Chrząstka stawowa pełni ważne funkcje w stawach. Służy jako poduszka między kośćmi stawowymi, zapobiegając ich ocieraniu się o siebie. Uszkodzenia chrząstki mogą być spowodowane np. wypadkiem lub kontuzją sportową.
Bez odpowiedniego leczenia w dotkniętym stawie może rozwinąć się artroza (zużycie stawu). W wyniku tego chrząstka w stawie stopniowo ulega degradacji, co może powodować silny ból. Silnie zużytej chrząstki nie da się już odbudować: powstałe uszkodzenia są nieodwracalne. W ciężkich przypadkach jedyną pomocą jest wszczepienie sztucznego stawu.
Staw kolanowy, podobnie jak biodrowy, bardzo często jest dotknięty artrozą.
Poniższy film pokazuje, jak w przypadku ciężkiej artrozy kości ocierają się bezpośrednio o siebie:
Dzięki zastosowaniu w odpowiednim czasie procedur regeneracji chrząstki zgodnych z wytycznymi można zapobiec wczesnej artrozie lub ją opóźnić. W ostatnich latach pojawiło się wiele skutecznych metod leczenia miejscowych urazowych uszkodzeń chrząstki.
Dlatego tak ważne jest wczesne i właściwe leczenie. Jeśli leczenie zostanie podjęte zbyt późno, regeneracja chrząstki nie będzie już możliwa.
Wybór odpowiedniej metody leczenia dla danego pacjenta zależy między innymi
- od rodzaju i wielkości uszkodzenia chrząstki (m.in. głębokość ubytku, czy jest to skutek wypadku, czy raczej zużycia, lokalizacja ubytku…),
- od oczekiwań pacjenta, a także
- od ewentualnych dodatkowych urazów stawu, takich jak niestabilność więzadeł, uszkodzenia łąkotki oraz odchylenia osi mechanicznej nogi (wady postawy, takie jak koślawość i szpotawość)
.
Ewentualne urazy towarzyszące należy skorygować w ramach multimodalnej regeneracyjnej terapii stawowej. Takie urazy stawów sprzyjają artrozie kolana. Dlatego ich leczenie jest konieczne, aby umożliwić trwały, dobry wynik regeneracji chrząstki.
Niemieckie Towarzystwo Ortopedii i Chirurgii Urazowej (DGOU) gromadzi informacje i publikuje je w Niemieckim Rejestrze Chrząstki. Zgodnie z tymi danymi znacznie ponad 50 procent leczonych uszkodzeń chrząstki kolanowej wiąże się z uszkodzeniami towarzyszącymi lub wadami postawy.
Przedstawienie różnych stadiów artrozy © bilderzwerg / Fotolia
Przez leczenie zachowawcze rozumie się wszystkie metody, które nie obejmują operacji. W przypadku uszkodzeń chrząstki kolanowej stosuje się tu przede wszystkim
- fizjoterapia,
- pomoc ortopedyczna (np. wkładki i ortezy stawowe),
- terapia fizyczna (stosowanie zimna, ciepła, drenaż limfatyczny, ultradźwięki)
. Pomagają one odciążyć odpowiedni obszar stawu lub złagodzić towarzyszące zmiany zapalne.
W leczeniu farmakologicznym stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. diklofenak. Zmniejszają one ból i stan zapalny stawów. Leki te stanowią dobre uzupełnienie terapii, zwłaszcza w ostrym okresie po urazach i zabiegach operacyjnych.
Ponadto dostępnych jest wiele preparatów na chrząstkę i suplementów diety. W szczególności
- witamina D,
- chondroityna oraz
- glukozamina, a także
- inne witaminy i substancje
odgrywają w tym procesie istotną rolę. Wydaje się, że mają one pozytywny wpływ na regenerację tkanki również po operacyjnym leczeniu chrząstki. Mogą one tymczasowo łagodzić dolegliwości i dlatego są odpowiednimi preparatami uzupełniającymi. Nie są one jednak w stanie spowodować regeneracji uszkodzonej chrząstki kolanowej.
Ponadto
- zastrzyki do stawów z PRP (osoczem bogatopłytkowym), które jest wytwarzane z krwi pacjenta poprzez wirowanie, oraz
- kwas hialuronowy, również w połączeniu z PRP
pozytywny wpływ na regenerację chrząstki po operacyjnej terapii chrząstki.
