Staw kolanowy jest największym stawem w ludzkim ciele i codziennie musi wytrzymywać ogromne obciążenia. Gdy z upływem lat dochodzi do zużycia chrząstki ochronnej, lekarze mówią o gonartrozie lub artrozie kolana. Ta choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego jest bardzo powszechna i często prowadzi do bólu kolan oraz ograniczenia ruchomości. Niezależnie od tego, czy chodzi o gonartrozę przyśrodkową po wewnętrznej stronie, czy boczną po zewnętrznej stronie: postępująca utrata warstwy chrzęstnej powoduje, że kość ociera się o kość. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie gonartrozy mają kluczowe znaczenie dla utrzymania jakości życia, złagodzenia bólu i jak najdłuższego odłożenia operacji stawu kolanowego.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M17
Krótki przegląd:
Gonartroza to przewlekłe, spowodowane zużyciem uszkodzenie chrząstki stawowej w stawie kolanowym, w wyniku którego zmniejsza się szczelina stawowa, a powierzchnie stawowe ocierają się o siebie, powodując ból. Do typowych objawów należą bóle przy rozpoczęciu ruchu, obrzęk kolana oraz ograniczenia ruchowe, które różnią się w zależności od stopnia zaawansowania i stadium choroby. Oprócz podeszłego wieku za czynniki ryzyka uważa się przede wszystkim nadwagę, wady ustawienia osi nóg oraz urazy łąkotki lub więzadeł. Leczenie artrozy kolana rozpoczyna się zazwyczaj od terapii zachowawczej obejmującej fizjoterapię, ortezy i leki przeciwbólowe w celu złagodzenia dolegliwości i odciążenia stawu. Jeśli jednak artroza jest w zaawansowanym stadium, a środki zachowawcze już nie działają, często konieczne jest leczenie operacyjne, aż do wszczepienia sztucznego stawu kolanowego.
Przegląd artykułów
Pod pojęciem artrozy kolana rozumie się zanik tkanki chrzęstnej w stawie kolanowym. Zużycie to powoduje ból kolana i ograniczenie ruchomości.
Diagnozę stawia się na podstawie badania fizykalnego oraz wykrycia zmian w stawie na zdjęciu rentgenowskim. Oprócz metod zachowawczych dostępne jest również leczenie operacyjne.
Film przedstawia przegląd stawu kolanowego oraz jego budowy wraz z chrząstką i więzadłami:
Artroza kolana i jej formy
Artrosis, czyli zanik lub zużycie chrzęstnych powierzchni stawowych, może dotknąć wszystkie stawy w organizmie.
Kolano jest narażone na szczególnie duże obciążenia. Dlatego też często dotyka je artroza. Artroza kolana nazywana jest również gonartrozą.
W wyniku tarcia w stawie chrząstka staje się coraz bardziej szorstka i stopniowo ulega degradacji. W ciężkich przypadkach mogą odrywać się fragmenty kości lub chrząstki. Film pokazuje, jak powstaje artroza kolana wraz z uszkodzeniami chrząstki:
W wyniku tego procesu zaniku zmniejsza się szczelina stawowa. Dochodzi do bólu kolana oraz stanu zapalnego i obrzęku w stawie kolanowym. W ten sposób zmniejsza się ruchomość stawu.
W zależności od odcinka stawu rozróżnia się następujące formy gonartrozy:
- Artroza retropatelarowa: zużycie stawu rzepki (stawu udowo-rzepkowego).
- Gonartroza przyśrodkowa: uszkodzenie wewnętrznej (przyśrodkowej) części stawu udowo-piszczelowego (połączenie między kością udową a piszczelową). W przypadku dodatkowej wady postawy w postaci koślawych nóg mówi się o gonartrozie warusowej.
- Artroza boczna: uszkodzenie zewnętrznej lub bocznej części stawu udowo-piszczelowego. W przypadku jednoczesnej wady postawy w postaci koślawych nóg: artroza skłoniczna.
W przypadku artrozy kolana dochodzi do zużycia chrząstki stawowej © Henrie / Fotolia
Przyczyny artrozy kolana
U wszystkich ludzi wraz z wiekiem pojawiają się oznaki zużycia stawu kolanowego (pierwotna artroza). Jednak nie tylko wiek jest czynnikiem ryzyka rozwoju artrozy stawu kolanowego, ale także
- czynniki dziedziczne
- nadwaga
- nadmierne lub jednostronne obciążenia fizyczne lub sportowe
- wady postawy
- urazy
- Stany zapalne
Mówi się o wtórnej artrozie kolana, gdy gonartroza jest następstwem
- urazu,
- choroby lub
- nadmiernego obciążenia
.
