Ból kolan? Poznaj przyczyny chorób zwyrodnieniowych kolan! – Wywiad z ekspertem, prof. Petersenem

Prof. dr med. Wolf Petersen jest uznanym autorytetem w dziedzinie chirurgii kolana oraz czołowym ekspertem w zakresie ortopedii i chirurgii urazowej w Berlinie. Od 2008 roku kieruje Kliniką Ortopedii i Chirurgii Urazowej w szpitalu Martin Luther w berlińskiej dzielnicy Charlottenburg i wielokrotnie był wyróżniany za swoją wyjątkową wiedzę specjalistyczną i kompetencje kierownicze. Jego kariera charakteryzuje się konsekwentną specjalizacją i wysokim poziomem kompetencji fachowych, co przyniosło mu międzynarodowe uznanie.

Jako specjalista w dziedzinie ortopedii i chirurgii urazowej oraz medycyny sportowej prof. dr Petersen posiada szerokie spektrum wiedzy i doświadczenia. Jego kompetencje obejmują leczenie urazów, deformacji, a także objawów zużycia układu ruchu. W renomowanej klinice szpitala im. Marcina Lutra z powodzeniem leczy urazy sportowe, złamania kości, zużycie stawów i inne problemy ortopedyczne. Jego wyjątkowy zakres usług obejmuje w szczególności chirurgię kolana, w której specjalizuje się w złożonych zabiegach, takich jak endoprotezoplastyka kolana, operacje łąkotki i więzadeł krzyżowych. Prof. dr Petersen stawia na innowacyjne metody, takie jak przeszczep łąkotki, przeszczepy chrząstki i kości oraz techniki minimalnie inwazyjne, aby osiągnąć optymalne wyniki leczenia.

Dzięki wieloletniemu doświadczeniu w chirurgii kolana ugruntował swoją pozycję jako niezawodny ekspert. Przywiązuje dużą wagę do stosowania metod minimalnie inwazyjnych, aby zapewnić pacjentom szybszy powrót do zdrowia i jak najlepsze wyniki. Prof. dr Petersen kieruje supernowoczesną kliniką, która zachwyca nie tylko szerokim zakresem leczenia, ale także zaawansowaniem technologicznym. Jego zaangażowanie w stosowanie innowacyjnych technik znajduje odzwierciedlenie w wykorzystaniu minimalnie inwazyjnych procedur artroskopowych, które zapewniają pacjentom delikatną i skuteczną terapię. Dzięki swojej rozległej wiedzy i kompetencjom w zakresie leczenia prof. dr Petersen gwarantuje swoim pacjentom opiekę na najwyższym poziomie i optymalny powrót do zdrowia.

Około co piąta osoba w Niemczech ma problemy z kolanami. Zapalenia, przeciążenia, nagłe urazy łąkotek lub więzadeł krzyżowych lub po prostu zużycie – z prof. dr. Petersenem mogliśmy porozmawiać o tych często występujących problemach.

Objawy zużycia stawu kolanowego, określane medycznie jako artroza kolana, to zmiany zwyrodnieniowe, które mogą pojawić się z upływem czasu. Dotyczą one warstwy chrząstki w stawie kolanowym, która normalnie działa jako warstwa amortyzująca między powierzchniami kości. Artroza kolana powstaje, gdy chrząstka ta ulega zanikowi i zużyciu, co prowadzi do tarcia i bólu. Typowymi objawami zużycia stawu kolanowego są ból, sztywność, obrzęk i ograniczona ruchomość kolana. Pacjenci mogą również odczuwać chrzęst lub trzaski w stawie. Objawy te mogą nasilać się w miarę postępu choroby i ograniczać mobilność osoby dotkniętej schorzeniem. 

