Ortopedia sportowa – Eksperci medyczni

Czym jest ortopedia sportowa?

Ortopedia sportowa jest częścią medycyny sportowej i ortopedii, które z kolei stanowią część medycyny ogólnej. W obu tych dziedzinach ortopedia sportowa nie jest wyraźnie wyodrębniona i nie jest uznawana za odrębną i niezależną dziedzinę.

Zakres obowiązków ortopedów sportowych jest bardzo szeroki:

• diagnozowanie i leczenie urazów sportowych oraz chorób zwyrodnieniowych
• profilaktyka
• Opieka nad zawodowymi sportowcami i ambitnymi amatorami

Obszar działania ortopedów sportowych

Nie zawsze muszą to być złamania kości, pęknięcia łąkotki czy zerwania więzadeł krzyżowych: również napięte mięśnie ramion i szyi, stłuczenia, łokieć tenisisty czy skręcenia należą do zakresu ortopedii sportowej. 

Co prawda ortopedia sportowa często zajmuje się dużymi stawami, takimi jak bark, kolano, staw skokowy czy łokieć. 

Nie chodzi tu jednak tylko o kości i stawy, ale także o ścięgna, mięśnie i więzadła.

W Niemczech najczęstsze urazy sportowe zdarzają się w piłce nożnej, ale ortopedów zajmują również bieganie, tenis i inne sporty z piłką. 

Często bowiem w danej dyscyplinie sportowej występują typowe urazy i dolegliwości:

• Piłka nożna: urazy kolan i kostek spowodowane skręceniem i stłuczeniami
• Jogging: kolano biegacza i urazy stawu skokowego
• Rowerzyści: bóle pleców i szyi
• Narty: stłuczenia, złamania, „kciuk narciarski”
• Tenis: łokieć tenisisty, zapalenie pochewki ścięgna, urazy kolan i kostek

Urazy stawu skokowego często zdarzają się biegaczom, gdy podczas biegania skręcają nogę @ Jo Panuwat D /AdobeStock

Zakres usług terapeutycznych ortopedii sportowej

Terapie są tak samo różnorodne, jak urazy i dolegliwości, które leczą ortopedzi. Jako skuteczny środek doraźny przyjęła się zasada PECH:

1. Przerwa
2. Lód
3. Ucisk i
4. uniesienie

Środki te pomagają zminimalizować szkody w przypadku urazów mięśni i stawów. Ortopedzi sportowi leczą pacjentów również za pomocą leków przeciwbólowych w postaci maści, zastrzyków lub tabletek.

Czasami stosuje się również inne leki, na przykład w ramach terapii infiltracyjnej. Za pomocą terapii iniekcyjnej ortopedzi sportowi wspomagają regenerację i gojenie mięśni lub chrząstek.

Przewlekłe dolegliwości często można złagodzić za pomocą fizjoterapii, terapii fizycznej lub gimnastyki leczniczej. Te metody terapeutyczne są często częścią rehabilitacji po operacji.

Pomagają one bowiem przywrócić ruchomość stawów i mięśni oraz w rozsądny sposób zwiększyć obciążenie. Również taping kinezjologiczny lub terapia falami uderzeniowymi stanowią stały element „zestawu narzędzi” ortopedów i pomagają w przypadku dolegliwości o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego.

W przypadku poważnych urazów często pozostaje jednak tylko leczenie operacyjne. Stawy są przy tym coraz częściej leczone artroskopowo. Oznacza to, że są one diagnozowane i leczone przy użyciu endoskopu.

Dzięki tej minimalnie inwazyjnej metodzie lekarze unikają całkowitego otwarcia stawu i leczą pacjenta w znacznie łagodniejszy sposób.

Istotną częścią praktyki fizjoterapeutycznej są zabiegi ortopedyczne stosowane w przypadku bólu od ostrego do przewlekłego @ Louis-Photo /AdobeStock

Możliwości diagnostyczne w ortopedii sportowej

Podobnie jak w każdej dziedzinie medycyny, diagnoza w ortopedii sportowej rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu. Do dalszego badania ważne są bowiem dwie informacje:

• jak doszło do urazu oraz
• na jakie objawy cierpi pacjent

Czasami wystarczy dotknięcie i poruszenie danej części ciała, aby postawić dalszą diagnozę. Aby uzyskać pewną diagnozę w przypadku poważniejszych urazów lub dolegliwości, lekarz potrzebuje dodatkowo pomocy w postaci badań obrazowych.