Grupa robocza ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU jest obecnie największym w Europie gremium naukowym zajmującym się regeneracją chrząstki. Uczestniczą w niej specjaliści ds. chrząstki z niemieckojęzycznych krajów europejskich.
Na podstawie aktualnie dostępnej literatury wydaje ona regularnie zaktualizowane zalecenia dotyczące terapii chrząstki. Zalecenia te są publikowane na arenie międzynarodowej i dzięki temu cieszą się uznaniem. Wiele ośrodków zajmujących się chrząstką na całym świecie stosuje się do tych zaleceń.
Refiksacja chrząstki stawowej
W przypadku urazów, takich jak np. zwichnięcie rzepki, często dochodzi do odrywania fragmentów chrząstki i kości. W ostrych przypadkach fragmenty te, jeśli są w dobrym stanie, można dopasować do ubytku. Chirurg mocuje je za pomocą samowysuwających się szpilek lub śrub. Pomyślne zrośnięcie zależy od solidnego połączenia fragmentu chrząstki z kością z podłożem ubytku kostnego.
Refiksacja chrząstki, ale także wiele innych terapii leczenia chrząstki, może być wykonywana artroskopowo. Jak przebiega artroskopia minimalnie inwazyjna, pokazuje film:
BMS (stymulacja szpiku kostnego) Mikrofrakturacja, nanofrakturacja, mikrowiercenie
Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU 2021 zabiegi te są możliwe w przypadku ubytków o powierzchni do 2 cm².
Techniki te zostały opracowane już w latach 80. Stosuje się je podczas artroskopii. Chirurg usuwa chore tkanki chrzęstne z zdrowego chrząstki aż do warstwy kostnej.
Następnie przebija blaszki kostne znajdujące się pod uszkodzonym chrząstką za pomocą wierteł lub dłut, podobnie jak podczas wertykulacji trawnika. Nazywa się to mikrofrakturą, nanofrakturą lub wierceniem metodą Pridiego (przy czym stosuje się tylko cienkie druty wiertnicze o średnicy ok. 1,2 mm). Wśród tych technik wyróżnia się nanofrakturacja, ponieważ pozwala ona uzyskać otwory o określonej i znormalizowanej głębokości oraz grubości.
Frakturacja powoduje wyciek krwi. Ma to na celu wprowadzenie komórek regeneracyjnych (komórek macierzystych) ze szpiku kostnego do obszaru ubytku.
Liczba komórek macierzystych z otworów w obszarze ubytku jest jednak często bardzo mała. Istnieje przy tym dość wysokie ryzyko powikłań: Uszkodzenie wrażliwej blaszki kostnej w ubytku chrząstki spowodowane opisanymi powyżej technikami prowadzi w 30 do 60 procentach przypadków do powstania wyrostków kostnych w ubytku. Wyrostki te mogą po krótkim czasie ponownie powodować problemy.
Ponadto wyniki leczenia nie są trwałe w perspektywie długoterminowej. Już po dwóch do trzech latach stan chrząstki ponownie ulega pogorszeniu.
Dlatego specjaliści coraz rzadziej stosują tę terapię.
Stymulacja szpiku kostnego wspomagana matrycą mBMS, AMIC®, BMAC Mikrofrakturacja, nanofrakturacja
Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU 2021 procedury te są odpowiednie dla ubytków o powierzchni od 1,0 do 4,5 cm².
Udoskonalenie technik BMS przyniosło zastosowanie dodatkowych matryc. Są to membrany z kolagenu, siatek kwasu hialuronowego i innych materiałów. Mają one zapewnić trójwymiarową strukturę dla komórek, które mają potencjał do tworzenia chrząstki. Chodzi tu o komórki chondrogene, np. komórki macierzyste. Dzięki temu komórki te mogą lepiej się przyczepiać i w ten sposób lepiej wypełniać ubytek.
Zastosowanie tych membran prowadzi do lepszych i trwalszych wyników regeneracji chrząstki niż sama technika BMS.
Często technikę tę można również zastosować artroskopowo, w zależności od wielkości i lokalizacji uszkodzenia, które ma być leczone. Dotychczas dostępne są bardzo dobre wyniki badań średnioterminowych oraz pierwsze wyniki długoterminowe tej techniki.
