Leczenie zwyrodnieniowych deformacji związanych z wiekiem – wywiad z ekspertem, prof. Kröberem

Prof. dr Markus Kröber jest ekspertem w dziedzinie chirurgii kręgosłupa oraz specjalistą, który pomaga pacjentom odzyskać radość z ruchu. Jako specjalista od kręgosłupa doskonale rozumie wyzwania, przed jakimi stają pacjenci po wypadku lub w wyniku zużycia kręgosłupa. Swoją ponadregionalną renomę zawdzięcza nie tylko wybitnym osiągnięciom w leczeniu schorzeń kręgosłupa, ale także doświadczeniu w leczeniu nowotworów układu nerwowego.

Jako ordynator Kliniki Ortopedii, Chirurgii Urazowej i Kręgosłupa w Helios Klinik Rottweil prof. dr Kröber kieruje zespołem ekspertów, a jego wiedza jako jednego z czołowych niemieckich specjalistów w dziedzinie kręgosłupa jest uznawana na całym świecie. Klinika Helios w Rottweil jest certyfikowanym przez Niemieckie Towarzystwo Kręgosłupa centrum leczenia kręgosłupa, a prof. dr Markus Kröber otrzymał certyfikat Master Niemieckiego Towarzystwa Kręgosłupa (DWG), co podkreśla jego wybitne osiągnięcia i rozległą wiedzę naukową w zakresie chirurgii kręgosłupa. Certyfikacja ta daje pacjentom pewność, że są leczeni zgodnie z najnowocześniejszymi standardami, a w klinice Helios w Rottweil można leczyć wszystkie stopnie zaawansowania schorzeń w chirurgii kręgosłupa.

Mianowanie prof. dr. Kröbera na stanowisko ordynatora w klinice Helios w Rottweil w styczniu 2018 r. było zyskiem dla całego regionu. Ten specjalista od kręgosłupa reprezentuje nowoczesne podejście do medycyny, w którym opieka zdrowotna odbywa się na najwyższym poziomie dzięki specjalizacji i współpracy międzydyscyplinarnej. Jego skupienie się na chirurgii kręgosłupa pozwala mu wykraczać poza tradycyjne metody leczenia i oferować kompleksową opiekę, obejmującą ortopedię, zachowawczą terapię bólu oraz chirurgię.

Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z ekspertem w dziedzinie kręgosłupa, prof. dr Kröberem, i mogła dowiedzieć się przede wszystkim więcej na temat zwyrodnieniowych deformacji związanych z wiekiem.

Wraz z wiekiem często spotyka się zwyrodnieniowe deformacje kręgosłupa związane z wiekiem. Zmiany te mogą dotyczyć różnych struktur kręgosłupa, w tym krążków międzykręgowych, trzonów kręgowych, stawów międzykręgowych oraz otaczających tkanek miękkich. Typowe zmiany zwyrodnieniowe obejmują zwyrodnienie krążków międzykręgowych, osteoporozę trzonów kręgowych, kręgozmyk (spondylolistezę), artrozę stawów międzykręgowych oraz złamania trzonów kręgowych.