Objawy i stadia artrozy kolana
Typowymi objawami artrozy kolana są bóle kolan pojawiające się przy obciążeniu. W zaawansowanym stadium ruchomość stawu kolanowego jest coraz bardziej ograniczona. Dochodzi do obrzęku kolana, pacjent kuleje i przyjmuje postawę oszczędzającą staw.
W zależności od obrazu klinicznego artrozę stawu kolanowego można podzielić na trzy stopnie zaawansowania:
- Stopień 1: Brak dolegliwości. Artroza jest najczęściej rozpoznawana jedynie na podstawie zmian widocznych na zdjęciu rentgenowskim.
- Stopień 2: Ból początkowy, który nasila się wraz ze wzrostem aktywności ruchowej i ustępuje w spoczynku.
- Stopień 3: Stały ból, nawet w spoczynku. Do tego dochodzą wyraźne ograniczenia ruchowe.
Diagnoza artrozy kolana
Diagnoza jest stawiana na podstawie
- szczegółowego wywiadu (wywiad z pacjentem dotyczący dolegliwości i czynników wywołujących),
- badania fizykalnego (oceny chodu, zakresu ruchu, osi i długości nóg) oraz
- na podstawie badań funkcjonalnych (np. stabilności więzadeł),
- testów bólowych oraz
- zdjęć rentgenowskich stawu kolanowego.
W niektórych przypadkach konieczne są specjalistyczne badania, takie jak
. Artroskopia stawu kolanowego jest ważnym narzędziem do diagnozowania i jednoczesnego leczenia uszkodzeń. Film pokazuje przebieg artroskopii stawu kolanowego:
Leczenie artrozy kolana
W zależności od stadium choroby stosuje się leczenie zachowawcze lub operacyjne.
Leczenie zachowawcze artrozy kolana składa się z kilku etapów:
- zmiany stylu życia (na przykład zmniejszenie masy ciała, jeśli to konieczne, oraz unikanie nieprawidłowego obciążania stawu)
- Zabiegi fizykoterapeutyczne (np. stosowanie ciepła lub zimna)
- Fizjoterapia
- Pomoce ortopedyczne
- Leki przeciwbólowe
- w razie potrzeby akupunktura
W zakresie zabiegów operacyjnych można wyróżnić operację kolana mającą na celu zachowanie stawu, jego usztywnienie lub wymianę.
W niektórych przypadkach wystarczająca może być artroskopia w celu wygładzenia chrząstki i częściowego usunięcia towarzyszących uszkodzeń łąkotki. Wymaga to obecności ograniczonych zmian w chrząstce. Zabieg ten może zapewnić pacjentowi wieloletnią ulgę w bólu.
Korekta osi w wcześniejszych stadiach artrozy może prowadzić do korzystniejszego rozkładu nacisku w stawie kolanowym.
W przypadku zaawansowanej artrozy stawu kolanowego często jedyną pomocą jest proteza. Pacjent otrzymuje wówczas sztuczny staw kolanowy (protezę kolana).
Kto leczy artrozę kolana?
Specjalistami w zakresie artrozy kolana są zazwyczaj lekarze ortopedzi, specjaliści medycyny sportowej lub reumatologii.
Dalsze badania (MRI, CT) są wykonywane przez specjalistów z zakresu radiologii/medycyny nuklearnej.
Kliniki zajmujące się artrozą kolana to kliniki
- ortopedii,
- medycyny sportowej,
- endoprotezoplastyki oraz
- chirurgii kolana.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących gonartrozy (artrozy kolana)
Jaki jest główny objaw gonartrozy?
Klasycznym objawem przewodnim artrozy stawu kolanowego jest tzw. ból początkowy. Osoby dotknięte tą dolegliwością odczuwają ból w stawie kolanowym, gdy wstają po dłuższym siedzeniu lub leżeniu i stawiają pierwsze kroki. Po pokonaniu krótkiego dystansu dolegliwości często ustępują, ale powracają przy dłuższym obciążeniu. W zaawansowanym stadium choroby pacjenci cierpią również na bóle spoczynkowe i nocne bóle kolan.
Jak diagnozuje się gonartrozę?
