Dyspnoe to medyczny termin określający duszności, których każdy z nas doświadczył przynajmniej raz w życiu. Fizjologiczne, a więc niepatologiczne przyczyny duszności mogą obejmować nadmierny wysiłek fizyczny, intensywne uprawianie sportu lub przebywanie na dużych wysokościach. Dyspnoe jest również częstym objawem chorobowym, na przykład w przypadku zwykłej infekcji dróg oddechowych, chorób układu oddechowego (astmy), a także chorób płuc i serca. Szczegóły zostaną wyjaśnione dokładniej poniżej.
Narządy w organizmie potrzebują tlenu do funkcjonowania. Tlen ten dostaje się do płuc przez drogi oddechowe. Tam, w procesie tzw. wymiany gazowej, przechodzi do krwiobiegu. Serce pompuje krew z tlenem do całego organizmu, aby zaopatrzyć w niego narządy. Jeśli nie otrzymują tlenu, nie mogą wykonywać swoich funkcji, a po dłuższym niedoborze tlenu mogą nawet obumrzeć. Dlatego niedobór tlenu jest natychmiast zgłaszany do mózgu, co wywołuje uczucie duszności.
Duszność, inne określenie na brak powietrza lub dyspnoę, jest odczuciem subiektywnym. Osoba dotknięta tym problemem myśli i czuje, że nie ma wystarczającej ilości powietrza. W reakcji na to jej organizm zwiększa częstotliwość oddechów.
Zwykle człowiek wykonuje około 15 do 20 głębokich oddechów na minutę. Wraz ze wzrostem częstotliwości oddechy stają się szybsze, a tym samym płytsze, co prowadzi do duszności.
Poprzez zwiększoną częstotliwość oddechową organizm próbuje podnieść poziom tlenu we krwi i w ten sposób wyrównać jego niedobór.
Tlen dostaje się do płuc przez drogi oddechowe, a stamtąd do krwiobiegu. Niedotlenienie prowadzi do duszności © Henrie | AdobeStock
Duszności mogą być spowodowane wieloma chorobami. Najczęściej przyczyną duszności jest choroba płuc. Duszności mogą występować jako objaw następujących chorób płuc:
Serce odpowiada za rozprowadzanie tlenu we krwi. Dlatego też choroby serca mogą powodować duszności. Do chorób serca, które mogą wiązać się z dusznościami, należą:
Istnieje wiele chorób różnych układów narządów, które mogą powodować duszności. Oprócz problemów z płucami i sercem, duszności mogą również towarzyszyć różne choroby krtani i tchawicy. Należą do nich:
- zapalenie nagłośni
- Obrzęk głośni (obrzęk krtani)
- Rak krtani
- Zapalenie tchawicy
- Nowotwory tchawicy
- Zwężenie tchawicy
Ponadto istnieją inne choroby i sytuacje, które powodują duszności. Należą do nich na przykład przyczyny psychiczne, takie jak atak paniki. Atak paniki może prowadzić do przyspieszonego oddechu (hiperwentylacji). Oznacza to, że osoba dotknięta tym problemem oddycha coraz szybciej, a tym samym płytko, co powoduje wzrost stężenia CO₂ (dwutlenku węgla) i spadek stężenia O₂ (tlenu) we krwi. Organizm otrzymuje zbyt mało tlenu i nie jest w stanie prawidłowo wydalić dwutlenku węgla, co powoduje duszności.
Ale także
- alergie
- choroby neurologiczne
- choroby zakaźne (takie jak na przykład krztusiec)
- anemia spowodowana niedoborem żelaza lub witaminy B12
- choroby blokujące drogi oddechowe, takie jak powiększona tarczyca lub różne schorzenia przełyku
mogą prowadzić do duszności.
Oprócz stanów wewnętrznych, czasami do duszności prowadzą również określone warunki środowiskowe. Na przykład podczas wspinaczki górskiej na dużych wysokościach duszność może wynikać z niedoboru tlenu.
Ponadto duszności mogą być spowodowane obecnością ciał obcych w drogach oddechowych lub zatruciem dymem. Również nadmierne zimno i upał mogą powodować duszności u osób wrażliwych. Co więcej, pyłki, pyły i trawy mogą wywoływać duszności u pacjentów z podstawowymi chorobami alergicznymi.
Ponieważ duszności mogą być wywołane przez różne choroby, konieczna jest konsultacja lekarska. W pierwszej kolejności zbierany jest wywiad medyczny pacjenta. Pyta się o ważne nawyki i okoliczności życia, takie jak na przykład
- palenie tytoniu
- wcześniejsze choroby lub
- przyjmowanie leków.
Ponadto dokładniej bada się okoliczności wystąpienia duszności. Obejmuje to na przykład częstotliwość występowania, a także czas trwania, miejsce i porę wystąpienia duszności.
Następnie wskazane jest wykonanie różnych badań. W tym celu za pomocą stetoskopu (zwanego również „słuchawką”) osłuchuje się zarówno serce, jak i płuca, aby sprawdzić, czy nie występują w nich nietypowe objawy.
Badanie fizykalne obejmuje pobranie krwi oraz tzw. elektrokardiogram (EKG). EKG przedstawia przebieg elektrycznego pobudzenia serca. Dzięki temu prostemu i pozbawionemu skutków ubocznych badaniu można szybko i niezawodnie stwierdzić, czy występują ostre choroby serca.
Często wykonuje się również badanie rentgenowskie klatki piersiowej oraz badanie czynnościowe płuc. Dostarczają one informacji na temat ewentualnych zaburzeń czynnościowych płuc lub dróg oddechowych.
Dalsze postępowanie zależy od tego, jakie choroby są podejrzewane. Czasami pomocne jest wykonanie testu alergicznego lub biopsji. W przypadku tej ostatniej od pacjenta pobiera się próbkę tkanki, a następnie bada ją pod mikroskopem.
Również endoskopia oskrzeli lub krtani może ułatwić postawienie diagnozy. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej (TK) w celu ustalenia dokładnych przyczyn duszności.
Skuteczność leczenia duszności zależy od jej przyczyny. Wiele prostych postaci duszności, spowodowanych stanem zapalnym lub infekcją wirusową dróg oddechowych, ustępuje samoistnie po zastosowaniu leczenia objawowego (odpoczynek, relaks, leżenie w łóżku i ciepło).
W przypadku ciężkich postaci ostrego zapalenia oskrzeli lub zapalenia płuc wskazane może być krótkotrwałe leczenie antybiotykami do czasu wyleczenia choroby.
Natomiast w przypadku innych schorzeń, takich jak tzw. przewlekła obturacyjna choroba płuc (chronic obstructive pulmonary disease = COPD) lub astma, chory musi być leczony farmakologicznie przez całe życie.
W niektórych przypadkach wskazana jest również operacja lub chemioterapia, na przykład w przypadku nowotworu tchawicy.