„Aby sformułować jasną definicję, mówi się o deformacjach kręgosłupa w podeszłym wieku po całkowitym zakończeniu wzrostu. Deformacje te mają znaczenie kliniczne od czwartej dekady życia. Jeśli chodzi o przyczyny, wyróżnia się trzy typy: pierwszy to pierwotna deformacja związana z wiekiem, która wynika ze zwyrodnienia, zwłaszcza krążków międzykręgowych, co prowadzi do jednostronnego rozkładu obciążenia poszczególnych segmentów kręgosłupa, co jest widoczne radiologicznie jako deformacja. Drugim typem jest wtórna deformacja związana z wiekiem, która wynika przede wszystkim ze zmian strukturalnych kości, na przykład spowodowanych osteoporozą lub innymi rozprzestrzeniającymi się chorobami kości. Mogą one jednak być wynikiem przeprowadzonej neurochirurgicznej operacji odciążającej kręgosłup, która może prowadzić do asymetrii i niestabilności, a ostatecznie do deformacji. Trzecim typem jest postępująca deformacja idiopatyczna, która ma swoje źródło w okresie młodzieńczym. Dokładna przyczyna nie jest jeszcze znana, podejrzewa się tu czynnik genetyczny, co jednak nie zostało jeszcze ostatecznie zbadane naukowo. Deformacja, która więc ukształtowała się w młodości, zatrzymuje się, postępuje w starszym wieku i prowadzi następnie do deformacji starczej. Ogólnie można zaobserwować rosnącą częstość występowania, co jednak wynika po prostu ze wzrostu średniej długości życia w krajach zachodnich. Liczba przypadków osteoporozy również rośnie w krajach uprzemysłowionych, co wiąże się z niezdrową dietą, zbyt małą aktywnością fizyczną, nadmiernym spożyciem alkoholu i przyjmowaniem leków, takich jak np. sterydy, i sprzyja wtórnej deformacji związanej z wiekiem. „Dzieje się tak na przykład w wyniku nieprawidłowego zrostu złamań osteopatycznych kręgosłupa, który następnie ulega skrzywieniu” – wyjaśnia profesor dr Kröber, odnosząc się do różnych typów deformacji. 

Degeneracja krążków międzykręgowych jest częstym zjawiskiem, w którym krążki międzykręgowe tracą swoją naturalną wysokość i elastyczność w wyniku zużycia i degradacji tkanki chrzęstnej. Może to powodować ból, sztywność i ograniczenia ruchomości. Osteoporoza trzonów kręgowych to związane z wiekiem schorzenie kości, które prowadzi do zmniejszenia gęstości kości i zwiększa ryzyko złamań trzonów kręgowych. Przesunięcie kręgów występuje, gdy trzon kręgu przesuwa się do przodu lub do tyłu względem kręgu znajdującego się poniżej, co jest spowodowane niestabilnością kręgosłupa. Artroza stawów międzykręgowych jest formą zużycia stawów, która może prowadzić do stanów zapalnych, bólu i ograniczenia ruchomości. Złamania trzonów kręgowych to pęknięcia w trzonach kręgowych, które mogą wystąpić z powodu osteoporozy lub urazów i powodują silny ból oraz zmniejszoną stabilność kręgosłupa.

Deformacje kręgosłupa związane z wiekiem objawiają się wieloma specyficznymi symptomami, które różnią się od innych dolegliwości pleców. 

Prof. dr Kröber wyjaśnia odczuwalne objawy deformacji kręgosłupa związanej z wiekiem, które mogą mieć różny stopień nasilenia: „Rozwój deformacji związanych z wiekiem jest oczywiście długotrwałym i powolnym procesem, który rozciąga się na lata. Najbardziej wyraźnym objawem jest ból, który często odczuwany jest jako tępy lub kłujący i może rozciągać się wzdłuż kręgosłupa lub w otaczających mięśniach i tkankach oraz w okolicy lędźwiowej. Ból dotyka 100% pacjentów z deformacjami związanymi z wiekiem. Ból ten może nasilać się w ciągu dnia i pogarszać się w wyniku określonych czynności, takich jak długotrwałe siedzenie lub stanie, podnoszenie ciężarów lub zginanie kręgosłupa. Jest to wyraźny ból wysiłkowy, który ustępuje w pozycji spoczynkowej. W miarę postępu deformacji mogą pojawić się dodatkowo bóle nerwowe, które nie są zlokalizowane w kręgosłupie, ale promieniują, najczęściej do nóg. Bóle te wynikają wówczas z ucisku nerwów w kanale nerwowym. Może to prowadzić do mrowienia w nogach oraz do zaburzeń nerwowych, które objawiają się sporadycznym opadaniem nóg, co ostatecznie jest objawem porażenia i występuje w przypadku zaawansowanej deformacji. W tym przypadku nie ma już kontroli mięśni przez nerwy. Trzecim objawem jest nieprawidłowa postawa wynikająca z wyraźnej deformacji. Objawia się to w postaci garbu lub pochylenia pacjenta w jedną stronę, co nazywa się skoliozą. Taki przebieg choroby prowadzi ostatecznie do tego, że osoby dotknięte schorzeniem potrzebują podpory do chodzenia, ponieważ w inny sposób nie są już w stanie utrzymać się w pozycji wyprostowanej. Zanim dojdzie do tak wyraźnej deformacji, mogą upłynąć lata. Jeśli dojdzie do ostrego złamania trzonu kręgowego, prowadzi to natychmiast do deformacji”.