Za pomocą zdjęć rentgenowskich ortopeda sportowy diagnozuje złamania kości, a za pomocą skanu kości analizuje gęstość kości.

Tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI) są nieodzowne w ortopedii sportowej. Zwłaszcza MRI pozwala bardzo dokładnie zdiagnozować więzadła, ścięgna, łąkotki lub mięśnie z zewnątrz.

W wielu przypadkach jest to metoda diagnostyczna z wyboru, ponieważ dostarcza szczegółowych obrazów. Jedyna wada: w przypadku świeżego urazu z silnym obrzękiem nie jest wystarczająco miarodajna.

Tomografia komputerowa pomaga w diagnostyce urazów kości lub uszkodzeń tkanek miękkich.

Coraz częściej ortopedzi sięgają po ultrasonograf w przypadku ostrych urazów. Pozwala im to ocenić stopień ciężkości urazów mięśni i więzadeł.

Dużą zaletą jest badanie dynamiczne, które pozwala ortopedzie ocenić funkcjonowanie uszkodzonych więzadeł. Ponieważ umożliwia to znacznie lepszą ocenę dalszej terapii, coraz więcej lekarzy medycyny sportowej na nowo odkrywa ultrasonografię.

W przypadku biegaczy lub sportowców z problemami ze stopami komputerowy pomiar nacisku na stopę otwiera nowe możliwości diagnostyczne. Dzięki takiemu pedoskanowi lekarz rozpoznaje, gdzie dokładnie występują problemy i nierówności.

Dzięki temu może on zalecić odpowiednie wkładki ortopedyczne lub zabiegi operacyjne. Prawdopodobnie każdy biegacz zna analizę na bieżni, podczas której można zbadać styl biegania i nieprawidłowości w ustawieniu stóp.

Elektroniczny pomiar nacisku stopy uwidacznia problemy ortopedyczne stóp i pomaga specjaliście w postawieniu diagnozy @ Lubo Ivanko /AdobeStock

Specjaliści ortopedii sportowej: gdzie pacjenci mogą znaleźć kompetentnych lekarzy?

Ortopedzi sportowi są bardzo wyspecjalizowani i w większych miastach łączą się z kolegami w gabinetach wspólnych lub centrach. 

Znacznie częściej ortopedia sportowa jest częścią ortopedii w gabinetach ortopedycznych, ponieważ ortopeda odbył odpowiednie szkolenie.

Ma to sens, ponieważ ortopedzi w gabinetach często diagnozują i leczą urazy sportowe. Głębsza wiedza jest cenna w codziennej pracy. 

Aby móc nazywać się ortopedą sportowym, konieczne są dwa kroki. 

1. Najpierw odbywa się szkolenie jako specjalista ortopedii
2. Następnie odbywa się dodatkowa specjalizacja

To, jak bardzo jest ona wymagająca, zależy od stowarzyszenia, które ją prowadzi.

W Niemieckim Towarzystwie Sportu i Profilaktyki przyszli lekarze medycyny sportowej muszą odbyć około 240 godzin szkoleń w formie kursów. 

Ponadto muszą oni przez 120 godzin wspierać klub sportowy w zakresie medycyny sportowej. Poza tym lekarze mogą się jeszcze bardziej specjalizować. 

Aby uzyskać certyfikat lekarza medycyny sportowej GOTS, oprócz pracy w ortopedii sportowej konieczne jest ukończenie czterech dwudniowych modułów oraz zdanie egzaminu. 

Jeśli pacjenci chcą znaleźć ekspertów w dziedzinie medycyny sportowej, ukończone szkolenia i certyfikaty są dobrym wskaźnikiem.

Często ortopedzi sportowi nie pracują w izolacji, lecz współpracują z ekspertami z innych dziedzin. W centrach medycyny sportowej lekarze mogą wówczas doradzać sportowcom i leczyć ich z różnych perspektyw. 

Szczególnie dla sportowców wyczynowych i rekreacyjnych z przewlekłymi dolegliwościami oferują one dobre połączenie wiedzy eksperckiej.

Ortopedzi sportowi pracują również w szpitalach i klinikach. Ortopedia sportowa ma ugruntowaną pozycję zwłaszcza w klinikach uniwersyteckich. 

Znajdują się tam specjaliści, którzy często mają głęboką wiedzę na ten temat i są na bieżąco z najnowszymi osiągnięciami. Prowadzą oni bowiem badania w swojej dziedzinie, realizują projekty badawcze i intensywnie wymieniają się doświadczeniami z kolegami. 

Dużą część ich pracy stanowi oczywiście chirurgiczne leczenie urazów sportowych.