„Główną chorobą zwyrodnieniową kolana jest artroza kolana. Istnieją różne przyczyny tego schorzenia, w tym procesy starzenia się, urazy stawu kolanowego, nadwaga, predyspozycje genetyczne lub przeciążenie stawu spowodowane uprawianiem niektórych sportów lub wykonywaniem określonych zawodów. Może to również prowadzić na przykład do zużycia samego łąkotki. Głównym objawem jest ból. Objawem towarzyszącym artrozie może być również wysięk w stawie. W przypadku zużycia proces ten zachodzi przede wszystkim w chrząstce. W konsekwencji mogą powstać stany zapalne, które wytwarzają płyn przedostający się do jamy stawowej, co powoduje obrzęk stawu kolanowego. W ten sposób pacjent wpada w błędne koło, ponieważ nie może dobrze poruszać kolanem, co z kolei powoduje nasilenie choroby i stopniowe skracanie się otaczających ścięgien. „Z powodu braku ruchu dochodzi do atrofii mięśni, co oznacza, że mięśnie zanikają, a objawy nasilają się” – wyjaśnia prof. dr Petersen na początku naszej rozmowy. Leczenie objawów zużycia stawu kolanowego ma na celu złagodzenie bólu, poprawę ruchomości i zachowanie funkcjonalności kolana. Może to obejmować metody zachowawcze, takie jak fizjoterapia, leki przeciwbólowe, zastrzyki, a także zabiegi operacyjne, takie jak wymiana stawu na protezę kolana.

W przypadku chorób zwyrodnieniowych stawu kolanowego, takich jak artroza kolana, dostępne są różne metody leczenia.

Do metod zachowawczych należą fizjoterapia i terapia ruchowa, które mają na celu wzmocnienie mięśni wokół kolana i poprawę ruchomości. Leki, takie jak środki przeciwbólowe lub przeciwzapalne, mogą być również stosowane w celu złagodzenia bólu i zmniejszenia stanu zapalnego. W niektórych przypadkach pomocne mogą być również zastrzyki z kwasem hialuronowym lub kortyzonem. Szczególnie ważna jest również redukcja masy ciała w celu zmniejszenia obciążenia stawu kolanowego. Można stosować środki pomocnicze, takie jak ortezy lub pomoce do chodzenia, aby odciążyć kolano i wspomóc proces gojenia.

„Zasadniczo należy w pierwszej kolejności wyczerpać możliwości leczenia zachowawczego. Konieczna utrata wagi w połączeniu ze zmianą diety jest jednym z pierwszych kroków. Osoby z BMI (wskaźnikiem masy ciała) powyżej 30 są zdecydowanie bardziej narażone na artrozę, ponieważ duża waga powoduje znacznie większe obciążenie stawów. Nasza powszechnie spożywana zachodnia dieta oparta na fast foodach wiąże się z wysokim ryzykiem stanów zapalnych. Ludzie jedzą zdecydowanie za dużo mięsa, co powoduje zwiększone wytwarzanie kwasu moczowego, co z kolei może prowadzić do dny moczanowej w stawach. W niemieckich gospodarstwach domowych znajduje się również zbyt wiele gotowych produktów. Zdecydowanie zalecana jest natomiast dieta śródziemnomorska, bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe, uboga w mięso, a bogatsza w ryby i warzywa. Jednak nie tylko regulacja diety jest ważnym czynnikiem, ale także cały styl życia. Oznacza to: należy pozostać aktywnym fizycznie! Oczywiście nie należy przy tym przeciążać stawów, dlatego dobrze sprawdzają się takie formy aktywności jak gimnastyka lub aqua aerobik. Już samo zrzucenie dziesięciu kilogramów zmniejszy dolegliwości związane z artrozą” – radzi prof. dr Petersen.

Decyzja między metodami leczenia zachowawczego a metodami operacyjnymi, takimi jak endoprotezoplastyka stawu kolanowego, zależy w dużej mierze od stopnia zużycia chrząstki. Stan chrząstki w stawie kolanowym odgrywa decydującą rolę przy wyborze odpowiedniej ścieżki leczenia.

W przypadku niewielkich lub początkowych uszkodzeń chrząstki można zastosować metody zachowawcze, takie jak fizjoterapia, leki, zastrzyki lub inne nieinwazyjne terapie mające na celu złagodzenie bólu i poprawę funkcjonowania. Metody te są często preferowane, zwłaszcza u młodszych pacjentów lub osób prowadzących aktywny tryb życia. Celem jest poprawa jakości życia i jak najdłuższe odłożenie operacji. „Jeśli ruch jest bardzo ograniczony, pomocna może być również ukierunkowana fizjoterapia, a z zakresu ortopedii pomocne mogą być wkładki, ortezy lub ruchome szyny kolanowe”, wyjaśnia prof. dr Petersen i porusza jeszcze kwestię leczenia farmakologicznego: 