Niechirurgiczne opcje leczenia dla starszych pacjentów z zwyrodnieniowymi deformacjami związanymi z wiekiem są często pierwszym wyborem, zwłaszcza gdy objawy są łagodne lub umiarkowane albo gdy zabiegi chirurgiczne wiążą się z większym ryzykiem. 

„Przede wszystkim bardzo ważne jest ustalenie, co dokładnie jest przyczyną deformacji. Wymaga to fachowej oceny i wykorzystania różnych narzędzi diagnostycznych, takich jak badania obrazowe, aby ustalić, z jakim rodzajem choroby zwyrodnieniowej mamy do czynienia. Jeśli chodzi o możliwości leczenia zachowawczego, mamy do dyspozycji całą gamę metod. Można zacząć od fizjoterapii wzmacniającej, aby ustabilizować mięśnie tułowia. Można zaproponować farmakologiczną terapię przeciwbólową, którą początkowo stosuje się doustnie, ale można ją również podawać ogólnoustrojowo, a także terapię infiltracyjną, polegającą na wstrzykiwaniu środków znieczulających miejscowo do kręgosłupa. Ponadto istnieje leczenie gorsetowe, mające na celu powstrzymanie znanej deformacji za pomocą gorsetu. „Jeśli pacjent zgłosi się do lekarza z dolegliwościami na wczesnym etapie, zazwyczaj można zastosować leczenie zachowawcze w 100%. Jeśli deformacja jest zaawansowana, środki te nie są już wystarczające. Wówczas jedyną opcją pozostaje operacja” – tak prof. dr Kröber wypowiada się na temat zachowawczych metod leczenia.

---

Niektórzy pacjenci odczuwają ulgę w bólach pleców dzięki terapiom alternatywnym, takim jak akupunktura, chiropraktyka, osteopatia lub masaż. Mogą one pomóc w rozluźnieniu napięć mięśniowych, poprawie krążenia krwi i ogólnego samopoczucia. Zmiany stylu życia, takie jak kontrola wagi, regularna aktywność fizyczna, prawidłowa postawa ciała oraz ergonomiczne dostosowanie miejsca pracy lub domu, mogą pomóc w zmniejszeniu obciążenia kręgosłupa i złagodzeniu objawów. Wszystko to działa jednak tylko wtedy, gdy deformacja nie jest w zaawansowanym stadium.

---

Planowanie zabiegu chirurgicznego w przypadku zwyrodnieniowych deformacji związanych z wiekiem odbywa się w ścisłej współpracy między pacjentem a chirurgiem prowadzącym. 