Na podstawie dotychczasowych badań nie można jeszcze ostatecznie ocenić, czy metoda ta sprawdzi się w perspektywie długoterminowej (> 12–15 lat). Publikacja wyników dziesięcioletnich badań dotyczących tej techniki spodziewana jest w 2023 roku.
Przeszczep kostno-chrzęstny (OCT)
Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU 2021 zabiegi te są odpowiednie dla ubytków o powierzchni 1,0–1,5 cm².
OCT nazywane jest również przeszczepem chrzęstno-kostnym. Chirurg pobiera cylinder chrzęstno-kostny z mało obciążonego obszaru stawu. Następnie przeszczepia go do odpowiednio wywierconego obszaru ubytku.
Cylinder musi mieć wystarczająco dużą część kostną, aby solidnie zrosnąć się z otaczającą kością. Część chrzęstna cylindra powoduje natychmiastowe wypełnienie ubytku wysokiej jakości chrząstką szklistą. Luki pozostałe między cylindrami są pokrywane tkanką bliznowatą o niższej jakości.
Wyniki są dobre w przypadku niewielkich ubytków chrzęstno-kostnych. Problemem jest jednak zniszczenie zdrowych powierzchni chrzęstnych. Może to prowadzić do dolegliwości w miejscu pobrania cylindrycznych fragmentów, bardzo podobnych do tych występujących w pierwotnym miejscu ubytku. Aby ograniczyć te dolegliwości związane z pobraniem, OCT zaleca się tylko w przypadku ubytków chrzęstnych o powierzchni do około 1,5 centymetra kwadratowego.
Zabieg ten przynosi korzyści w przypadku mniejszych ubytków chrząstki ORAZ kości. Dzieje się tak np. w przypadku osteochondrosis dissecans (myszy stawowej). Dzięki tej metodzie można szybko i skutecznie leczyć obie tkanki.
Jest to jednak zabieg wymagający: grubość chrząstki pobranego cylindra powinna optymalnie odpowiadać grubości w obszarze uszkodzenia. W przeciwnym razie powstają niekorzystne siły nacisku i ścinające.
Przedstawienie przeszczepu chrząstki i kości © giana | AdobeStock
Metoda potencjalna Minced Cartilage, wiórki chrzęstne, Autocart®
Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU 2021 metody te są odpowiednie dla ubytków o wielkości od 1 do 3,5 cm².
Komórki chrzęstne są zazwyczaj statycznie osadzone w tkance chrzęstnej. W pewnych okolicznościach są one jednak w stanie migrować na odległość kilku milimetrów od osadzonej chrzęstki, a następnie ponownie się dzielić. W ten sposób tworzą nową tkankę chrzęstną.
W opisanej metodzie chirurg pobiera fragmenty chrząstki z obszaru ubytku lub z obszarów kolana poddanych niewielkiemu obciążeniu. Fragmenty te są rozdrabniane, a następnie wprowadzane do ubytku w celu jego wypełnienia. Z małych fragmentów chrząstki mogą następnie migrować komórki chrzęstne i poprzez podział tworzyć nową tkankę chrzęstną.
Dzięki dodaniu
- płytki bogate w fibrynę (PRF) i osocze (PRP) pochodzące z organizmu pacjenta,
- membran/matryc lub
- kleju fibrynowego
mają na celu lepszą stymulację komórek do tworzenia nowej tkanki.
Niektóre techniki wykorzystują dodatkowo mikrofrakturację, mikrowiercenie/nanofrakturację pod ubytkiem. W niektórych badaniach na zwierzętach za pomocą tej techniki uzyskano lepsze wyniki regeneracji chrząstki niż w przypadku samej mikrofrakturacji (BMS).
Obecnie nie jest jednak jasne, która kombinacja poszczególnych etapów tej metody może skutecznie i trwale doprowadzić do odbudowy tkanki chrzęstnej. Nie ma więc powszechnie uznanej, standardowej procedury, która w średnim okresie gwarantowałaby dobrą regenerację chrząstki. Obecnie pierwsze badania wskazują, że podczas rozdrabniania chrząstki może dochodzić do zniszczenia znacznej części komórek chrzęstnych.
