Staw kolanowy to prawdziwy cud stabilności i ruchomości, zapewniany przez złożony układ więzadeł i mięśni. Jednak właśnie podczas uprawiania sportu, przy gwałtownych zmianach kierunku lub upadkach, stabilność ta może zawieść. Zerwanie więzadła w kolanie należy do najczęstszych urazów w ortopedii i chirurgii urazowej. Niezależnie od tego, czy zerwie się więzadło krzyżowe przednie, czy nastąpi naciągnięcie więzadła przyśrodkowego: konsekwencjami są zazwyczaj silny ból, znaczny obrzęk i uczucie niestabilności. Jeśli uraz nie zostanie odpowiednio wyleczony, grozi to trwałym uszkodzeniem łąkotki i chrząstki. Dowiedz się tutaj wszystkiego o typowych objawach, jak rozpoznać zerwanie więzadła w kolanie oraz kiedy operacja lub leczenie zachowawcze jest właściwym wyborem.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M23.6, M66.26, M66.36, M66.46, M66.56
Krótki przegląd:
Zerwanie więzadła w kolanie oznacza częściowe lub całkowite zerwanie jednego lub kilku więzadeł stabilizujących w stawie kolanowym. Do najczęstszych przyczyn zerwania więzadeł zaliczają się wypadki sportowe podczas gry w piłkę nożną lub jazdy na nartach, w których dochodzi do gwałtownego skręcenia kolana. Typowe objawy to słyszalne trzasnięcie, natychmiastowy ból w kolanie, a także szybki obrzęk i powstawanie siniaków. W zależności od tego, czy uszkodzone jest więzadło krzyżowe przednie, tylne czy więzadła boczne (wewnętrzne/zewnętrzne), odczuwana niestabilność jest różna. Diagnoza jest zazwyczaj stawiana na podstawie objawów klinicznych i potwierdzana badaniem MRI. Leczenie zerwania więzadła, w zależności od stopnia ciężkości urazu i oczekiwań pacjenta, może być zachowawcze – z użyciem szyny i fizjoterapii – lub operacyjne poprzez plastykę więzadła, aby przywrócić kolanu pełną nośność.
Przegląd artykułów
Układ więzadłowy kolana składa się z
- więzadła strzałkowego (Ligamentum collaterale fibulare),
- więzadła przyśrodkowego (Ligamentum collaterale tibiale) oraz
- dwóch więzadeł krzyżowych (Ligamenta cruciata genus).
Te mało rozciągliwe, włókniste pasma tkanki łącznej stabilizują staw kolanowy podczas każdego ruchu.
Poniższy film przedstawia budowę stawu kolanowego:
Zewnętrzne więzadło kolana ulega zerwaniu niezwykle rzadko, natomiast więzadło wewnętrzne i krzyżowe mogą ulec uszkodzeniu znacznie szybciej. Często dochodzi również do kombinacji zerwań więzadeł, w której uraz obejmuje kilka więzadeł jednocześnie.
Jednoczesne zerwanie
- więzadło przyśrodkowe,
- przednie więzadło krzyżowe oraz
- menisk wewnętrzny kolana
, mówi się o „nieszczęśliwej triadzie”.
Staw kolanowy jest stabilizowany przez kilka więzadeł © bilderzwerg | AdobeStock
Jak dochodzi do zerwania więzadeł?
W większości przypadków więzadła kolana ulegają zerwaniu podczas uprawiania sportu. Szczególnie narażone są osoby uprawiające dyscypliny sportowe wymagające częstych zmian kierunku ruchu. Oprócz piłki nożnej i squasha należy do nich również piłka ręczna.
Może to prowadzić do tzw. urazu rotacyjnego, w którym kolano obraca się, a podudzie pozostaje nieruchome. Powoduje to tak duże obciążenie więzadeł, że nie są one w stanie wytrzymać i ulegają zerwaniu. Uszkodzeniu ulega wówczas zwłaszcza tylne więzadło krzyżowe kolana.
Również wypadki drogowe lub upadki mogą uszkodzić aparat więzadłowy. Naukowcy zakładają ponadto, że istnieje genetyczna predyspozycja do urazów kolana. Również wcześniejsze urazy kolana zwiększają ryzyko zerwania więzadeł w kolanie.
Jakie objawy występują w przypadku zerwania więzadeł?
W momencie wypadku osoby poszkodowane odczuwają ostry i silny ból. Niektórzy pacjenci zgłaszają uczucie rozrywania lub „przesuwania się” w kolanie. Zerwanie więzadła jest czasami wyraźnie słyszalne jako trzask.
Dokładna lokalizacja bólu zależy od tego, która struktura w kolanie jest uszkodzona. Ból przy zerwaniu więzadła krzyżowego przedniego jest silny, ale po krótkim czasie ustępuje. Każde obciążenie powoduje ponowny ból.
