znajdę optymalną pozycję zapewniającą najlepszy wynik. Na sali operacyjnej, po otwarciu kolana, na udzie i podudziu umieszcza się lokalizatory, dzięki czemu komputer może dokładnie rozpoznać, w jakiej pozycji znajduje się noga – czy jest zgięta, czy wyprostowana, czy jest to noga w kształcie litery X czy O itp. Obraz ten jest dynamiczny, dzięki czemu mogę obserwować, jak noga zmienia się pod wpływem różnych sił. Za pomocą specjalnego czujnika mogę skanować kształt stawu kolanowego, co pozwala na wygenerowanie obrazu. Następnie komputer oblicza propozycję, w jaki sposób można wprowadzić implant, a ja porównuję to z moim planem, aby na podstawie mojego doświadczenia podjąć decyzję. Tutaj ujawnia się wielka zaleta robotyki: komputer analizuje decyzję i prognozuje jej pozytywne lub negatywne konsekwencje. W ten sposób powstaje bardzo dobry proces decyzyjny. Następnie wszczepia się protezę i zamyka ranę. Stosujemy koncepcję Fast-Track, co oznacza, że pacjent bardzo szybko odzyskuje sprawność ruchową. Już w sali pooperacyjnej pacjent może ponownie jeść i pić, a także otrzymuje szynę ruchową. Już w dniu operacji pacjent może w pełni obciążać nogę. Jednak pacjent pozostaje w szpitalu tak długo, jak tego potrzebuje. Naszym celem jest jak najszybsze doprowadzenie pacjentów do samodzielności!”.

W najbliższych latach zastosowanie robotyki w endoprotezoplastyce prawdopodobnie ulegnie jeszcze głębszemu rozwojowi.

„Wykorzystanie sztucznej inteligencji i intensywniejszej robotyki z pewnością wzrośnie w kolejnym etapie rozwoju, zwłaszcza w zakresie cyfryzacji wewnętrznej sieci, a także planowania przedoperacyjnego i realizacji śródoperacyjnej. Również zapewnienie jakości jest częściowo organizowane przez sztuczną inteligencję, ponieważ realizację zamierzonej jakości można dobrze udokumentować. Z pewnością jesteśmy tu jeszcze na początku, ale dla nas ważne jest, aby aktywnie współtworzyć cały proces. Entuzjazm dla najnowszych osiągnięć technicznych jest zrozumiały, ale trzeba zadbać o to, aby nadal można było tu interweniować w sposób kontrolujący. Sieć z pewnością będzie się dalej rozwijać. Również pacjenci stają się coraz bardziej cyfrowi: otrzymują smartwatche i zadania związane z przygotowaniem do operacji. Obecnie przeprowadzamy również cyfrowe analizy chodu w celu sprawdzenia stosunków osiowych i przebiegu ruchów. W przyszłości z pewnością dojdzie do współpracy z producentami robotyki, systemów nawigacyjnych i endoprotez – a także z ubezpieczycielami i płatnikami”, opisuje prof. dr Schräder.

Certyfikacja jako centrum endoprotezoplastyki o maksymalnym zakresie opieki znacznie przyczynia się do poprawy opieki nad pacjentami i optymalizacji wyników operacyjnych, zapewniając najwyższe standardy jakości i specjalistyczną wiedzę. Kliniki, które otrzymują tę certyfikację, muszą wykazać, że dysponują bogatym doświadczeniem i kompetencjami specjalistycznymi w zakresie wykonywania złożonych operacji endoprotezoplastyki. 

„Certyfikacja jest przeprowadzana przez firmę wyznaczoną przez Towarzystwo Ortopedyczne i Chirurgii Urazowej, która specjalizuje się w endoprotezoplastyce, i obejmuje obszerny katalog kryteriów. Obejmuje on liczbę lekarzy zatrudnionych w ośrodku wraz z ich odpowiednimi kwalifikacjami, a także minimalną liczbę endoprotez na rok, która musi zostać spełniona. Uwzględniana jest również jakość procesu – sprawdzane jest, w jaki sposób przyjmowani są pacjenci i jak np. wykonywane są u nich zdjęcia rentgenowskie, jak przebiega znieczulenie itp. Na koniec przeprowadzana jest kontrola jakości, która ma decydujące znaczenie dla oceny jakości wyników. W tym przypadku dokładnie sprawdza się, jaki jest odsetek powikłań oraz jaki procent protez jest prawidłowo wszczepiony. Kontrole te odbywają się co roku i obejmują wizyty kontrolne, ankiety skierowań, ankiety pacjentów oraz ankiety satysfakcji – w sumie jest to obszerny katalog wymagań, które muszą zostać spełnione. Przygotowanie do tego procesu trwa około roku. Trzeba złożyć wiele dokumentów, a na kontrolę na miejscu przyjeżdża zespół audytorów złożony z ekspertów z dziedziny endoprotezoplastyki oraz z zakresu zapewnienia jakości. Certyfikacja jako centrum endoprotezoplastyki o maksymalnym zakresie opieki stanowi najwyższy poziom opieki, jaki otrzymaliśmy. Certyfikat ten posiada tylko kilka klinik: siedem w Hesji i około 150 w całych Niemczech. Biorąc pod uwagę około 2000 klinik w Niemczech, z których około 1000 oferuje endoprotezy, 500 z nich posiada certyfikaty, a tylko 150 uznaje się za centra endoprotezoplastyki o maksymalnym zakresie opieki, ekskluzywność tego certyfikatu staje się oczywista” wyjaśnia prof. dr Schräder.

„Od 30 lat wykonujemy zabiegi endoprotezoplastyki w Jugenheim i niedawno świętowaliśmy naszą rocznicę. Podczas przygotowań do tej rocznicy zrodził się pomysł, aby ubiegać się o certyfikację. Od samego początku było dla nas jasne, że spełnimy wszystkie wymagania. Jednak zupełnie innym wyzwaniem jest doprowadzenie wszystkich procesów do stanu gotowości do certyfikacji. W końcu wszystkie procesy muszą zostać ponownie sprawdzone, a cały zespół musi być zmotywowany. Siłą napędową tego przedsięwzięcia byliśmy ja i mój zastępca. Rozmawialiśmy z naszymi starszymi lekarzami i ostatecznie przydzieliliśmy odpowiednie kompetencje. Następnie odbyło się wiele wspólnych spotkań i ścisła praca zespołowa. Wspólnie zastanawialiśmy się, czy nasze podejście jest sensowne i skuteczne. Nagle z różnych dyscyplin pojawiły się pomysły na optymalizację i dostosowanie procesów. Ostatecznie pacjent w centrum opieki maksymalnej ma duże szanse na uzyskanie najlepszego możliwego wyniku leczenia. Wynika to ze ścisłej współpracy interdyscyplinarnej oraz wysokiego poziomu wiedzy specjalistycznej wyznaczonych głównych i starszych chirurgów, którzy zapewniają maksymalne bezpieczeństwo i minimalny odsetek powikłań. Dla wielu pacjentów oznacza to, że w razie wątpliwości muszą pogodzić się z dłuższą podróżą, aby uzyskać najlepszą możliwą opcję leczenia. „Głównym celem polityki zdrowotnej jest ścisła współpraca ośrodków opieki maksymalnej z innymi ośrodkami endoprotezoplastyki i lekarzami prowadzącymi prywatną praktykę oraz tworzenie przez nie sieci”, powiedział prof. dr Schräder na zakończenie naszej rozmowy.

Serdecznie dziękujemy, panie profesorze dr Schräder, za ten pouczający wgląd!