„Krótkotrwałe epizody bólu można również leczyć farmakologicznie za pomocą ibuprofenu lub diklofenaku. Nie powinno się tego jednak stosować przez dłuższy czas. Inną możliwością łagodzenia bólu są zastrzyki. W tym przypadku kortyzon odgrywa raczej drugorzędną rolę i jest stosowany tylko w przypadku stawów z bardzo silnym stanem zapalnym. Kwas hialuronowy jest znacznie skuteczniejszy. Dobrą opcją jest również zastrzyk z osoczem bogatopłytkowym (PRP; PRP = Platelet-Rich Plasma). W tym przypadku pacjentowi podaje się zastrzyk z roztworem pozyskanym z jego własnej krwi. Czynniki wzrostu zawarte w płytkach krwi stymulują naturalne procesy gojenia i regeneracji w stawie, zmniejszają stan zapalny i wspomagają naprawę uszkodzonych tkanek”.

---

Ruchome ortezy kolanowe, znane również jako ortezy dynamiczne lub funkcjonalne, to środki ortopedyczne stosowane w celu stabilizacji i wsparcia kolana. W przeciwieństwie do ortez sztywnych, ortezy ruchome pozwalają na pewną swobodę ruchu w stawie kolanowym, zapewniając jednocześnie ochronę i wsparcie. Ortezy te są często wyposażone w przeguby lub zawiasy, które umożliwiają kolanu poruszanie się w określonym zakresie ruchu, przy jednoczesnym zachowaniu niezbędnej stabilności. Swoboda ruchu może się różnić w zależności od modelu i indywidualnych potrzeb.

---

Jednak bardzo zaawansowane zużycie chrząstki, prowadzące do znacznego bólu, ograniczenia ruchomości i utraty funkcji stawu kolanowego, może ograniczać skuteczność metod zachowawczych. W takich przypadkach, gdy środki zachowawcze nie przynoszą wystarczającej poprawy, można rozważyć różne zabiegi chirurgiczne.

„W przypadku miejscowych uszkodzeń chrząstki lub początkowej artrozy istnieje wiele możliwości leczenia, łącznie z przeszczepem komórek chrzęstnych, przy czym kwalifikują się do tego raczej młodsi pacjenci, a przeszczep ma sens tylko wtedy, gdy uszkodzenie chrząstki jest ograniczone lokalnie. Kolejną poważną opcją chirurgiczną jest tzw. operacja korekcyjna, czyli zabieg zachowujący staw, który koryguje oś nogi pacjenta. Jest to jednak opcja dostępna tylko dla pacjentów, którzy nie mają jeszcze zniszczonego trzonu stawu i znajdują się w stadium 1-3 artrozy” – stwierdza prof. dr Petersen.

---

Artroza, choroba zwyrodnieniowa stawów, może być podzielona na cztery stopnie, które wskazują na stopień zaawansowania choroby.

Stopień 1 (początkowa artroza): Na tym etapie pojawiają się pierwsze oznaki uszkodzenia chrząstki. Chrząstka jest lekko zużyta, co może powodować minimalne dolegliwości, takie jak sporadyczny ból stawów lub sztywność.

Stopień 2 (łagodna artroza): W tym przypadku chrząstka jest już wyraźnie uszkodzona. Bóle występują częściej, zwłaszcza po obciążeniu lub ruchu. Funkcja stawu może być upośledzona i mogą pojawić się trzaski lub chrupnięcia.

Stopień 3 (umiarkowana artroza): Na tym etapie chrząstka jest mocno zużyta, co może powodować znaczny ból, obrzęk i sztywność. Ruchomość stawu jest mocno ograniczona i mogą pojawić się deformacje.

Stopień 4 (zaawansowana artroza): Jest to najcięższy stopień, w którym chrząstka jest całkowicie zużyta, a kości w stawie ocierają się bezpośrednio o siebie. Pojawiają się silne bóle, obrzęki i ograniczenia ruchowe. Deformacja stawu jest wyraźna i mogą pojawić się wyrostki kostne (osteofity).

---

Gdy choroba osiąga czwarty stopień artrozy, często jedyną pomocą jest endoprotezoplastyka.

