Proteza kolana: wszystko o sztucznym stawie kolanowym, operacji i nowoczesnej całkowitej endoprotezie kolana

Proteza kolana (sztuczny staw kolanowy, endoproteza kolana) to zamiennik stawu kolanowego. Lekarze wymieniają staw częściowo lub całkowicie (całkowita endoproteza kolana = TEP kolana).

Zastosowanie protezy kolana jest najczęściej wykonywanym zabiegiem ortopedycznym w Niemczech. Z zabiegu tego korzystają przede wszystkim pacjenci z zaawansowaną artrozą kolana. Przywraca on funkcjonalność stawu kolanowego i znacznie poprawia jakość życia.

Trwałość endoprotezy kolana wynosi 15 lat lub więcej.

Najczęstszą przyczyną wszczepienia sztucznego stawu kolanowego jest artroza kolana (gonartroza). Gonartroza to bolesne, patologiczne zużycie stawu kolanowego.

Do artrozy kolana może dojść z kilku powodów:

• Po złamaniach kości i urazach kolana (menisku i więzadła krzyżowego), bez terminowego lub odpowiedniego leczenia
• Z powodu wad postawy kolan (takich jak koślawość i szpotawość)
• W wyniku chorób, takich jak choroby reumatyczne
• W przypadku nadwagi
• W przypadku predyspozycji rodzinnych

Wszczepienie protezy kolana jest wskazane w następujących przypadkach:

• Gdy inne metody zachowawcze i mające na celu zachowanie stawu nie przynoszą efektów
• Gdy jakość życia pacjenta ulega pogorszeniu z powodu nasilającego się bólu
• Gdy ograniczona ruchomość kolana stanowi dla pacjenta duże obciążenie

W rzadkich przypadkach, oprócz artrozy, również inne choroby mogą wymagać wszczepienia protezy stawu kolanowego, np.:

• hemofilia
• Dna
• Martwica kości oraz
• stany zapalne

W zależności od stopnia zaawansowania artrozy kolana i potrzeb pacjenta specjaliści od protez kolanowych mają do wyboru kilka typów.

Zasadniczo lekarze zajmujący się endoprotezoplastyką rozróżniają:

• całkowitą protezą kolana: TEP kolana, całkowity sztuczny staw kolanowy, dwukondylarna wymiana powierzchni, dwukondylarna proteza ślizgowa) oraz
• częściową protezą stawu: protezą ślizgową jednokondylarną, jednokondylarną protezą powierzchniową
• W przypadku protezy ślizgowej jednokondylarnej lekarze wymieniają tylko jedną część, zazwyczaj wewnętrzną stronę stawu kolanowego. Dzięki temu często można przywrócić normalną ruchomość.

W przypadku TEP kolana lekarze zastępują cały staw kolanowy protezą powierzchniową. W tym przypadku chirurg decyduje się na wersję CR (posterior cruciate) lub PS (posterior stabilized). W przypadku nienaruszonego więzadła krzyżowego tylnego stosuje się wersję CR, a w przypadku uszkodzonego więzadła krzyżowego tylnego – wersję PS.

Oprócz protezy ślizgowej istnieje również proteza kolanowa sprzężona, która w skomplikowanych przypadkach zapewnia stabilniejsze podparcie.

Ponadto endoproteza stawu kolanowego może być wykonana jako endoproteza z prowadzeniem osiowym. W tym przypadku elementy sztucznego stawu kolanowego są połączone, czyli sprzężone.

Systemy te nadają się w przypadku:

• Poważniejszych deformacjach
• braku funkcji więzadeł
• Operacjach wymiany

Również uszkodzenia więzadeł bocznych mogą w dłuższej perspektywie prowadzić do zużycia stawu.

Jeśli pacjent ma alergię na metale, stosuje się dodatkowo implanty hipoalergiczne. Pacjenci z alergią na nikiel otrzymują specjalny implant wykonany z polietylenu lub innych materiałów.

Mocowanie sztucznego stawu kolanowego odbywa się zazwyczaj za pomocą specjalnego cementu kostnego (szybkoschnącego tworzywa sztucznego zawierającego antybiotyki). Proteza jest albo cementowana, czyli mocowana za pomocą cementu kostnego, albo mocowana mechanicznie w kości.

Ponadto istnieje również mocowanie hybrydowe. W tym przypadku lekarze mocują część podudziową za pomocą cementu kostnego. Część udową zaciskają w okolicy uda. W dłuższej perspektywie część udowa musi wrosnąć w kość. 

W niektórych przypadkach można dodatkowo wymienić chrząstkę rzepki, wszczepiając element rzepkowy do protezy kolana.