Kolano wykazuje ponadto wyraźną niestabilność i chwieje się. Jest to szczególnie zauważalne podczas wchodzenia po schodach. W tym przypadku udo przesuwa się do tyłu w stosunku do podudzia. Osoby, które doznały zerwania więzadła krzyżowego tylnego, często potrafią dobrze kompensować niestabilność, lekko zginając kolana podczas biegania. Zazwyczaj ból pojawia się w przedniej części kolana i występuje głównie podczas sprintu lub hamowania.
Zerwanie więzadła wewnętrznego charakteryzuje się silnym bólem i obrzękiem wewnętrznej strony kolana. Ponieważ często dochodzi tu również do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych, powstaje krwiak (hematom). Podobnie jak w przypadku zerwania więzadła krzyżowego, kolano jest niestabilne z powodu urazu więzadła.
W przypadku zerwania więzadła bocznego najczęściej występuje ból przy ucisku w okolicy zerwanego więzadła. Kolano jest
- silnego bólu,
- obrzęku oraz
- niestabilności stawu
.
Jak diagnozuje się zerwanie więzadła w kolanie?
Już sam opis przebiegu wypadku i wynikających z niego dolegliwości wskazuje lekarzowi na zerwanie więzadeł. Jednak w celu postawienia pewnej diagnozy konieczne jest dokładne zbadanie stawu kolanowego.
W tym celu lekarz stosuje różne testy stabilności, które sprawdzają, czy staw wykazuje nienaturalnie duży zakres ruchu.
Aby wykluczyć zerwanie więzadeł krzyżowych, stosuje się tzw. test Lachmana i test szufladkowy. Jeśli podczas tego testu podudzie można przesunąć w stosunku do uda do przodu lub do tyłu w nienaturalnym zakresie, mamy do czynienia z tzw. zjawiskiem szufladkowym.
Zakres ruchu różni się jednak u poszczególnych osób. Dlatego lekarz zawsze bada obie strony, aby porównać chore kolano z kolanem zdrowym.
W badaniach obrazowych, takich jak
- badanie rentgenowskie,
- rezonans magnetyczny,
- badanie ultrasonograficzne oraz
- artroskopia
również mogą potwierdzić diagnozę. Służą one ponadto wykluczeniu powikłań, takich jak na przykład urazy kości lub innych struktur stawowych.
Jeśli w wyniku wypadku doszło do wysięku w stawie, lekarz może wykonać nakłucie kolana w celu odciążenia i usunąć płyn za pomocą igły hollow. Płyn z nakłucia można zbadać w laboratorium, co również dostarcza wskazówek co do przyczyny. Jeśli w pobranym płynie znajdzie się krew, wskazuje to na zerwanie więzadeł.
Jak leczy się zerwanie więzadła?
W przypadku zerwania więzadła ważne jest udzielenie pierwszej pomocy. Należy tu zastosować zasadę RICE:
- Odpoczynek – staw należy unieruchomić
- Lód – wczesne schłodzenie może zmniejszyć obrzęk
- Ucisk – również opatrunek uciskowy przeciwdziała obrzękom
- Uniesienie – nogę należy unieść powyżej poziomu serca
Środki te ograniczają szkody po kontuzji sportowej lub wypadku.
W dalszym przebiegu leczenia zerwanie więzadeł można leczyć zachowawczo lub operacyjnie. W przypadku leczenia zachowawczego pacjenci otrzymują (ruchomą) szynę. Stabilizuje ona staw i przejmuje obciążenia, aż do wyleczenia urazu.
Leki przeciwbólowe, zmniejszające obrzęk i przeciwzapalne mogą dodatkowo złagodzić dolegliwości.
Jeśli staw kolanowy nie ma już wystarczającej stabilności lub uraz jest skomplikowany i rozległy, konieczna może być operacja. Zabieg chirurgiczny jest zazwyczaj minimalnie inwazyjny i może być wykonywany w trybie stacjonarnym lub ambulatoryjnym.
Chirurg zastępuje zerwane więzadło nowym więzadłem wykonanym z materiałów obcych lub własnych organizmu (plastyka więzadła). W tym celu wykorzystuje się na przykład zdrowe ścięgna z mięśni nóg pacjenta. Film pokazuje, jak przebiega plastyka więzadła w przypadku zerwania więzadła krzyżowego:
Fizjoterapia może wspomóc proces gojenia zarówno w przypadku leczenia zachowawczego, jak i po zabiegu operacyjnym. Specjalne ćwiczenia mają na celu przywrócenie stabilności stawu kolanowego i przyzwyczajenie go do codziennych obciążeń.
Jakie są rokowania w przypadku zerwania więzadeł?
Rokowanie zależy od
- stopniu zaawansowania,
- wieku pacjenta oraz
- od właściwego leczenia
.