Planowana operacja jest indywidualnie omawiana z pacjentem, który zostaje poinformowany o wszystkich etapach zabiegu. Podobnie jak w przypadku każdego zabiegu chirurgicznego, operacje kręgosłupa wiążą się z ryzykiem i powikłaniami. Chirurg szczegółowo omówi te ryzyka z pacjentem i przedstawi możliwe środki mające na celu ich ograniczenie. „Pacjent, który do mnie przychodzi, zazwyczaj ma już za sobą kilka wizyt u lekarza, a środki zachowawcze zostały wyczerpane bez widocznej poprawy stanu zdrowia. Dlatego opcja operacji jest postrzegana zdecydowanie pozytywnie. Podczas rozmowy z pacjentem mogę w dużej mierze rozwiać obawy, które u większości ludzi pojawiają się w związku z operacją kręgosłupa. Obawy te są zrozumiałe – w końcu wzdłuż kręgosłupa przebiegają ważne ścieżki nerwowe. Jednak w ciągu ostatnich 10–15 lat metody operacyjne i możliwości uległy ogromnej zmianie. Widać to w szczególności w tym, że dysponujemy znacznie lepszymi implantami, które można wszczepiać na przykład również w kościach dotkniętych osteoporozą i które zapewniają doskonałą stabilność. Również znieczulenie uległo udoskonaleniu, dzięki czemu umożliwia przeprowadzenie długich operacji nawet u starszych pacjentów, również tych z chorobami współistniejącymi. W związku z tym wiek liczbowy nie ma już znaczenia, dzięki czemu możemy bezpiecznie operować nawet 80- lub 90-letnich pacjentów bez znaczącego ryzyka” – wyjaśnia prof. dr Kröber, opisując obecny stan bezpieczeństwa operacyjnego. 

„Pacjent, u którego wyczerpano możliwości leczenia zachowawczego i który został skierowany do nas, przed operacją zgłasza się dwukrotnie na wizytę – raz w celu postawienia diagnozy, a raz w celu indywidualnego omówienia operacji. Na dzień lub dwa przed zabiegiem pacjent przychodzi ponownie na rozmowę informacyjną, w której uczestniczy również anestezjolog. Sama operacja składa się wówczas z czterech zasadniczych etapów, z których wynikają poszczególne wyzwania. W pierwszym etapie należy skorygować deformację, tzn. wyprostować skrzywiony kręgosłup. Jeśli deformacja jest już zesztywniała, co zdarza się często, kręgi muszą zostać rozluźnione. Drugi etap polega na dekompresji nerwów, czyli usunięciu ucisku na nerwy. Trzeci etap polega na zamocowaniu implantów do kości, aby korekta mogła zostać ustabilizowana, a czwarty etap dotyczy przeszczepu kości. W tym celu pobiera się kość z innego miejsca i można ją przyłożyć do kręgosłupa, aby uzyskać dobre zrosty kostne i utrzymać wynik korekcji w dłuższej perspektywie. W niektórych etapach możemy skorzystać z nawigacji, przede wszystkim w celu szczególnie precyzyjnego umieszczenia śrub. Ponadto stosujemy śródoperacyjne monitorowanie neurologiczne, dzięki czemu możemy natychmiast podjąć odpowiednie działania, jeśli okaże się, że nerwy są zagrożone” – opisuje przebieg operacji prof. dr Kröber i udziela kilku wskazówek dotyczących potencjalnych zagrożeń występujących we wszystkich czterech etapach operacji:

„Podczas korekcji deformacji i dekompresji nerwów teoretycznie może dojść do uszkodzenia rdzenia kręgowego. Podczas zakładania implantów największym wyzwaniem jest ich zamocowanie, zwłaszcza gdy kości są osteoporotyczne. A podczas augmentacji kostnej w czwartym etapie ważne jest, aby kość dobrze się zrosła – tutaj musi zadziałać biologia! W około 70% przypadków wynik operacji jest optymalny, co oznacza, że implanty dobrze się trzymają, a kręgosłup pacjenta jest ponownie stabilny. Jednak w 30% przypadków konieczna jest druga, a nawet trzecia operacja, co wynika z wyżej wymienionych specyficznych zagrożeń, ale także z ogólnych zagrożeń operacyjnych, takich jak zaburzenia gojenia się ran, krwawienia pooperacyjne lub infekcje. Ryzyko wzrasta w przypadku starszych pacjentów i jest również związane z czasem trwania operacji. Zazwyczaj trwa ona 5–8 godzin. Po operacji pacjent zawsze przebywa przez 2–3 dni na oddziale intensywnej terapii w celu monitorowania i pozostaje w szpitalu przez około 10 dni. Pacjent zaczyna poruszać się już drugiego dnia po operacji. Po wypisaniu ze szpitala pacjent musi przez około 6 tygodni oszczędzać się w domu, a następnie przechodzi trzytygodniową rehabilitację”.