Metoda ta stała się wprawdzie coraz bardziej popularna w ostatnich latach, ale obecnie nie należy do naukowo sprawdzonych i zalecanych procedur Grupy Roboczej ds. Klinicznej Regeneracji Tkanek DGOU. Jest to raczej „metoda o potencjale”! Oznacza to, że procedura ta może mieć w pewnych okolicznościach duży potencjał.
Warunkiem jest jednak, aby badania po co najmniej pięcioletnim okresie obserwacji wykazały jasną perspektywę. Muszą one wykazać, że określona forma procedury Minced Cartilage jest lepsza w porównaniu z innymi metodami.
Obecnie tę metodę można polecić tylko w przypadku udziału w kontrolowanym badaniu naukowym. Wszystkie inne opisane metody regeneracji chrząstki, a nawet BMS/mikrofrakturacja, dają obecnie z naukowego punktu widzenia pewniejsze wyniki niż Minced Cartilage.
Minced Cartilage, Autocart ®, chipsy chrzęstne NIE stanowią jednoczasowego przeszczepu komórek chrzęstnych. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy naukowej (stan na 2023 r.) pacjent poddający się tej technice nadal naraża się na wysokie ryzyko. Jeśli mimo to zdecydujesz się na tę terapię, powinieneś być tego świadomy!
Przez przeszczep własnych komórek chrzęstnych rozumie się autologiczny przeszczep chondrocytów (ACT). Został on udoskonalony do postaci autologicznego przeszczepu chondrocytów indukowanego matrycą (mACT).
Ze względu na doskonałe wyniki długoterminowe obecnie w Europie stosuje się wyłącznie mACT.
Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej ds. klinicznej regeneracji tkanek DGOU 2021 zabiegi te są odpowiednie w przypadku ubytków o powierzchni od 2 cm².
Od początku lat 90. z powodzeniem stosuje się przeszczep własnych komórek chrzęstnych (autologiczny przeszczep chondrocytów). Służy on przede wszystkim do rekonstrukcji chrząstki w przypadku urazowych ubytków lub osteochondrozy rozszczepiającej (OD; osteochondroza). Jest to metoda sprawdzona naukowo.
Obecnie jest to najlepiej zbadana naukowo metoda regeneracji chrząstki kolanowej na świecie. Metoda ta zapewnia doskonałe długoterminowe wyniki przez ponad 15 lat!
W przypadku ACT wyhodowane komórki chrzęstne są wstrzykiwane pod wodoodporny płat okostnej, przyszyty do ubytku chrzęstnego. Metoda ta została udoskonalona do postaci mACT: w tym przypadku komórki są wprowadzane do lub na matryce.
Obecnie technikę tę można częściowo wykonywać nawet artroskopowo poprzez artroskopię.
Już w przypadku ubytków o powierzchni powyżej 2 centymetrów kwadratowych metoda ta przewyższa opisane wcześniej metody regeneracji chrząstki w perspektywie długoterminowej.
Wskazania do zabiegu ACT
Do wykonania zabiegu ACT kwalifikują się pacjenci z miejscowym uszkodzeniem chrząstki, u których nie rozwinęła się jeszcze artroza. W przypadku rozległego zużycia chrząstki stawowej, czyli artrozy, zabieg ACT nie jest możliwy.
Opisane powyżej podstawowe warunki terapii uszkodzenia chrząstki mają szczególne zastosowanie w przypadku zabiegu mACT.
Leczenie metodą mACT jest szczególnie odpowiednie dla pacjentów po zakończeniu wzrostu (okresie dojrzewania) i w wieku do 55 lat.
Przeprowadzenie przeszczepu chrząstki
Ta terapia chrząstki kolanowej odbywa się w kilku etapach.
Najpierw chirurg pobiera od pacjenta niewielką ilość chrząstki z nieobciążonej części stawu kolanowego za pomocą artroskopii.
W sterylnym pomieszczeniu certyfikowanego laboratorium komórki chrzęstne są wyodrębniane z tkanki chrzęstnej i namnażane. Po osiągnięciu wymaganej liczby komórek chrzęstnych są one
- umieszczane w specjalnej trójwymiarowej strukturze gąbki kolagenowej,
- mieszane z trójwymiarowym żelem lub
- formowane w trójwymiarowe sferoidy, które w znacznym stopniu odpowiadają pierwotnemu biologicznemu środowisku komórkowemu w chrząstce.