Decyzja o endoprotezoplastyce jest często podejmowana, gdy uszkodzenie chrząstki jest tak zaawansowane, że poważnie upośledza strukturę stawu kolanowego lub powoduje deformacje kości. W takich przypadkach wszczepienie protezy może być konieczne w celu przywrócenia funkcji stawu i złagodzenia bólu. „W przypadku wyboru endoprotezy często decydującą rolę odgrywa wiek. W przypadku wszystkich pacjentów poniżej 55 roku życia jestem bardzo ostrożny. Młodsi pacjenci mają bowiem wysokie oczekiwania wobec sztucznego stawu, ponieważ wielu z nich chce na przykład nadal uprawiać sport. Obecne sztuczne stawy są co prawda bardzo dobre i bardzo dobrze opracowane, ale nadal pozostają sztucznymi stawami. Dlatego u młodszych pacjentów dolegliwości muszą być bardzo silne, aby zdecydować się na wszczepienie implantu. W przypadku osób starszych sytuacja wygląda inaczej. Tutaj chodzi o to, aby mogli oni znów dobrze radzić sobie z codziennością i funkcjonować bez bólu” – tak prof. dr Petersen odnosi się do rozważań dotyczących endoprotezoplastyki.

Ostatecznie wybór między metodami zachowawczymi a endoprotezoplastyką opiera się na kompleksowej ocenie indywidualnego stanu pacjenta przez lekarza prowadzącego. Pod uwagę brane są przy tym takie czynniki, jak stopień zużycia chrząstki, objawy, styl życia i preferencje pacjenta. Decyzja jest zatem zawsze indywidualną oceną, której celem jest zapewnienie pacjentowi najlepszego możliwego leczenia i poprawa jego jakości życia.

W ramach ciągłego rozwoju endoprotezoplastyki stawu kolanowego stosuje się różne innowacyjne technologie i materiały w celu poprawy trwałości i funkcjonalności protez. 

Nowoczesne implanty często wykonane są z wytrzymałych materiałów, takich jak ceramika, stopy metali lub specjalne tworzywa sztuczne o wysokiej wytrzymałości, które pomagają zmniejszyć zużycie i przedłużyć żywotność protezy. „Z reguły wszystkie endoprotezy są wykonane z metalu, najczęściej w okolicy podudzia z tytanu z wkładką z polietylenu, a dolna część uda zawsze z stopu kobaltowo-chromowego. W ciągu ostatnich 30 lat prawie nie zdarzały się rewizje z powodu zużycia protezy. W każdym razie można powiedzieć, że po upływie 20 lat około 80–85% protez nadal funkcjonuje, a większość implantów „przeżywa” pacjentów. W przyszłości sytuacja ta z pewnością ulegnie poprawie. Nie można bowiem zapominać, że dysponujemy obecnie analizą danych z operacji przeprowadzonych 20–30 lat temu. Wszystko, co miało miejsce w ciągu ostatnich pięciu lat, nie może jeszcze zostać udokumentowane w ramach długoterminowej oceny – opisuje prof. dr Petersen.

Obecnie znaczącym postępem jest dostosowanie implantów do indywidualnej anatomii pacjenta. Dzięki postępom w obrazowaniu i technologii druku 3D można wytwarzać implanty na miarę, dokładnie dopasowane do warunków anatomicznych.

Po endoprotezoplastyce kolana kluczowe znaczenie ma dokładna i ustrukturyzowana rehabilitacja, aby osiągnąć szybszy powrót do zdrowia i poprawić mobilność pacjenta. 

Celem tych działań rehabilitacyjnych jest wzmocnienie mięśni, przywrócenie ruchomości kolana oraz poprawa normalnego funkcjonowania stawu. Na początku faza rehabilitacji koncentruje się na delikatnym poruszaniu operowanym kolanem, zmniejszeniu obrzęku oraz aktywacji mięśni wokół stawu. Wczesne ćwiczenia ruchowe, wykonywane pod okiem fizjoterapeuty, pomagają pobudzić krążenie krwi i poprawić funkcjonowanie mięśni. „Leczenie pooperacyjne jest w zasadzie bardzo proste. Po zabiegu pacjent może od razu w pełni obciążać nogę. Zasadniczo zalecamy korzystanie z pomocy do chodzenia przez okres czterech tygodni, ale służą one jedynie poprawie koordynacji i wsparciu. Również ten okres jest zmienny. Niektórzy mogą z nich zrezygnować już po dwóch tygodniach, inni, którzy mają nieco większe trudności motoryczne lub cierpieli na cięższe stadia artrozy, potrzebują więcej czasu. Pacjenci przebywają u nas w szpitalu od 3 do 7 dni, a następnie mogą zostać wypisani do domu lub do kliniki rehabilitacyjnej” – mówi prof. dr Petersen.

