Ręka ma nie tylko bardzo złożoną budowę, składającą się z kości, mięśni, ścięgien, naczyń krwionośnych i nerwów. Jest ona również najważniejszym narzędziem człowieka. Jesteśmy uzależnieni od możliwości wykonywania precyzyjnych ruchów motorycznych za pomocą rąk.
W przypadku dzieci dochodzi do tego fakt, że dłoń nie jest jeszcze w pełni rozwinięta. Zabiegi chirurgiczne muszą umożliwiać dalszy wzrost dłoni po operacji. Dlatego chirurgia ręki u dzieci jest jeszcze trudniejsza do przeprowadzenia niż u dorosłych.
Za zabiegi chirurgii ręki u dzieci odpowiadają przede wszystkim lekarze następujących specjalności:
Ponieważ przez dłoń przebiega bardzo wiele ścieżek nerwowych, często do leczenia angażowany jest dodatkowo neurolog.

Ręka jest złożonym narzędziem. W przypadku dzieci podczas zabiegu chirurgicznego ręki należy uwzględnić dalszy wzrost dłoni © bilderzwerg | AdobeStock
Zabieg chirurgiczny dłoni rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi pożądanego skutku.
Najczęstszą chorobą wymagającą operacji dłoni, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, jest zapalenie pochewki ścięgna. Znane jest również jako „palec strzelający” lub „palec zablokowany”. Zapalenie pochewki ścięgna to zablokowanie normalnego poślizgu ścięgien zginających w dłoni. Początkowo palec nie daje się wyprostować (jest „zablokowany”), ale potem gwałtownie „wyskakuje”.
Środki zachowawcze to odpoczynek, masaże i kortyzon. Jeśli nie pomagają wystarczająco, zazwyczaj wykonuje się zabieg ambulatoryjny w znieczuleniu miejscowym.
Inną częstą chorobą wymagającą zabiegu chirurgicznego dłoni jest na przykład ganglion (guzek). Guzek ten jest półkulistym obrzękiem po stronie prostującej lub zginającej nadgarstka w okolicy kciuka. Obrzęk ten jest nieszkodliwy, jest to wybrzuszenie torebki stawowej wypełnione galaretowatą wydzieliną.
Jeśli dziecko odczuwa dyskomfort z powodu guzka lub jeśli jest on bolesny przez dłuższy czas, usuwa się go operacyjnie.
Kolejnym obszarem zastosowania chirurgii ręki u dzieci są wrodzone wady palców lub samej dłoni. Najczęściej występują
- zrośnięte palce (syndaktylia) oraz
- nadliczne palce (polidaktylia).
Ogólnie rzecz biorąc, wady rozwojowe dłoni występują jednak tylko w jednym na 2500 porodów. Często towarzyszą im wówczas inne wady rozwojowe ciała.
W takim przypadku specjalista przeprowadza operację korekcyjną, aby dłoń mogła rosnąć bez przeszkód.
Inne sytuacje, w których stosuje się chirurgię ręki u dzieci, to
- skomplikowane złamania,
- urazy obejmujące ścięgna, mięśnie lub nerwy, a także
- zakażenia, których nie da się wyleczyć antybiotykami
Zabiegi chirurgii ręki u dorosłych są zazwyczaj wykonywane w znieczuleniu miejscowym. Jednak szczególnie w przypadku niemowląt i małych dzieci znieczulenie ogólne jest nieuniknione. Tylko w ten sposób można zapewnić, że dziecko nie poruszy ręką podczas operacji. O tym, czy znieczulenie ogólne jest konieczne również w przypadku starszych dzieci, decyduje lekarz prowadzący w ścisłej konsultacji z rodzicami.
Operacje ręki są zazwyczaj minimalnie inwazyjne – oznacza to, że konieczne jest jedynie bardzo małe nacięcie. Pozostaje wtedy tylko niewielka, niepozorna blizna.
Wybór metody operacyjnej zależy od rodzaju i stopnia zaawansowania schorzenia.
W przypadku wad rozwojowych, takich jak zrośnięte lub nadliczbowe palce, lekarz rozcina skórę między palcami lub amputuje nadliczbowe palce.
W przypadku ganglionu chirurg usuwa zmienioną tkankę. Zabieg ten jest dość niewielki i mało uciążliwy dla pacjenta. Wymaga jednak pewnego doświadczenia, aby
- torebka stawowa,
- więzadła między kościami nadgarstka oraz
- ścięgna prostujące
nie uległy uszkodzeniu podczas operacji. Dlatego należy koniecznie zwrócić się do uznanego specjalisty w zakresie zabiegów chirurgii ręki u dzieci.
Po operacji staw jest przez pewien czas unieruchomiony. Następnie ruchomość dłoni może być ograniczona jeszcze przez kilka tygodni. Dzięki nowoczesnym metodom operacja ganglionu pozwala osiągnąć dobre wyniki. Niestety, w około 20 procentach przypadków gangliony pojawiają się ponownie, albo w tym samym miejscu, albo w bezpośrednim sąsiedztwie starego guzka.
Dzieci, u których zdiagnozowano zapalenie pochewki ścięgna, również mogą poddać się zabiegowi chirurgicznemu dłoni. Jest to niewielka operacja wykonywana ambulatoryjnie, która – o ile pozwala na to wiek dziecka – odbywa się w znieczuleniu miejscowym.
W trakcie operacji chirurg rozcina więzadło pierścieniowe i usuwa zmienioną tkankę, aby usunąć ograniczenie ruchomości.
Każdy zabieg chirurgiczny wiąże się z ryzykiem powikłań, dotyczy to również zabiegów chirurgii ręki u dzieci.
Po operacji mogą wystąpić zaburzenia gojenia się ran i infekcje, które opóźniają proces gojenia.
Problem stanowi również unieruchomienie ręki po zabiegu. Dzieci mają dużą potrzebę ruchu i często trudno jest je przekonać do zachowania spokoju. Ryzyko rozdarcia rany operacyjnej, na przykład w wyniku upadku, jest większe niż u dorosłych.
Większość zabiegów na dłoni wykonywana jest ambulatoryjnie. Dłuższy pobyt w szpitalu po operacji dłoni u dzieci nie jest zatem zazwyczaj konieczny. Rodzice mogą więc zazwyczaj zabrać dziecko do domu jeszcze tego samego dnia, najpóźniej następnego dnia.
Opieka pooperacyjna polega na regularnych wizytach kontrolnych, podczas których lekarz sprawdza, czy rana pooperacyjna goi się zgodnie z oczekiwaniami.
W zależności od rodzaju zabiegu lekarz przeprowadza dodatkowo różne testy ruchowe, aby upewnić się, że operacja nie wpłynęła negatywnie na ruchomość dłoni. W niektórych przypadkach zaleca fizjoterapię, aby dłoń dziecka szybko odzyskała pełną sprawność.