Niezależnie od tego, czy chodzi o sportowców zawodowych, czy o sport rekreacyjny i masowy: ryzyko kontuzji jest nieodłącznym elementem każdej aktywności sportowej. Jeśli podczas treningu nagle pojawi się silny ból lub wystąpią zaburzenia w wykonywaniu ruchów, często mamy do czynienia z kontuzją sportową. Spektrum urazów sięga od ostrych urazów, takich jak stłuczenia spowodowane upadkami, poprzez urazy mięśni, takie jak naciągnięcia, aż po poważne urazy, takie jak złamania kości lub zwichnięcia. Jednak nie tylko nagłe zdarzenia są niebezpieczne; również przewlekłe przeciążenia często powodują bolesne uszkodzenia ścięgien i więzadeł. Aby przyspieszyć proces gojenia i uniknąć późniejszych powikłań, takich jak artroza kolana, niezbędne jest szybkie leczenie urazów sportowych pod nadzorem lekarza. Kto wie, jak powstają urazy i jak można im zapobiegać, dłużej pozostaje w formie.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Krótki przegląd:
Termin „kontuzje sportowe” obejmuje wszelkie uszkodzenia tkanek układu ruchu, które powstają podczas uprawiania sportu. Do najczęstszych przyczyn zalicza się brak rozgrzewki, przemęczenie lub czynniki zewnętrzne podczas uprawiania sportu. Rozróżnia się ostre urazy sportowe, takie jak złamania kości i zwichnięcia, od urazów przeciążeniowych, które rozwijają się stopniowo, np. niewielkie pęknięcia w kości (złamanie zmęczeniowe) lub zapalenieCzęste urazy sportowe dotyczą stawu skokowego, kolan (łąkotka, więzadło krzyżowe) lub mięśni (zerwanie włókien mięśniowych). Objawami są zazwyczaj natychmiastowy obrzęk, krwawienie do tkanki (krwiak) oraz ograniczenie funkcji. Leczenie obejmuje zarówno pierwszą pomoc zgodnie z tzw. zasadą RICE, poprzez podanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych przez lekarza medycyny sportowej, aż po rehabilitację prowadzoną przez fizjoterapeutów w celu przywrócenia pełnej sprawności.
Przegląd artykułów
Kiedy dochodzi do kontuzji sportowych i jak można im zapobiegać?
Uprawianie sportu w odpowiednich ilościach jest bardzo zdrowe, ale zawsze wiąże się z ryzykiem kontuzji. Częściowo odpowiedzialność za unikanie i zapobieganie kontuzjom sportowym spoczywa na samym sporcie. W sportach zespołowych ryzyko kontuzji jest największe: tutaj bezpieczeństwo sportowców zależy również od zachowania członków drużyny. Zwiększa to ryzyko wypadków.
Warunkiem uprawiania sportu bez kontuzji jest odpowiedni trening i ukierunkowane przygotowanie.
Ćwiczenia rozgrzewające rozciągają i rozluźniają mięśnie oraz więzadła. Zmniejsza to ryzyko nadmiernego rozciągnięcia.
Odpowiednia odzież sportowa, a w razie potrzeby również sprzęt ochronny, również minimalizują ryzyko kontuzji. Na przykład buty piłkarskie zapewniają większe bezpieczeństwo przed poślizgnięciem się, ale także przed kopnięciem w palce niż zwykłe buty.
Wiele stowarzyszeń medycznych oferuje programy ćwiczeń mające na celu zapobieganie kontuzjom sportowym. Należy do nich na przykład „StopX” służący profilaktyce zerwania więzadła krzyżowego przedniego.
Nie da się jednak całkowicie zapobiec kontuzjom sportowym, zwłaszcza gdy w grę wchodzą członkowie drużyny lub zwierzęta, takie jak konie wierzchowe.
Objawy kontuzji sportowej
Niektóre urazy sportowe ujawniają się natychmiast, inne dają o sobie znać dopiero po kilku godzinach lub dniach. Bardzo bolesne i, w zależności od miejsca na ciele, również bezpośrednio widoczne są na przykład
- złamania kości,
- stłuczenia,
- skręcenia lub
- zerwania więzadeł, takie jak zerwanie więzadła w stawie skokowym.
Osoby dotknięte tymi urazami zazwyczaj same udają się do lekarza.