Jeśli zerwanie zostanie natychmiast opatrzone, szanse na szybkie i bezkomplikowane wyleczenie są duże. Dokładny termin powrotu kolana do sprawności należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym.
Zasadniczo jednak może minąć nawet rok, zanim kolano będzie znów w pełni sprawne do uprawiania sportu i wytrzyma wszelkie obciążenia.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących zerwania więzadeł w kolanie
Jak rozpoznać zerwanie więzadeł w kolanie?
Ważnymi oznakami zerwania więzadeł są głośny trzask lub odgłos pęknięcia w momencie wypadku, po którym następuje natychmiastowy silny ból. Kolano często szybko puchnie, ponieważ krew z pękniętych naczyń przedostaje się do stawu (hemartroza). Kolejnym charakterystycznym objawem jest niestabilność: kolano ulega pod obciążeniem („załamuje się” lub występuje „zjawisko ugięcia”), a osoba dotknięta urazem ma wrażenie, że nie jest w stanie kontrolować nogi.
Które więzadła w kolanie mogą ulec zerwaniu?
W stawie kolanowym stabilność zapewniają cztery główne więzadła: więzadło krzyżowe przednie i więzadło krzyżowe tylne wewnątrz stawu oraz więzadło przyśrodkowe i więzadło boczne po bokach. Najczęściej dochodzi do zerwania więzadła krzyżowego przedniego, często w połączeniu z urazami łąkotki i więzadła przyśrodkowego (tzw. „nieszczęśliwa triada”). Izolowane zerwanie więzadła bocznego występuje raczej rzadko.
Jak diagnozuje się zerwanie więzadła w kolanie?
W przypadku podejrzenia zerwania więzadła lekarz przeprowadza testy stabilności (np. test Lachmana, test szufladkowy). Sprawdza przy tym, czy podudzie można nadmiernie przesuwać względem uda. Aby potwierdzić diagnozę i wykluczyć towarzyszące urazy chrząstki lub łąkotki, złotym standardem jest rezonans magnetyczny (MRI). Umożliwia on uwidocznienie tkanek miękkich i dokładnego miejsca zerwania.
Jak przebiega leczenie zachowawcze?
Leczenie zachowawcze jest często rozważane w przypadku izolowanych zerwań więzadła przyśrodkowego lub u pacjentów o mniejszych wymaganiach sportowych. Urazowe kolano jest najpierw unieruchamiane za pomocą ortezy (szyny), aby wspomóc gojenie więzadła. Dodatkowo fizjoterapia i ukierunkowana budowa mięśni pomagają zrekompensować brak stabilności więzadeł poprzez wzmocnienie mięśni kolana.
Kiedy konieczne jest operacyjne leczenie zerwanego więzadła?
Leczenie operacyjne jest zazwyczaj zalecane, gdy kolano pozostaje niestabilne, gdy przednie więzadło krzyżowe u młodych, aktywnych pacjentów jest zerwane lub gdy jednocześnie uszkodzonych jest kilka struktur w kolanie (np. łąkotka i więzadło) (uraz kombinowany). Celem operacji jest przywrócenie anatomii i zapobieganie powikłaniom, takim jak artroza, tak aby kolano mogło ponownie wytrzymać pełne obciążenie podczas uprawiania sportu i wykonywania zawodu.
Jak długo trwa gojenie po zerwaniu więzadła?
Czas gojenia zależy od stopnia ciężkości urazu i wybranej terapii. Zerwane więzadło przyśrodkowe leczone zachowawczo często goi się w ciągu 6 do 8 tygodni. Po operacji więzadła krzyżowego rehabilitacja trwa znacznie dłużej: często mija 3 do 4 miesięcy, zanim możliwe jest uprawianie lekkich sportów, takich jak jogging, a sporty typu „stop-and-go” są zazwyczaj dozwolone dopiero po 9 do 12 miesiącach.
Jak dochodzi do zerwania więzadła w kolanie?
Zerwanie więzadła w kolanie powstaje zazwyczaj w wyniku urazu pośredniego bez udziału czynników zewnętrznych. Klasycznymi mechanizmami są skręcenie kolana przy unieruchomionej stopie (np. zaczepienie się kolcami o trawnik) lub nadmierne wyprostowanie. Najczęstszą przyczyną zerwania więzadeł są dyscypliny sportowe wymagające szybkich zmian kierunku i skoków.
Co mogę zrobić, aby ustabilizować kolano?
Oprócz doraźnej pomocy (zasada RICE: odpoczynek, lód, ucisk, uniesienie) kluczowe znaczenie ma trening mięśni ud (mięśnia czworogłowego i ścięgien podkolanowych). Silne mięśnie działają jak aktywny gorset i mogą zrównoważyć pewną niestabilność więzadeł. Ćwiczenia koordynacyjne na desce równoważnej poprawiają ponadto refleks i chronią przed ponownymi urazami.