Proteza całkowita zastępuje całą powierzchnię stawową, proteza częściowa zastępuje tylko jej część @ Adisak /AdobeStock

Przed zabiegiem lekarz wspólnie z pacjentem decyduje, jaki typ protezy kolana i jaką technikę mocowania zastosować. Wybór zależy od ruchomości i stabilności stawu kolanowego oraz indywidualnej anatomii.

Do typów protez kolanowych należą:

• Wkładka jednokondylarna
• Wkładka dwukondylarna lub
• Proteza kolanowa z prowadzeniem osiowym

Specjaliści od protez kolanowych wykonują zabieg w warunkach szpitalnych, w znieczuleniu ogólnym lub częściowym.

W trakcie zabiegu odsłaniają staw, usuwają zużyte części stawowe i dopasowują kość do sztucznego stawu.

Dopasowanie odbywa się poprzez:

• planowanie przedoperacyjne przy użyciu specjalnego oprogramowania
• Indywidualnego szablonu wykonanego przed operacją lub
• Indywidualnie wykonanych implantów

Operacja trwa od 1 do 2,5 godziny, w zależności od rodzaju protezy stawu kolanowego.

W celu złagodzenia bólu pooperacyjnego pacjenci otrzymują podczas operacji znieczulenie miejscowe, które zazwyczaj utrzymuje się przez 48 godzin.

Ponadto stosuje się schematy przeciwbólowe, aby pacjent mógł wstać i rozpocząć fizjoterapię już w dniu operacji. W wielu przypadkach sześć miesięcy po operacji możliwe jest obciążanie kończyny niemal bez bólu.

Jak w przypadku każdej operacji, również podczas wszczepiania protezy kolana mogą wystąpić powikłania. Należą do nich infekcje, krwawienia lub, w rzadkich przypadkach, reakcja alergiczna, na przykład w przypadku alergii na nikiel. Kolejnym możliwym powikłaniem długoterminowym jest obluzowanie protezy, które może prowadzić do ponownego pojawienia się bólu. W rzadkich przypadkach po latach konieczne jest ponowne usunięcie protezy podczas operacji. Trwałość nowoczesnych protez wynosi obecnie od 15 do 20 lat lub dłużej, w zależności od obciążenia, jakości materiału i aktywności fizycznej pacjenta. Regularne wizyty kontrolne u ortopedy pomagają wcześnie wykryć zagrożenia i zapewnić długotrwałe funkcjonowanie protezy kolana. Do możliwych problemów zaliczają się również zakrzepica lub uszkodzenia otaczających struktur.

Ból pooperacyjny jest mniejszy dzięki rozpoczętej już podczas operacji terapii przeciwbólowej. Dzięki temu pacjenci mogą wykonywać pierwsze bierne ćwiczenia ruchowe już następnego dnia po operacji.

Pacjenci mogą wtedy rozpocząć ćwiczenia fizjoterapeutyczne i stawiać pierwsze kroki z pomocą. Po 6-10-dniowym pobycie w szpitalu następuje 3-4-tygodniowa rehabilitacja ambulatoryjna lub stacjonarna.

Większość pacjentów po kilku tygodniach może już dobrze obciążać staw kolanowy. Lekarz decyduje wówczas, czy i od kiedy pacjent może uprawiać sporty o niewielkim obciążeniu stawów. Odpowiednie są sporty oszczędzające stawy, takie jak pływanie lub jazda na rowerze, które ułatwiają codzienne wchodzenie po schodach. Pacjent powinien jednak na stałe zrezygnować ze sportów kontaktowych.

W większości przypadków pełne obciążenie jest dozwolone bezpośrednio po zabiegu @ vschlichting /AdobeStock

Specjaliści od protez kolanowych to zazwyczaj lekarze specjalizujący się w:

• ortopedii
• chirurgii kolana
• chirurgii urazowej oraz
• endoprotezoplastyki

Specjalistycznymi placówkami zajmującymi się protezami kolanowymi są ortopedyczne centra leczenia oraz kliniki chirurgii urazowej.

Nie da się określić szpitala jako „najlepszej kliniki” lub „kliniki z najwyższej półki” do operacji wymiany stawu kolanowego. Istnieją jednak lekarze i szpitale, które specjalizują się w wszczepianiu protez kolanowych. Dzięki temu dysponują one dużym doświadczeniem. Ekspertów tych można znaleźć w Leading Medicine Guide.

W Leading Medicine Guide znajdziesz wybranych, wysoko wykwalifikowanych ekspertów medycznych i specjalistów. Wszyscy wymienieni lekarze posiadają wysokie kompetencje fachowe w zakresie wszczepiania sztucznych stawów kolanowych.