Fizjoterapeuci opracowują indywidualne programy ćwiczeń, których celem jest przywrócenie pełnej ruchomości kolana, poprawa siły mięśni wokół stawu oraz zwiększenie stabilności. Wzmocnienie mięśni czworogłowych, ścięgien podkolanowych i łydek odgrywa ważną rolę w ochronie kolana i wspieraniu jego funkcjonalności. Jednocześnie wykonywane są ćwiczenia równowagi i koordynacji, aby wzmocnić zaufanie pacjenta do operowanego kolana i zminimalizować ryzyko upadków. Oprócz ukierunkowanych ćwiczeń rehabilitacyjnych ważne są również wskazówki dotyczące codziennego życia. Chodzi tu o prawidłową postawę ciała, unikanie przeciążania kolana podczas codziennych czynności, a także właściwe korzystanie z pomocy, takich jak podpórki do chodzenia lub ortezy kolanowe. 

Uprawianie sportu jest możliwe również po wszczepieniu protezy. Prof. dr Petersen komentuje to następująco: „Jeśli chodzi o wznowienie aktywności sportowej, zawsze zależy to od rodzaju sportu oraz, oczywiście, od stopnia obciążenia i sposobu wykonywania ćwiczeń. Idealne są oczywiście wszystkie dyscypliny sportowe, które nie obciążają stawów, takie jak jazda na rowerze, nordic walking, pływanie i lekki trening fitness. Mam jednak również wielu pacjentów, którzy jeżdżą na nartach. Jest to całkowicie możliwe, ale należy unikać czarnych tras. Zasadniczo jednak dobrze jest, gdy pacjenci uprawiają sport i są aktywni fizycznie, ponieważ silne mięśnie są ważne dla stawu”.

Szybka droga do wyzdrowienia: mniej powikłań i infekcji w szpitalu Martin Luther w Berlinie.

„Tutaj, w szpitalu im. Marcina Lutra w Berlinie, stosujemy tzw. „koncepcje fast track”, które mają na celu zapobieganie powikłaniom i szybszą mobilizację pacjentów. Oznacza to, że już wieczorem w dniu operacji pacjent wstaje na nogi i robi kilka kroków. Następnie dwa razy dziennie odbywa się fizjoterapia. Dzięki temu nie obserwujemy już przypadków zakrzepicy. Celem jest również jak najkrótszy pobyt pacjenta w szpitalu, aby jeszcze bardziej zmniejszyć ryzyko zakażenia zarazkami. Dzięki podaniu kwasu traneksanowego unika się ewentualnego stosowania krwi, a od czterech lat bezpośrednio po operacji do stawu podaje się antybiotyk, aby zapobiec infekcjom. „Dzięki tym wszystkim środkom udało nam się obniżyć wskaźnik zakażeń niemal do zera, a pacjenci ogólnie szybciej wracają do zdrowia” wyjaśnia prof. dr Petersen, odnosząc się do skutecznych środków zapobiegania infekcjom i przyspieszania powrotu pacjentów do zdrowia, które w ramach przeprowadzonego badania zostaną opublikowane za około dwa lata, aby zachęcić innych do naśladowania tych praktyk. 

---

Kwas tranexanowy jest lekiem stosowanym w leczeniu nadmiernego krwawienia. Działa poprzez wspomaganie tworzenia skrzepów krwi, a tym samym zatrzymywanie krwawienia.

---

„Obecna sytuacja w zakresie endoprotezoplastyki jest dobra i jesteśmy już na stosunkowo wysokim poziomie. Nie ma tu zbyt wiele do optymalizacji. Podejrzewam jednak, że dzięki postępującej cyfryzacji nastąpią dalsze ulepszenia. Szczególnie w przypadku sportowców, zwłaszcza po operacjach więzadeł krzyżowych, w ostatnich latach można było zaobserwować, co jest możliwe w sporcie po zabiegu chirurgicznym. W tym zakresie rozwój endoprotezoplastyki mógłby ulec dalszej poprawie. Widzę w tym wielką przyszłość” – stwierdza z optymizmem prof. dr Petersen, i na tym kończymy naszą rozmowę.

Bardzo dziękujemy, szanowny Panie Profesorze dr Petersenie, za wgląd w możliwości leczenia schorzeń związanych ze zużyciem stawu kolanowego!