Operację krtani wykonuje zazwyczaj specjalista laryngolog. Leczenie operacyjne może być konieczne w przypadku różnych schorzeń krtani. Zasadniczo można tu rozróżnić operację krtani z powodu nowotworu od operacji krtani, która wpływa na jej funkcjonowanie. Tutaj znajdziesz informacje oraz specjalistów w dziedzinie chirurgii krtani.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Przegląd artykułów
Chirurgia krtani - Więcej informacji
Operacja funkcjonalna krtani w przypadku łagodnych schorzeń krtani
Tak zwana operacja funkcjonalna krtani służy
- poprawie głosu w przypadku chrypki, gdy jest ona spowodowana np. porażeniem strun głosowych,
- zmianie głosu w przypadku transseksualizmu.
Kolejną operacją funkcjonalną krtani jest poszerzenie krtani w przypadku duszności spowodowanej obustronnym porażeniem strun głosowych. Należy tu rozróżnić między przejściowym a trwałym porażeniem nerwów strun głosowych.
W przypadku przejściowego porażenia strun głosowych można zastosować specjalną technikę zszywania, aby przesunąć strunę głosową w bok. Stwarza to miejsce w krtani. W tym przypadku stosuje się np. operację według Lichtenbergera. Jeśli funkcja nerwów strun głosowych powróci, szwy są usuwane po około roku w ramach niewielkiej operacji krtani.
Jeśli zabieg nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, po około roku należy wykonać ponowną endoskopową operację krtani. Wówczas chirurg usuwa część chrząstki regulacyjnej krtani (fiksacja boczna z arytenoidektomią).
W przypadku potwierdzonego trwałego uszkodzenia ta technika operacyjna jest zalecana również bez okresu oczekiwania.
Anatomia krtani i strun głosowych © bilderzwerg | AdobeStock
Operacja krtani w celu rozpoznania raka krtani
Nowotwory złośliwe krtani nazywane są również rakiem krtani. Najczęściej występują u mężczyzn powyżej 50. roku życia. Większość osób dotkniętych tą chorobą to palacze.
Rak krtani najczęściej objawia się chrypką, ponieważ często dotyczy strun głosowych. Dlatego guzy na strunach głosowych są zazwyczaj wykrywane wcześnie i można je skutecznie wyleczyć. Z tego powodu każda chrypka trwająca dłużej niż 6 tygodni powinna zostać zbadana przez laryngologa za pomocą laryngoskopii.
Jeśli nowotwór znajduje się powyżej lub poniżej strun głosowych i nie sięga ich, może rosnąć niezauważony przez dłuższy czas. Wtedy objawia się czasem dopiero
- trudności w oddychaniu w przypadku zwężenia krtani lub
- obrzęków szyi w przypadku przerzutów nowotworu do węzłów chłonnych szyjnych
.
W przypadku podejrzenia raka krtani konieczne jest wykonanie badania górnych dróg oddechowych i pokarmowych (panendoskopia). W przypadku wystąpienia guza w krtani w około 10 procentach przypadków występują dodatkowe guzy w innych miejscach. Podczas panendoskopii pobiera się próbki tkanki z guza i wysyła do badania histopatologicznego.
Podczas endoskopii krtani pacjent leży na plecach i jest sztucznie wentylowany za pomocą specjalnej rurki intubacyjnej. Lekarz używa mikroskopu, aby lepiej ocenić drobne struktury w krtani. Za pomocą mikroinstrumentów pobiera próbkę tkanki.
W tej technice operacyjnej krtani do mikroskopu można również podłączyć laser w celu przeprowadzenia operacji laserowej.
Laryngolog wykonujący laryngoskopię w znieczuleniu ogólnym.
Operacja krtani w leczeniu nowotworów krtani
W leczeniu nowotworów krtani dostępnych jest kilka opcji operacyjnych. W przypadku zabiegów operacyjnych z zachowaniem sprawnej części krtani rozróżnia się
- usunięciem części struny głosowej lub
- całego struny głosowej (dekortykacja struny głosowej lub tzw. stripping struny głosowej oraz chordektomia), a także
- różnych wariantów częściowej resekcji krtani.
Endoskopowa operacja krtani od wewnątrz w przypadku raka krtani
U wielu pacjentów operację krtani można przeprowadzić „od wewnątrz”, tj. endoskopowo przez usta i gardło, bez widocznych na zewnątrz nacięć. W tym celu stosuje się albo precyzyjne narzędzia, albo laser.