Równie duże, ale często niezauważalne ryzyko niosą ze sobą niewielkie naciągnięcia i zerwania: często są one dobrze znoszone i leczone w domu za pomocą sprayu chłodzącego zamiast przez lekarza. W ten sposób sportowiec rezygnuje jednak z fachowej diagnozy i profesjonalnego leczenia.
Rozpoznanie objawów urazu jest niezbędne! Sportowcy powinni zatem zwracać uwagę na następujące objawy:
- obrzęki,
- pulsujący, tępy lub ciągnący, rozrywający ból,
- siniak w miejscu urazu,
- ewentualne zaczerwienienie skóry w miejscu urazu,
- wrażliwość na ucisk i dotyk,
- nasilenie bólu przy (niektórych) ruchach,
- utrudniony ruch, aż do unieruchomienia dotkniętej części ciała,
- w przypadku złamań kości: nudności, problemy z krążeniem, niemożność dotknięcia miejsca urazu.
jak najszybszą pomoc w przypadku kontuzji sportowej © mnirat | AdobeStock
Co zrobić w przypadku podejrzenia kontuzji sportowej?
Jeśli uważasz, że doznałeś kontuzji podczas uprawiania sportu, powinieneś przerwać aktywność fizyczną i zgłosić się do lekarza. W przypadku silnego bólu lub otwartych ran zaleca się udanie się na pogotowie szpitalne. Drobniejsze urazy, naciągnięcia lub stłuczenia mogą jednak zostać zdiagnozowane również w trakcie wizyty u lekarza sportowego.
W początkowej fazie, do czasu wizyty, pomocne mogą być między innymi
- spraye chłodzące przeciw obrzękom,
- zimne okłady oraz
- ewentualnie środki przeciwbólowe.
Leki przeciwbólowe niosą ze sobą ryzyko, że osoba poszkodowana, gdy lek zacznie działać, będzie miała skłonność do niedoceniania urazu i dalszego ruchu. Zasadniczo jednak przyjmowanie leków powinno być przepisane przez lekarza.
Co robi specjalista w przypadku urazów sportowych?
W celu przeprowadzenia wstępnego badania wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego. Powinien on jednak skierować pacjenta do odpowiedniego specjalisty.
Lekarze medycyny sportowej mają większe doświadczenie w leczeniu urazów sportowych. Mogą oni również udzielić wskazówek, kiedy i w jaki sposób sportowiec może wznowić aktywność fizyczną.
Najpierw lekarz stawia diagnozę. W tym celu mogą być konieczne dalsze badania, takie jak badania obrazowe. Zazwyczaj wystarcza obrazowanie za pomocą aparatu rentgenowskiego. W przypadku podejrzenia urazów
- ścięgien,
- więzadeł lub
- chrząstki
konieczne jest jednak wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI). W wyjątkowych przypadkach można również zastosować tomografię komputerową.
Następnie następuje leczenie ostrego urazu:
- dotknięte stawami są początkowo unieruchamiane,
- złamania unieruchamia się w gipsie, a
- rany skóry są oczyszczane i opatrywane sterylnie.
W niektórych przypadkach lekarze medycyny sportowej przepisują środki przeciwbólowe, które jednak nie powinny całkowicie eliminować bólu. Łagodny, dobrze znoszony ból służy pacjentom jako pewny wskaźnik, jakich ruchów powinni unikać, dopóki proces gojenia nie osiągnie wystarczającego postępu. Fatalne w skutkach byłoby zbyt wczesne obciążenie organizmu z powodu braku bólu.
Kilka tygodni po pierwszej wizycie następują kolejne wizyty kontrolne. Wówczas lekarz usuwa opatrunki, szyny lub gips i może udzielić informacji na temat dalszego przebiegu choroby i gojenia.
Z reguły uraz sportowy pozostaje pod opieką i obserwacją do momentu, aż ustąpi ból i nastąpi całkowite wyleczenie.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących urazów sportowych
Jakie są najczęstsze kontuzje sportowe?
Klasyczne kontuzje sportowe różnią się w zależności od dyscypliny. W piłce nożnej i podczas biegania szczególnie częste są urazy stawu skokowego i stopy, a także naciągnięcia mięśni ud. W sportach walki często zdarzają się stłuczenia i zwichnięcia barku lub palców. Również sporty wytrzymałościowe wiążą się z ryzykiem, tutaj na pierwszy plan wysuwają się raczej urazy przeciążeniowe, takie jak zapalenie ścięgna Achillesa w okolicy pięty lub problemy z łąkotką kolana. Urazy więzadeł i stawów należą do najczęstszych diagnoz w medycynie sportowej we wszystkich dyscyplinach sportowych.
