Jest dyrektorem klinicznym oddziału ortopedii w szpitalu St. Elisabeth Hospital Herten, należącym do sieci szpitali PROSELIS – i uchodzi za doświadczonego eksperta we wszystkich dziedzinach swojej specjalności: Dr med. Dariusch Arbab cieszy się doskonałą reputacją zarówno w chirurgii kolana, biodra czy barku, jak i w ortopedii reumatologicznej oraz medycynie bólu. Specjalizuje się jednak w chirurgii stopy i stawu skokowego. W wywiadzie dla Leading Medicine Guide opowiedział, co możemy zrobić, aby lepiej dbać o nasze stopy oraz jakie są możliwości leczenia różnych schorzeń stóp.
Nasze stopy codziennie przenoszą cały ciężar naszego ciała i zapewniają niezbędną równowagę. Dzięki temu są one częściami naszego ciała, które są najbardziej obciążone w codziennym życiu. Ciężar naszego ciała spoczywa przede wszystkim na podeszwach stóp i piętach. Stopa jest niezwykle złożona: składa się z prawie sześćdziesięciu mięśni, ponad stu więzadeł, ponad dwustu ścięgien – a staw skokowy liczy aż 26 kości. I chociaż zazwyczaj codziennie intensywnie obciążamy nasze stopy, większość ludzi poświęca im zbyt mało uwagi i pielęgnacji.
Anatomia stopy © bilderzwerg #54960419 | AdobeStock
W rzeczywistości w ciągu całego życia nasze stopy pokonują średnio odległość równą obwodowi Ziemi. Nie ulega więc wątpliwości, że niewłaściwe obuwie może powodować choroby stóp. Jednak również czynniki genetyczne odgrywają tu rolę, na przykład w przypadku deformacji palców stóp. W zasadzie wyróżnia się cztery najczęściej występujące wady palców stóp: palec młotkowaty, palec szponiasty, palec młotkowaty w stawie końcowym oraz guzek krawiecki. Szczególnie kobiety cierpią na powszechnie występujący palec młotkowaty: „Wypaczenie palca młotkowatego często towarzyszy paluchowi koślawemu. Paluch nie funkcjonuje prawidłowo, więc pozostałe palce muszą przejąć jego rolę i są przeciążone. Pacjenci zauważają to przede wszystkim po tym, że palcami dotykają górnej części buta” – wyjaśnia dr Arbab. Często ta forma deformacji powstaje w związku z spłaszczeniem łuku stopy w przypadku stopy końsko-szpotawej, zwanej również płaskostopiem.
„Na początku oczywiście staram się leczyć zachowawczo. Udzielam porad dotyczących wyboru obuwia i wyposażam moich pacjentów w dopasowane wkładki. Mogę dopasować wkładki na powstałe i bolesne odciski, zademonstrować ręczne ćwiczenia rozciągające i zalecić ich regularne powtarzanie” – wyjaśnia dr Arbab, opisując pierwsze środki terapii zachowawczej. Jeśli metody leczenia zachowawczego nie pomagają, należy rozważyć terapię operacyjną. „Istnieją tu zasadniczo dwie opcje: operacja otwarta, podczas której staw podstawowy jest ponownie ustawiany w prawidłowej pozycji, lub operacja minimalnie inwazyjna, podczas której za pomocą frezu koryguje się nieprawidłowe ustawienie” – opisuje dr Arbab dwie możliwości leczenia.
Chodzenie boso pomaga stopom!
„Kto ma taką możliwość, powinien jak najczęściej chodzić boso. Dzięki temu stopa jest całkowicie odciążona, nie jest uciskaną ani ograniczana przez obuwie, a liczne mięśnie stopy są dobrze trenowane” – zaleca dr Arbab. Wiele osób wstaje rano, wkłada kapcie, pije kawę, idzie pod prysznic, a potem się ubiera, w tym zakłada buty. Chodzenie na boso całkowicie odpada. Oczywiście chodzenie boso powoduje zwiększone tworzenie się modzeli, co niekoniecznie zalicza się do ideału piękna. Należy jednak to zaakceptować, a modzele można usunąć podczas kolejnej pielęgnacji stóp.
Może dojść do wielu różnych wad stóp, od płaskostopia, stopy koślawej i rozstawionej, aż po stopę szpicowatą, która może się pojawić zwłaszcza po operacjach. Tak zwana stopa szpiczasta może powstać w wyniku długiego leżenia w szpitalnym łóżku, gdy ruch jest całkowicie niemożliwy z powodu choroby. „Szczególnie pacjenci, którzy na przykład w wyniku ciężkiego przebiegu COVID-19 długo leżeli w śpiączce i byli wentylowani w pozycji na brzuchu, rozwinęli stopy szpiczaste. Jest to skrócenie mięśni łydek, co oznacza, że pięta znajduje się tak wysoko, że nie można już dotknąć podłoża, dlatego pacjenci chodzą na palcach lub bez ortez nie są w stanie się poruszać” – wyjaśnia dr Arbab tę specyfikę. Ortezy funkcjonalne nosi się podczas chodzenia i mają one na celu osiągnięcie chodu na piętach, podczas gdy ortezy pozycjonujące nosi się wyłącznie w nocy w stanie spoczynku, rozciągając mięśnie i poprawiając ruchomość stawów.
Oczywiście czynniki genetyczne również odgrywają rolę w przypadku wad postawy stóp. Niektórzy nastolatkowie mają już wyraźne płaskostopie, które miał również ich dziadek.