Laser ma tę wielką zaletę, że natychmiast po przecięciu tkanki powoduje jej koagulację, co zmniejsza krwawienie. Zapewnia to lepszą widoczność podczas operacji, a tym samym zwiększa precyzję i pozwala na większą ochronę pozostawionej tkanki.
Zastosowanie lasera pozwala czasem uniknąć tzw. „dużej” operacji z dostępem zewnętrznym, wymagającej skomplikowanej rekonstrukcji ubytku operacyjnego poprzez przeszczep tkanki. Dzięki temu w ostatnich latach zmniejszyła się częstotliwość całkowitego usunięcia krtani. W porównaniu z przeszłością częściej możliwe jest zachowanie krtani pomimo rozległego rozrostu guza.
Ponadto zabiegi chirurgii laserowej są zazwyczaj możliwe do powtórzenia w przypadku nawrotu nowotworu. Dzięki mikroskopowej kontroli usuwania guza można uniknąć usunięcia zbyt dużej ilości zdrowych tkanek.
Bez lasera stosuje się bardzo precyzyjne nożyczki i pęsety. Chirurg wprowadza je przez otwarte usta aż do krtani. Dzięki tym mikroinstrumentom pod mikroskopem operacyjnym można przeprowadzić szczególnie delikatną operację krtani.
Operacja krtani z zewnątrz
Nie zawsze guz jest w pełni widoczny endoskopowo. W związku z tym nie można zagwarantować bezpiecznego usunięcia guza „od wewnątrz”. Wówczas operację krtani należy przeprowadzić „z zewnątrz”.
Oznacza to, że konieczne jest wykonanie nacięcia skóry szyi i otwarcie szkieletu krtani. W przypadkach bardzo rozległego rozprzestrzenienia się guza operacja krtani z zachowaniem struktur niezbędnych do jej funkcjonowania nie jest już możliwa. Wówczas konieczne jest usunięcie całej krtani, tzw. całkowita laryngektomia.
Możliwe lokalizacje nowotworów krtani © Henrie | AdobeStock
Przegląd różnych metod operacji krtani
Poniżej opisano poszczególne metody operacji krtani w przypadku nowotworów krtani:
Dekortykacja struny głosowej/stripping struny głosowej
Chirurg usuwa błonę śluzową struny głosowej endoskopowo, oszczędzając mięsień struny głosowej. Zabieg ten stosuje się w przypadku stanów przedrakowych lub nowotworów o bardzo ograniczonym rozprzestrzenianiu się.
Chordektomia
Zmieniona chorobowo struna głosowa jest usuwana endoskopowo lub po tymczasowym rozcięciu chrząstki tarczowej od zewnątrz wraz z mięśniem strun głosowych. Skutkuje to zazwyczaj dobrze zrozumiałym, ale chrapliwym głosem.
Zabieg ten stosuje się w przypadku nowotworów struny głosowej przy
- swobodną ruchomością struny głosowej,
- swobodnym chrząstką regulacyjną oraz
- swobodną przednią częścią strun głosowych
. Również w tym przypadku preferowanym narzędziem powinien być laser.
Częściowa resekcja krtani
Istnieje wiele form częściowego usunięcia krtani. Każdy rodzaj usunięcia ma swoje szczególne zalety i wady. Zasadniczo można jednak rozróżnić częściowe resekcje poziome i pionowe.
Ten rodzaj zabiegu jest konieczny, gdy guz jest zbyt rozległy, aby przeprowadzić chordektomię (patrz wyżej). W rezultacie uzyskuje się dobrą lub wystarczającą sprawność głosową.
Jeśli guz jest w całości widoczny podczas badania endoskopowego, częściowe resekcje można również wykonać za pomocą lasera. Zabiegi laserowe są zazwyczaj mniej inwazyjne, a wynik kosmetyczny może być korzystniejszy.
Pionowa częściowa resekcja krtani
Pionową częściową resekcję krtani wykonuje się w przypadku guzów jednostronnych. Chirurg usuwa wówczas pionową część chrząstki tarczowej, a w razie potrzeby również chrząstki pierścieniowej. Możliwe jest również całkowite usunięcie zarówno struny głosowej, jak i fałdu kieszeniowego po jednej stronie.
Być może konieczne będzie wykonanie tracheotomii w celu ochrony dróg oddechowych po operacji krtani. W większości przypadków można ją jednak zamknąć po kilku dniach.
Pozioma resekcja częściowa krtani
Za pomocą poziomej częściowej resekcji krtani leczy się nowotwory znajdujące się powyżej strun głosowych. Obie struny głosowe i chrząstki ruchome pozostają nienaruszone.
