Płynne funkcjonowanie stawów jest możliwe tylko wtedy, gdy wszystkie elementy stawu idealnie ze sobą współpracują. Jeśli elementy te się zacinają lub wzajemnie utrudniają sobie pracę, dochodzi do ograniczenia swobody ruchów.
Przyczynami takich zaburzeń funkcji stawów są często
- bliznowate zrosty,
- zrosty i
- osteofity (wyrostki kostne, które mogą się z czasem tworzyć).
W takich przypadkach do pewnego stopnia pomocna może być artroliza. Jest to zabieg chirurgiczny, dzięki któremu lekarze przywracają ruchomość ograniczonego stawu.
Słowo „artroliza” jest neologizmem wywodzącym się z języka greckiego i zawiera
- „arthron” oznaczające „staw” oraz
- „lysis”, co oznacza „rozpad”.
W większości przypadków artroliza jest możliwa w sposób minimalnie inwazyjny za pomocą artroskopii. Niezbędne nacięcia tkanek są bardzo małe, a użycie siły jest znacznie mniejsze. Oszczędza to staw i otaczające go struktury oraz prowadzi do szybszego gojenia.

Artroliza jest najczęściej wykonywana w ramach artroskopii. Chroni to tkanki i umożliwia szybsze gojenie © romaset | AdobeStock
Zabiegi na otwartym stawie w ramach mobilizacji poprzez artrolizę są raczej rzadkością i zdarzają się bardzo rzadko.
Artroliza jest stosowana, gdy
- zastosowanie metod zachowawczych,
- fizjoterapeutyczne oraz
- farmakologiczne
nie przynoszą poprawy.
Arthrolyzę należy odróżnić od artroplastyki. W tym przypadku istniejący staw nie jest odbudowywany, lecz zastępowany sztucznym stawem.
W niektórych sytuacjach lub w szczególnych okolicznościach artroliza nie jest możliwa, na przykład w przypadku
- ostrych stanach zapalnych w okolicy stawu, który ma zostać odtworzony,
- zaburzeń krzepnięcia krwi oraz
- ogólnych przeciwwskazań do znieczulenia (takich jak na przykład alergie na środki znieczulające).
Zabiegi artroskopowe wykonuje się przede wszystkim na dużych stawach. Zabiegi na
stanowią najczęstsze przypadki zastosowania tej metody. Stawy te są w codziennym życiu najbardziej obciążone.
Również łokieć i staw skokowy są często leczone artroskopowo.
Dzięki postępowi technicznemu w medycynie chirurdzy coraz częściej mogą wykonywać zabiegi artroskopowe również na mniejszych stawach. Dotyczy to na przykład
- nadgarstek oraz
- staw skokowy dolny.
Zabieg często wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Pacjent nie jest więc przytomny przez cały czas trwania operacji.
Czasami znieczulenie może być również miejscowe. Wówczas lekarz znieczula tylko obszar operowanego stawu. Istnieje jednak ryzyko nieostrożnego ruchu pacjenta, który może zakłócić przebieg operacji, a tym samym wpłynąć na jej powodzenie. Instrukcje dotyczące zachowania podczas zabiegu udzielone przez lekarza powinny jednak odpowiednio zminimalizować to ryzyko.
Przed znieczuleniem odbywa się również rozmowa z anestezjologiem. Wyjaśnia on pacjentowi ryzyko i przebieg znieczulenia.
Istnieją dwa rodzaje artrolizy.
Prosta artroliza polega na przecięciu lub rozcięciu skróconych lub zrośniętych części torebki stawowej. Następnie chirurg usuwa zrosty, które powstały na przykład w wyniku blizn.
W przypadku artrolizy rozszerzonej usuwa się dodatkowo ewentualne wyrostki kostne.
Jeszcze podczas operacji sprawdza się skuteczność zabiegu pod kątem przywrócenia ruchomości. W razie wątpliwości można tu szybko wprowadzić poprawki.
W porównaniu z operacją otwartą ryzyko związane z zabiegiem artroskopowym jest stosunkowo niewielkie. Niemniej jednak, jak w przypadku każdego zabiegu, istnieje kilka możliwych powikłań. Należą do nich
- wysięk w stawie,
- podrażnienia podczas gojenia się rany oraz
- zakażenia stawu, które jednak występują bardzo rzadko.
Ponadto zabieg ten może powodować uszkodzenia chrząstki i sprzyjać rozwojowi artrozy.
W przypadku artroskopii stawu kolanowego w wyniku zabiegu mogą wystąpić
. Dlatego przed podjęciem decyzji o operacyjnej mobilizacji stawu należy omówić ryzyko i dokładny przebieg zabiegu ze specjalistą.
Czas pobytu w klinice zależy od intensywności zabiegu. W przypadku minimalnie inwazyjnej artrolizy bez powikłań pacjent może opuścić klinikę już w dniu operacji. Zazwyczaj nie jest wtedy konieczna hospitalizacja.
Pobyt w szpitalu jest jednak konieczny, jeśli wystąpią powikłania lub zabieg nie powiedzie się. Lekarz zaleci wówczas obserwację w szpitalu.
W leczeniu pooperacyjnym nacisk kładzie się na
- stabilizacji stawu oraz
- utrwalenie zmian wprowadzonych w budowie stawu.
Gojenie zajmuje stosunkowo dużo czasu. Pacjenci muszą więc przygotować się na dłuższe i bardziej kompleksowe leczenie pooperacyjne (zazwyczaj trwające kilka miesięcy). Tylko w ten sposób można zagwarantować, że staw będzie niezawodnie funkcjonował również w przyszłości.
W pierwszym okresie po zabiegu często pojawiają się bóle. Dlatego zazwyczaj konieczne jest leczenie przeciwbólowe.
Po operacji należy oszczędzać staw i obciążać go w minimalnym stopniu. W niektórych przypadkach może to jednak oznaczać utratę masy mięśniowej. Dlatego w ramach ukierunkowanej fizjoterapii przeprowadza się delikatną i odpowiednią budowę mięśni.