Tam komórki rozpoczynają już produkcję nowej macierzy chrzęstnej.
W laboratorium przeprowadza się kontrole
- żywotności,
- sterylności oraz
- zdolności komórek chrzęstnych do tworzenia chrząstki szklistej.
Dopiero gdy wartości te są optymalne, przeszczep jest dostarczany do szpitala lub lekarza prowadzącego.
Trzy do sześciu tygodni po artroskopii pobrania następuje drugi zabieg. Może on być częściowo przeprowadzony artroskopowo. Chirurg przeszczepia pacjentowi wyhodowane i namnożone komórki chrzęstne w formie zależnej od producenta.
Najpierw lekarz usuwa uszkodzoną chrząstkę z obszaru ubytku. W tym celu wykonuje nacięcie skóry o długości około 5 cm lub używa artroskopu. Następnie dopasowuje przeszczep do ubytku. Przeszczep znajduje się
- w postaci membrany pokrytej komórkami,
- jako żel komórkowy lub
- w postaci samoprzylepnych małych kuleczek komórek chrzęstnych (sferoidów)
. Podczas gdy sferoidy i żel są samoprzylepne, matryca jest przyklejana klejem fibrynowym lub zszywana.
Schemat przeszczepu komórek chrzęstnych © dissoid | AdobeStock
Po drugiej operacji, mACT, zazwyczaj konieczny jest tylko 2-3-dniowy pobyt w szpitalu. W sprzyjających przypadkach zabieg można wykonać również w trybie chirurgii jednego dnia lub ambulatoryjnie.
Podobnie jak w przypadku wszystkich procedur regeneracji chrząstki, dla powodzenia leczenia kluczowe znaczenie ma dalsza opieka pooperacyjna.
Koszty zabiegu mACT
Wadą tej metody jest konieczność wykonania dwóch zabiegów operacyjnych. Ponadto jest ona ściśle regulowana. W związku z tym koszty sięgają nawet 13 000 euro samych kosztów hodowli komórek (stan na 2023 r.).
Międzynarodowe badania pokazują jednak, że terapia ta może się mimo wszystko opłacać: przy terminowym leczeniu w dłuższej perspektywie czasowej generuje ona dla systemu opieki zdrowotnej niższe koszty niż stosowanie mniej skutecznych metod. Badanie opublikowane w 2021 roku pokazuje, że mACT pozwala uniknąć około 21 procent implantacji protez kolanowych.
Dlatego też kasy chorych w Niemczech finansują tę procedurę w niektórych przypadkach ambulatoryjnie, jeśli rozmiar ubytku wynosi co najmniej 2 cm².
Niestety, nie dotyczy to jeszcze w pełni Austrii i Szwajcarii. Jednak w tych krajach wszczepia się bardzo wiele sztucznych stawów, częściowo u młodych pacjentów. Dlatego też, zdaniem stowarzyszeń specjalistycznych, w Austrii i Szwajcarii istnieje pilna potrzeba podjęcia działań.
Jakiej terapii regeneracji chrząstki można oczekiwać jako pacjent, aby uzyskać optymalny wynik w przypadku indywidualnego uszkodzenia chrząstki? Zalecenia grupy roboczej ds. regeneracji tkanek DGOU dotyczące terapii chrząstki przy różnych rozmiarach ubytków opierają się na aktualnej wiedzy naukowej z 2021 roku. Stanowią one dobrą wskazówkę.
Uszkodzenia chrząstki do 3 cm²
W przypadku ubytków o wielkości od 1 cm² do 3 cm² istnieje kilka opcji terapeutycznych. Jeśli jednak zależy nam na jak najdłuższej skuteczności regeneratu chrząstki, nie ma zbyt wielu alternatyw dla mACT. Orientację powinny zapewnić poniższe wykresy:
Widać na nich, jak często można spodziewać się dobrych lub bardzo dobrych wyników nawet ponad 12 lat po terapii chrząstki kolana. W przypadku mBMS w 2023 r. spodziewane są publikacje z dobrymi lub bardzo dobrymi wynikami badań w ponad 70% przypadków > 10 lat.
W przypadku pozostałych opisanych metod nie ma jeszcze wyników długoterminowych > 12 lat.