W tego rodzaju operacji krtani chirurg najpierw przecina chrząstkę tarczową mniej więcej pośrodku w poziomie. Następnie usuwa dolną część chrząstki wraz z znajdującą się na niej tkanką nowotworową.
Częściowa resekcja przednio-boczna krtani
Metoda ta jest stosowana w przypadku nowotworów, które wrosły w przednią komisurę. Chirurg usuwa wtedy zajęte części przedniej komisury oraz pozostałe zajęte struny głosowe.
Całkowite usunięcie krtani (laryngektomia)
Jeśli ze względu na rozmiar guza częściowa resekcja nie jest już możliwa, konieczne jest całkowite usunięcie krtani. Często laryngektomia jest również konieczna po ponownym wystąpieniu raka krtani (nawrocie) po częściowej resekcji lub pierwotnej radioterapii.
W tego rodzaju operacji drogi oddechowe i pokarmowe są całkowicie oddzielone od siebie. W ten sposób pacjent staje się tzw. „osobą oddychającą przez szyję”, ponieważ konieczne jest wykonanie trwałego „tracheostomii” (nacięcia tchawicy).
Rurka intubacyjna służy jako pomoc w oddychaniu. Rurka jest wprowadzana do tchawicy poprzez nacięcie krtani i mocowana na szyi za pomocą plastikowego mankietu © Sherry Young | AdobeStock
Rehabilitacja głosu po operacji krtani
Nawet po całkowitym usunięciu krtani można ponownie nauczyć się mówić. Istnieje na to kilka możliwości.
W przypadku mowy zastępczej przełykowej lub „mowy bekającej” powietrze jest wtłaczane do górnej części przełyku, a następnie w kontrolowany sposób uwalniane z powrotem do gardła. Drgania błony śluzowej dolnej części gardła powodują powstanie dźwięku, który umożliwia wydawanie głosu. Nauka tej techniki mowy wymaga jednak wielomiesięcznego treningu. Dużą zaletą jest to, że pacjent może mówić bez pomocy urządzeń.
Alternatywą może być chirurgiczne połączenie między tchawicą a gardłem. W tym miejscu umieszcza się silikonową protezę głosową, np. protezę Provox lub protezę Blom-Singer. W ten sposób większość pacjentów dość szybko odzyskuje zdolność mówienia.
Często są oni jednak uzależnieni od pomocy, takich jak np. określone zawory na tracheotomii, lub muszą jedną ręką zamykać tracheotomię, aby mówić. Ponadto protezy wymagają regularnej pielęgnacji i muszą być od czasu do czasu wymieniane. W przeciwnym razie, z powodu zmęczenia materiału lub zabrudzenia, stopniowo tracą swoją funkcjonalność.
Trzecią możliwością rehabilitacji głosu jest zastosowanie tzw. elektrokrtani. Za pomocą elektronicznego urządzenia wspomagającego mowę wytwarza ona słyszalne wibracje (tzw. dźwięk pierwotny), które są przekazywane na szyję. Wibracje te przenoszą się w ten sposób na dno jamy ustnej lub szyję.
Modulując dźwięk za pomocą zmian w języku i gardle, pacjent może w ten sposób mówić.
Rokowanie po operacji krtani w przypadku raka krtani
Szanse na wyleczenie są największe, gdy nowotwór zostanie wykryty wcześnie i odpowiednio leczony.
Rak krtani w wielu przypadkach wpływa na struny głosowe. Dlatego chrypka jest wczesnym sygnałem ostrzegawczym. Rokowanie w przypadku większości nowotworów krtani jest zatem lepsze niż np. w przypadku raka gardła, który często może rozwijać się przez długi czas niezauważony.
Prawie 90% wszystkich pacjentów można wyleczyć, jeśli
- rak krtani ogranicza się tylko do jednej struny głosowej i
- zostanie wykryty we wczesnym stadium i odpowiednio leczony.
Odsetek ten spada do < 50% w przypadku dużego, zaawansowanego raka krtani.
Opieka pooperacyjna po operacji krtani
Po endoskopowej operacji krtani w niektórych przypadkach wskazane jest ponowne badanie około 6 do 8 tygodni później. Przeprowadza się je w znieczuleniu ogólnym i służy pobraniu próbek tkanki. Dzięki temu lekarze sprawdzają, czy nie powstał ponownie nowotwór.
Ponadto konieczna jest regularna opieka pooperacyjna nad nowotworem prowadzona przez specjalistę laryngologa.