Diagnozę gonartrozy stawia zazwyczaj specjalista ortopeda i chirurg urazowy. Najpierw przeprowadza się badanie kliniczne i fizykalne, podczas którego sprawdza się ruchomość, obrzęki i stan więzadeł. Aby potwierdzić diagnozę gonartrozy, konieczne są badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie w pozycji stojącej. Typowym objawem jest zwężenie szczeliny stawowej i wyrostki kostne, tzw. osteofity. Rezonans magnetyczny może dodatkowo wykazać uszkodzenia łąkotki lub warstwy chrzęstnej.
Jakie przyczyny i czynniki ryzyka sprzyjają artrozie kolana?
Oprócz naturalnego procesu starzenia się, nadwaga jest decydującym czynnikiem ryzyka, ponieważ każdy dodatkowy kilogram zwiększa nacisk na chrząstkę. Również wady postawy, takie jak koślawość (sprzyja bocznej gonartrozie) lub szpotawość (sprzyja przyśrodkowej gonartrozie), prowadzą do jednostronnego przeciążenia. Wcześniejsze urazy łąkotki lub więzadła krzyżowego mogą po latach wywołać artrozę kolana. Ponadto predyspozycje genetyczne odgrywają rolę w powstawaniu tej choroby zwyrodnieniowej.
Jak wygląda leczenie zachowawcze choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego?
Przed podjęciem decyzji o zabiegu chirurgicznym lekarze wyczerpują możliwości leczenia zachowawczego. Obejmuje to fizjoterapię mającą na celu wzmocnienie mięśni stabilizujących staw kolanowy, a także redukcję masy ciała w przypadku nadwagi. Ortezy lub bandaże mogą odciążyć staw. W leczeniu farmakologicznym można rozważyć stosowanie leków przeciwzapalnych lub zastrzyków z kwasem hialuronowym lub kortyzonem bezpośrednio do stawu kolanowego, aby poprawić płynność mazi stawowej i zahamować ostre zapalenie torebki stawowej.
Kiedy konieczna jest operacja w przypadku gonartrozy?
Leczenie operacyjne jest zazwyczaj zalecane, gdy artroza kolana jest w zaawansowanym stadium, chrząstka jest prawie całkowicie zniszczona (kość o kość), a cierpienie spowodowane bólem i ograniczeniami ruchowymi znacznie obniża jakość życia. Gdy środki zachowawcze nie przynoszą już wystarczającej ulgi w dolegliwościach, często ostatnim krokiem w celu przywrócenia sprawności ruchowej jest zastosowanie protezy częściowej lub sztucznego stawu kolanowego (endoprotezy całkowitej).
Jaki sport jest odpowiedni w przypadku artrozy kolana?
Ruch przy gonartrozie jest ważny dla odżywiania chrząstki, jednak uprawiana dyscyplina sportowa powinna być łagodna dla stawów. Zalecane są jazda na rowerze, pływanie (stylem dowolnym) lub nordic walking po miękkiej leśnej nawierzchni. Sporty wymagające gwałtownych zatrzymań, skoków lub obrotów, takie jak piłka nożna, tenis lub squash, zwiększają obciążenie uszkodzonej tkanki i mogą wywołać zaostrzenie artrozy kolanowej z obrzękiem i bólem.
Co to jest zaostrzona gonartroza?
Aktywna gonartroza to ostry nawrót zapalenia w ramach przewlekłego procesu zużycia. W tym przypadku błona maziowa reaguje na ścieranie chrząstki stanem zapalnym. Kolano staje się ciepłe, zaczerwienione i opuchnięte, a także dochodzi do nadmiernego wytwarzania mazi stawowej (wysięk stawowy). Na tym etapie choroby stawu kolanowego najważniejsze jest złagodzenie bólu i zahamowanie stanu zapalnego, na przykład poprzez chłodzenie i oszczędzanie stawu.
Co zalecają stowarzyszenia specjalistyczne w zakresie leczenia?
Niemieckie Towarzystwo Ortopedii i Chirurgii Urazowej oraz międzynarodowe wytyczne zalecają schemat stopniowy. Podstawą jest zawsze edukacja, utrata wagi i terapia ruchowa (zajęcie się przyczynami i leczeniem). Dopiero gdy te środki nie przynoszą efektów, należy zastosować leki i zastrzyki. Operacja wymiany stawu jest postrzegana jako ostateczna opcja, gdy wyczerpano już wszystkie inne metody zachowawcze i operacyjne mające na celu zachowanie stawu.