Jak działa pierwsza pomoc zgodnie z zasadą RICE?
Tak zwana zasada RICE jest standardowym postępowaniem w przypadku ostrych urazów sportowych. R oznacza odpoczynek (Rest): aktywność sportową należy natychmiast przerwać. E oznacza lód (Ice): schłodzenie zwęża naczynia krwionośne, zmniejsza krwawienie i łagodzi ostry ból. C oznacza ucisk: opatrunek uciskowy zapobiega nadmiernemu obrzękowi. H oznacza uniesienie: dotknięta urazem część ciała, na przykład stopa, powinna być uniesiona powyżej poziomu serca, aby wspomóc odpływ krwi i limfy.
Jakie są przyczyny kontuzji sportowych?
Przyczyny urazów sportowych są różnorodne. Często do wypadków prowadzi brak rozgrzewki, złe wyposażenie lub przecenianie własnych możliwości. Ostre urazy powstają często w wyniku nagłych ruchów obrotowych lub upadków. Kolejną dużą grupą są urazy spowodowane przeciążeniem: gdy w wyniku przewlekłego przeciążenia powstają mikroskopijne uszkodzenia struktur ścięgien, mięśni i kości, których organizm nie jest w stanie naprawić wystarczająco szybko, prowadzi to do trwałych dolegliwości.
Jak można zapobiegać kontuzjom sportowym?
Aby uniknąć kontuzji sportowych, niezbędna jest odpowiednia rozgrzewka, która przygotuje mięśnie i stawy do wysiłku. Ukierunkowany trening mięśni stabilizuje stawy i znacznie zmniejsza ryzyko kontuzji sportowych. Również noszenie sprzętu ochronnego, takiego jak ochraniacze na golenie w piłce nożnej, oraz przestrzeganie faz regeneracji pomagają uniknąć przeciążenia i złamań zmęczeniowych.
Jak leczy się urazy mięśni?
W przypadku naciągnięcia lub zerwania włókien mięśniowych często pojawiają się bóle o charakterze skurczowym. Oprócz zasady RICE leczenie tego rodzaju urazów sportowych często ma charakter zachowawczy. Fizjoterapeuci stosują drenaż limfatyczny i masaż, gdy tylko minie faza ostra. Jako środek wspomagający można stosować niesteroidowe leki przeciwreumatyczne (przeciwzapalne środki przeciwbólowe). W przypadku całkowitego zerwania mięśnia może być konieczna operacja w celu ponownego połączenia końców mięśnia.
Kiedy mówi się o skręceniu?
Skręcenie (distorsja) to nadmierne rozciągnięcie aparatu torebkowo-więzadłowego stawu, często w obrębie stawu skokowego. Może to spowodować zerwanie włókien więzadeł, co określa się jako zerwanie więzadła. Objawami są obrzęk, krwiak i ból przy obciążeniu spowodowany niestabilnością. W przeciwieństwie do zerwań lub zwichnięć stawów (luksacji), w których powierzchnie stawowe tracą kontakt, w przypadku skręcenia staw powraca do swojej pozycji.
Co robić w przypadku przewlekłych dolegliwości, takich jak łokieć tenisisty?
Ścięgna i mięśnie mogą być podrażnione przez monotonne ruchy. Te przewlekłe procesy zapalne w miejscach przyczepu ścięgien wymagają cierpliwości. Terapia obejmuje ćwiczenia rozciągające, masaże frikcyjne wykonywane przez fizjoterapeutów, a czasem terapię falami uderzeniowymi. Ważne jest, aby zidentyfikować czynniki powodujące przeciążenie i dostosować technikę uprawiania sportu, aby zapobiec ponownemu podrażnieniu.
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?
Jeśli ostry ból jest bardzo silny, widoczne jest nieprawidłowe ustawienie lub istnieje podejrzenie złamania kości lub zwichnięcia, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Również w przypadku, gdy obrzęk nie ustępuje pomimo stosowania okładów z lodu i uniesienia kończyny lub gdy staw, np. kolanowy, jest zablokowany (podejrzenie uszkodzenia łąkotki), konieczna jest dokładna diagnostyka za pomocą rezonansu magnetycznego. Tylko w ten sposób można odróżnić poważne urazy od niegroźnych stłuczeń i odpowiednio zastosować szynę lub przeprowadzić operację.