Uszkodzenia chrząstki z jednoczesnymi uszkodzeniami kości
Jeśli oprócz uszkodzenia chrząstki występuje również uszkodzenie kości, mówi się o uszkodzeniu osteochondralnym.
Celem odpowiedniej terapii chrząstki kolanowej musi być również odbudowa podłoża. Podłożem jest leżąca poniżej kość. W tym celu stosuje się zazwyczaj własną kość pacjenta pobraną z grzebienia biodrowego lub podudzia w postaci fragmentów kości lub cylindrów kostnych.
Celem jest jak najdokładniejsze odtworzenie warstwy granicznej między chrząstką a kością (lamela podchrzęstna). Jeśli to się uda, można zastosować jedną z opisanych metod regeneracji chrząstki, z wyjątkiem BMS.
Zaletą OCT w przypadku tego typu ubytków jest to, że pozwala ona na skuteczne leczenie ubytków chrząstki i kości o powierzchni do 1,5 cm².
Jako potencjalną metodę wskazuje się zastosowanie tzw. alloprzeszczepów osteochondralnych. Są one szeroko stosowane w USA. Są to fragmenty stawów kolanowych zmarłych młodych pacjentów, którzy zgłosili się do oddania narządów. Fragmenty te są następnie mierzone, wycinane w odpowiednim rozmiarze i przeszczepiane w miejsce ubytku.
W Europie metoda ta jest nadal rzadko stosowana ze względu na obecnie zbyt małą dostępność dawców.
Poniższy wykres przedstawia podsumowanie zaleceń grupy roboczej ds. regeneracji tkanek DGOU (stan na 2021 r.) w przypadku różnych rozmiarów ubytków. Można zauważyć, że ani BMS, ani minced cartilage nie zostały uwzględnione w zaleceniach dotyczących ubytków chrzęstno-kostnych.
Stowarzyszenie Regeneracji Chrząstki i Zachowania Stawów (QKG) wydaje zalecenia dotyczące postępowania po zabiegu.
Po wszystkich zabiegach regeneracji chrząstki kolanowej pacjenci powinni obciążać dotkniętą nogę tylko częściowo przez około dziesięć tygodni. Dokładny czas trwania zależy jednak od wielkości ubytku i jego lokalizacji.
Czasami konieczne jest ograniczenie ruchomości, zwłaszcza w przypadku zabiegów regeneracji chrząstki
- za rzepką lub
- w łożysku ślizgowym rzepki.
Szczególnie w pierwszych sześciu tygodniach po zabiegu chirurgicznym sprawdziło się stosowanie „continuous passive motion” (CPM) do kontrolowanego ruchu biernego lub częściowo czynnego operowanego stawu na szynie z napędem. Zaleca się codzienne, kilkugodzinne stosowanie szyny z napędem przez pierwsze sześć tygodni. W ten sposób komórki chrzęstne są stymulowane do tworzenia stabilnej, amortyzującej wstrząsy tkanki chrzęstnej.
W ramach tej dalszej terapii komórki regeneracyjne wypełniają uszkodzony obszar tkanką regeneracyjną w ciągu kolejnych miesięcy. Jakość tkanki regeneracyjnej zależy w decydującym stopniu od
- metodzie i użytych komórkach,
- wielkości ubytku,
- wieku pacjenta,
- towarzyszących uszkodzeń lub wad postawy,
- wcześniejszych operacjach oraz
- innych czynników
. Dojrzewanie odpowiedniej tkanki chrzęstnej może trwać nawet do dwóch lat.
Obecnie istnieją również wykwalifikowani fizjoterapeuci specjalizujący się w leczeniu chrzęstnym. Oferują oni przemyślane koncepcje leczenia pooperacyjnego dostosowane do poszczególnych faz.
Ostatnio po terapii chrząstki stosuje się dodatkowo
- suplementy diety,
- witaminy oraz zastrzyki, takie jak PRP (osocze bogatopłytkowe) i
- kwas hialuronowy
. Mogą one poprawić jakość regeneracji chrząstki, a tym samym wynik leczenia.
Skuteczną terapię chrząstki można oczekiwać tylko przy jednoczesnym leczeniu dodatkowych urazów (zerwanie więzadła krzyżowego, uszkodzenie łąkotki). W przypadku niestabilności więzadeł w stawie odpowiednie obciążenia ścinające prowadzą zazwyczaj do utraty regeneratu chrząstki. W ten sposób zabieg regeneracji chrząstki kończy się niepowodzeniem.
