Cystoskopia: przebieg, czas trwania i ryzyko

Powody wykonania cystoskopii

Cystoskopię wykonuje się zawsze wtedy, gdy podejrzewa się zmiany w okolicy cewki moczowej lub pęcherza moczowego. Często chodzi o wyjaśnienie przyczyny dolegliwości podczas oddawania moczu, krwi w moczu lub nawracających infekcji dróg moczowych. Badanie to może również dostarczyć informacji w przypadku niejasnych bólów w podbrzuszu lub podrażnień dróg moczowych.

Do typowych wskazań do wykonania cystoskopii należą:

• Podejrzenie nowotworów pęcherza moczowego lub cewki moczowej
• Kamienie w pęcherzu moczowym lub ciała obce w pęcherzu
• Krwawienia o niejasnym pochodzeniu
• przewlekłe stany zapalne pęcherza moczowego
• Zwężenia cewki moczowej (striktury)
• Nietrzymanie moczu lub zaburzenia czynności pęcherza
• Kontrola po operacji pęcherza lub usunięciu guza

U mężczyzn badanie to stosuje się również w celu oceny wewnętrznych części gruczołu krokowego, na przykład gdy dolegliwości podczas oddawania moczu wskazują na powiększenie gruczołu krokowego.

Cystoskopia jest szczególnie pomocna, gdy inne metody obrazowania – takie jak USG lub RTG – nie dają jednoznacznych wyników. Pozwala lekarzowi obejrzeć pęcherz od wewnątrz i natychmiast rozpoznać zmiany. Dzięki temu można wcześnie zdecydować, czy konieczne jest dalsze leczenie, czy niewielki zabieg chirurgiczny.

Przygotowanie i przebieg cystoskopii

Przed cystoskopią zazwyczaj nie jest wymagane żadne specjalne przygotowanie. Pacjentka lub pacjent nie muszą być na czczo, powinni jednak zadbać o to, aby pęcherz nie był całkowicie opróżniony. Lekko wypełniony pęcherz ułatwia lekarzowi wprowadzenie cystoskopu i zmniejsza ryzyko uszkodzenia błony śluzowej.

Przed rozpoczęciem zabiegu okolice narządów płciowych są dokładnie dezynfekowane, aby zapobiec infekcjom. Następnie wykonuje się miejscowe znieczulenie cewki moczowej za pomocą specjalnego żelu, który służy dodatkowo jako środek poślizgowy. W niektórych przypadkach może być konieczne lekkie uspokojenie lub – szczególnie u dzieci lub niespokojnych pacjentów – krótkie znieczulenie ogólne.

Lekarz ostrożnie wprowadza cystoskop przez cewkę moczową do pęcherza moczowego. Podąża przy tym za naturalnym przebiegiem cewki moczowej i uważa, aby nie podrażnić błony śluzowej. Gdy tylko instrument znajdzie się w pęcherzu, wypełnia się go roztworem soli fizjologicznej o temperaturze ciała, aby ścianki wewnętrzne rozprostowały się i można je było dobrze ocenić.

Podczas badania lekarz ogląda błonę śluzową cewki moczowej i pęcherza na monitorze. W ten sposób można wykryć zmiany chorobowe, takie jak stany zapalne, guzy lub kamienie. Wykonanie cystoskopii trwa zazwyczaj tylko kilka minut i odbywa się ambulatoryjnie.

U kobiet badanie to jest zazwyczaj łatwiejsze niż u mężczyzn ze względu na krótszą cewkę moczową, podczas gdy u mężczyzn cewka moczowa jest dłuższa i lekko wygięta. Nowoczesne, elastyczne cystoskopy umożliwiają jednak również w tym przypadku delikatne badanie.

Możliwe wyniki i cystoskopia terapeutyczna

Cystoskopia służy nie tylko do diagnozy, ale może być również wykorzystana bezpośrednio do leczenia określonych zmian. Procedura ta nazywana jest cystoskopią terapeutyczną. W zależności od wyników badania lekarz może wykonać drobne zabiegi chirurgiczne bezpośrednio podczas badania.

Do najczęstszych wyników diagnostycznych należą:

• kamienie pęcherzowe, które utrudniają odpływ moczu lub powodują ból podczas oddawania moczu,
• zapalenie błony śluzowej pęcherza, na przykład w ramach infekcji dróg moczowych,
• nowotwory lub podejrzane narośla błony śluzowej pęcherza moczowego,
• zwężenia cewki moczowej, które prowadzą do problemów z oddawaniem moczu,
• krwawienia o niejasnym pochodzeniu lub podrażnienia błony śluzowej.

Podczas cystoskopii terapeutycznej lekarz może:

• pobrać próbki tkanki (biopsja),
• zatamować lub usunąć niewielkie krwawienia,
• usunąć kamienie moczowe,
• rozszerzyć zwężenia cewki moczowej lub
• wstrzyknąć leki bezpośrednio do pęcherza.

U mężczyzn cystoskopia umożliwia ponadto obejrzenie wewnętrznych części gruczołu krokowego, co pozwala na wczesne wykrycie zmian lub stanów zapalnych.

Połączenie bezpośredniej diagnostyki i natychmiastowej terapii sprawia, że cystoskopia jest szczególnie skutecznym badaniem. Pomaga szybko wykryć choroby dolnych dróg moczowych i, w razie potrzeby, leczyć je w jednym etapie.

Ryzyko, ból i powikłania

Cystoskopia w rękach doświadczonego specjalisty jest zabiegiem bezpiecznym i niskiego ryzyka. Niemniej jednak, podobnie jak w przypadku każdego badania medycznego, mogą wystąpić działania niepożądane lub powikłania. Są one zazwyczaj łagodne i ustępują samoistnie po krótkim czasie.

Częste, zazwyczaj niegroźne dolegliwości po badaniu:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• niewielka domieszka krwi w moczu,
• przejściowe uczucie obecności ciała obcego w cewce moczowej lub
• zwiększona potrzeba oddania moczu.

Objawy te wynikają z krótkotrwałego podrażnienia błony śluzowej i zazwyczaj można je szybko złagodzić, pijąc dużo płynów.

W rzadkich przypadkach może dojść do infekcji dróg moczowych lub pęcherza moczowego. Jeśli po badaniu wystąpi gorączka, silny ból lub krwawy mocz, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. W takich przypadkach konieczne może być leczenie antybiotykami.

Bardzo rzadko dochodzi do poważniejszych powikłań, takich jak

• urazy cewki moczowej,
• krwawienia,
• nietolerancja środków dezynfekujących, lateksu lub środków znieczulających lub
• zwężenie cewki moczowej jako późny skutek.

W przypadku większości pacjentów wystarczy znieczulenie miejscowe, aby badanie przebiegło bezboleśnie. Tylko w pojedynczych przypadkach, na przykład u dzieci, niespokojnych pacjentów lub podczas skomplikowanych zabiegów, stosuje się krótkie znieczulenie ogólne. Ogólnie rzecz biorąc, cystoskopia jest uważana za mało inwazyjne badanie rutynowe, które trwa zaledwie kilka minut i może być wykonywane ambulatoryjnie.