Aktywność fizyczna odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia kręgosłupa w starszym wieku. 

Regularna aktywność fizyczna może przyczynić się do poprawy elastyczności, siły i wytrzymałości mięśni otaczających kręgosłup. Dzięki temu zwiększa się stabilność kręgosłupa i zmniejsza ryzyko zmian zwyrodnieniowych. Ukierunkowane ćwiczenia wzmacniające mięśnie tułowia, takie jak deska, wyprosty pleców czy podpórki boczne, mogą pomóc w stabilizacji kręgosłupa i zmniejszeniu nacisku na krążki międzykręgowe. Regularne rozciąganie może również rozluźnić napięcia i poprawić elastyczność kręgosłupa. Dla młodych ludzi szczególnie ważne jest, aby już od najmłodszych lat prowadzić aktywny tryb życia i włączyć regularną aktywność fizyczną do codziennej rutyny. 

„Zasadniczo należy unikać przeciążenia, aby chronić kręgosłup. Należy również zwracać uwagę na masę ciała i dietę korzystną dla kości. Najważniejszy jest tutaj wapń, który można również przyjmować w postaci suplementów diety. Palenie zawsze ma negatywny wpływ na kości i może sprzyjać osteoporozie, a alkohol należy pić tylko z umiarem. Dobrze jest również regularnie ćwiczyć mięśnie tułowia, aby chronić się przed zmianami zwyrodnieniowymi” – radzi prof. dr Kröber w kwestii profilaktyki.

Zalecane są takie dyscypliny sportowe jak pływanie, joga czy pilates, które wzmacniają kręgosłup i utrzymują jego elastyczność. Również trening wytrzymałościowy, taki jak bieganie, jazda na rowerze czy taniec, przyczynia się do ogólnej sprawności fizycznej i zmniejsza ryzyko nadwagi, co z kolei zmniejsza obciążenie kręgosłupa. Dzięki świadomemu podejściu do zdrowia własnego kręgosłupa i regularnej aktywności fizycznej młodzi ludzie mogą przyczynić się do utrzymania zdrowego i silnego kręgosłupa w dłuższej perspektywie, co w starszym wieku ochroni ich przed zmianami zwyrodnieniowymi i dolegliwościami pleców.

W nowoczesnej medycynie osiągnięto znaczący postęp w zapewnianiu lepszej jakości życia starszym pacjentom z zwyrodnieniowymi deformacjami związanymi z wiekiem. 

„Najbardziej przełomowe zmiany dotyczą możliwości chirurgicznych, jakie mamy dzisiaj, oraz tego, że możemy operować również osoby starsze z ich deformacjami. W przeszłości, mówiąc nieco lekceważąco, często mówiono o „garbie staruszek”, co dziś po prostu nie ma już miejsca, ponieważ nie widać tego już w ten sposób, ponieważ osoby starsze dzięki możliwościom medycznym mogą utrzymać stabilniejszą jakość życia. Ma to oczywiście pośredni wpływ na długość życia, ponieważ ludzie dłużej zachowują sprawność ruchową. Kiedy dawniej ludzie pozostawali w łóżku z powodu nieleczonych deformacji, znacznie wzrastała również śmiertelność. Dzisiaj możemy temu zapobiegać. „Chciałbym, aby w przyszłości dzięki większej kampanii edukacyjnej ludzie przestali obawiać się operacji kręgosłupa. Nadal krąży mit, że operacje kręgosłupa są złe” – mówi prof. dr Kröber, kończąc tym samym naszą interesującą rozmowę.