Uszkodzenie chrząstki spowodowane urazem więzadeł stawu kolanowego © bilderzwerg / Fotolia
Aby regeneracja chrząstki zakończyła się sukcesem, należy również wyeliminować patologiczne szczyty obciążenia. Są one spowodowane nieprawidłowym ustawieniem osi nogi (koślawość, szpotawość) lub przebiegiem rzepki.
Dlatego w przypadku uszkodzenia chrząstki i odchylenia osi odpowiednia terapia chrząstki jest połączona z osteotomią korekcyjną. Jest to korekta odchylenia osi. W przypadku uszkodzeń chrząstki w stawie rzepkowo-udowym może być konieczne przeprowadzenie dodatkowej korekcji więzadeł lub kości.
Korekcja wady osiowej kończyn dolnych
Przyczyny nieprawidłowej osi nogi mogą być różnorodne. Oprócz wrodzonych deformacji rozróżnia się również nabyte w trakcie życia deformacje kości udowej lub piszczelowej.
Problem pojawia się na przykład wtedy, gdy złamanie kości udowej lub piszczelowej nie zrośnie się dokładnie w pierwotnym położeniu. Nowo powstałe wygięcie kości może prowadzić do nieprawidłowego ustawienia całej osi nogi. Może to skutkować jednostronnym koślawieniem lub szpotawością.
Wady osiowe nóg mogą sprzyjać artrozie © Double Brain / Fotolia
Najważniejsze jest zmniejszenie bólu i poprawa jakości życia pacjenta. Należy zapobiegać postępowi jednostronnego uszkodzenia stawu. Leczenie ma na celu, w najlepszym przypadku, całkowite uniknięcie wszczepienia sztucznego stawu kolanowego. Najczęściej jednak udaje się raczej odłożyć wszczepienie endoprotezy kolana na później.
U bardzo młodych pacjentów i przy niewielkim jednostronnym uszkodzeniu chrząstki w stawie kolanowym prostuje się oś nogi. Jako środek wspomagający po stronie uszkodzonej można zastosować zabiegi naprawy chrząstki. W przypadku znacznego uszkodzenia jednej strony stawu oś jest lekko nadmiernie korygowana. Dzięki temu nie ma większego obciążenia na dotychczas zdrowej stronie.
Przez wiele lat w celu korekcji pobierano odpowiedni klin kostny z kości udowej lub piszczelowej (technika operacyjna z zamknięciem, osteotomia korekcyjna). W ostatnich latach opracowano nowe techniki rozkładane. Powstała szczelina osteotomii jest utrzymywana za pomocą odpowiednich płytek. Szczelinę pozostawia się otwartą lub wypełnia materiałem kostnym pochodzącym z organizmu pacjenta, obcym lub syntetycznym.
Szczególnie w przypadku precyzyjnej korekcji osi nogi sprawdziły się urządzenia nawigacyjne (np. OrthoPilot®, Aesculap). Pozwalają one na ustawienie i kontrolę odpowiedniej korekcji podczas operacji.
Korekcja niestabilności więzadeł
Jeśli więzadła w stawie kolanowym nie są stabilne, może to również prowadzić do zwiększonego zużycia. W konsekwencji może dojść do uszkodzenia chrząstki i kości po stronie luźnej w stawie kolanowym.
Szczególnie ważną rolę stabilizującą odgrywają więzadła krzyżowe. Jeśli występuje tu niestabilność, należy ją operacyjnie ustabilizować przed lub w trakcie terapii chrząstki. W przeciwnym razie większe siły nacisku i ścinające będą silniej obciążać łąkotkę i warstwę chrzęstną.
Łąkotka pełni ważną funkcję ochronną i redukującą nacisk w stawie kolanowym. Dlatego podczas zabiegów regeneracji chrząstki należy ją w miarę możliwości zachować lub zszyć. Uszkodzenia obejmujące ponad 1/3 łąkotki znacznie pogarszają wynik regeneracji chrząstki. Zwiększone ścieranie chrząstki może prowadzić do przedwczesnej artrozy. Skutkiem tego są ból, stan zapalny i obrzęk stawu kolanowego.