Stopa płaskostopna
W przypadku stopy płaskostopnej łuk stopy opada, a stopa jest znacznie bardziej płaska niż normalnie. Jeśli stopa jest tylko lekko opadnięta, mówi się o stopie obniżonej. Jeśli jest mocno opadnięta, mówi się o stopie płaskiej. „Jeśli stopa płaskostopna zostanie wykryta we wczesnym stadium, można ją skutecznie leczyć za pomocą indywidualnych ćwiczeń stóp. Pomocne są na przykład bieganie po piasku, noszenie wkładek oraz wykonywanie różnych ćwiczeń stóp. Celem jest tutaj podparcie wewnętrznej strony stopy” – wyjaśnia dr Arbab, opisując metodę leczenia zachowawczego. U dzieci przejściowa płaskostopia jest całkowicie normalna i zazwyczaj ustępuje samoistnie w wieku od ośmiu do dziesięciu lat, ponieważ do tego czasu łuk stopy jest już w pełni ukształtowany.
Stopa rozstawiona
Cała przednia część stopy jest znacznie szersza, a kości śródstopia rozstawione są w kształcie wachlarza. W związku z tym osoba dotknięta tym schorzeniem ma duże trudności z założeniem butów. Przyczyną rozwoju stopy rozstawionej może być nieodpowiednie obuwie, nadwaga, długotrwała praca w pozycji stojącej, a także osłabienie tkanki łącznej. Częstymi objawami stopy płaskiej są bolesne modzele i odciski pod głowami palców. Jeśli stopa płaska nie jest leczona, może dojść do zapalenia kaletki maziowej. „Również w tym przypadku najpierw próbuje się leczenia zachowawczego za pomocą obuwia ortopedycznego, ćwiczeń stóp i wkładek. Dopiero gdy środki te nie przynoszą poprawy, należy rozważyć leczenie operacyjne” – mówi dr Arbab.
Różne formy deformacji stóp © Henrie / Fotolia
Związek z cukrzycą typu II?
„Jeśli ktoś cierpi na cukrzycę typu II, naczynia krwionośne i nerwy są słabo ukrwione – a tym samym również stopa. Gdy nerwy w stopie ulegają uszkodzeniu, bardzo nieprzyjemną konsekwencją jest to, że nie zauważa się już, gdy na przykład powstaje modzel. Z powodu zmniejszonej wrażliwości na ból osoby dotknięte tą chorobą nie podejmują żadnych działań, stopa może mieć otwartą ranę, co sprzyja szybszemu rozwojowi i osadzaniu się zarazków, a opóźnione gojenie się rany nie ułatwia sytuacji pacjentowi” – wyjaśnia dr Arbab, opisując zespół stopy cukrzycowej.
Prawie dziesięciu na stu pacjentów z cukrzycą typu II cierpi na zespół stopy cukrzycowej. Leczenie odbywa się zgodnie z wytycznymi Niemieckiego Towarzystwa Diabetologicznego, które są zgodne z zasadą RIA.
Skrót RIA oznacza następujące działania:
R = rewaskularyzacja, czyli poprawa krążenia
I = Leczenie infekcji, przy czym stosuje się środki bakteriobójcze i/lub antybiotyki
A = amputacja, w Niemczech wykonuje się około 39 000 amputacji rocznie
Stopień zaawansowania choroby można sklasyfikować w skali od 0 do 5: od 0 = stopa bez ryzyka, brak urazów, ale ewentualnie deformacje stóp, do 5 = martwa tkanka (nekroza) na całej stopie.
Amputacja palców, stóp lub całej nogi jest stosowana tylko w skrajnie ciężkich przypadkach i rozważana jest tylko wtedy, gdy wyczerpano już wszystkie inne środki.
„Każdy diabetyk powinien zwracać baczną uwagę na swoje stopy i codziennie je oglądać. Należy również regularnie zgłaszać się do lekarza rodzinnego, diabetologa lub podologa w celu kontroli stóp” – radzi dr Arbab pacjentom. Kolejnym ważnym środkiem profilaktycznym jest niepalenie, ponieważ palenie sprzyja zaburzeniom krążenia.
Najlepszym sposobem leczenia stopy cukrzycowej jest regulacja poziomu cukru we krwi, aby naczynia krwionośne i nerwy nie uległy jeszcze poważniejszym uszkodzeniom. Należy leczyć poziom cholesterolu i ewentualne nadciśnienie. „Jeśli u pacjenta zwężenie naczynia jest w zaawansowanym stadium, można je rozszerzyć za pomocą cewnika, na przykład poprzez dylatację balonową. W tym celu rurkę wprowadza się przez tętnicę udową w pachwinie do miejsca zwężenia, gdzie balonik rozszerza zwężenie za pomocą rurki” – tak dr Arbab opisuje leczenie cewnikowe. Jeśli to nie pomaga, można również założyć stent. Tylko wtedy, gdy zwężenie obejmuje większy odcinek naczynia, należy rozważyć operację pomostowania.
Zrób więcej dla zdrowia stóp!
„Stopa znalazła się nieco w niełasce. Wiele osób wstydzi się swoich stóp i je ukrywa. Stopy mają również złą reputację jako „nieczyste”. Niestety, bardzo wiele osób zaniedbuje swoje stopy. Na przykład buty należy regularnie zmieniać, aby po noszeniu mogły dobrze wyschnąć. Należy pilnie promować zdrowie stóp!” – apeluje dr Arbab i kończy naszą rozmowę swoimi zaleceniami.
Dr Arbab, serdecznie dziękujemy za pouczającą rozmowę i zwrócenie uwagi na ten temat. Bezpośredni kontakt z naszym specjalistą można nawiązać poprzez jego profil w Leading Medicine Guide.
