Embolizacja to celowe zamknięcie naczyń krwionośnych poprzez wprowadzenie substancji blokujących przepływ krwi. Pozwala to zatrzymać krwawienia, a tym samym na przykład odciąć dopływ krwi do guza. Embolizacja znajduje zatem zastosowanie w różnych dziedzinach. Zamknięcie naczynia może być tymczasowe lub trwałe.
Więcej informacji na temat różnych metod i obszarów zastosowań można znaleźć poniżej.
Podczas embolizacji do naczyń krwionośnych wstrzykuje się specjalne substancje (w medycynie nazywane embolizatami), które zamykają je od wewnątrz. Dzięki embolizacji można zatrzymać krwawienia i zmniejszyć guzy bez konieczności operacji.
Konkretnie służą do tego
jako materiał do embolizacji. W przypadku stosowania płynów zawierających alkohol mówi się również o chemoembolizacji.
Wstrzyknięty materiał embolizacyjny jest przenoszony wraz z krwią, a następnie pozostaje w naczyniu. W ten sposób naczynia te (głównie tętnice) zostają zamknięte lub sklejone, co pozwala zatamować krwawienie.
Embolizację można również wykorzystać do zatrzymania krążenia w chorych tkankach (np. guzach). W ten sposób tkanka obumiera.
Ponadto embolizacja może zmniejszyć utratę krwi podczas chirurgicznego usunięcia guza o dobrym ukrwieniu. W tym celu zasilające go naczynia krwionośne muszą zostać wcześniej zamknięte.
Embolizację można stosować w przypadku następujących schorzeń:
Za pomocą embolizacji można wyleczyć przetoki i łagodne guzy macicy (miomy macicy). W tym przypadku embolizacja stanowi samodzielną metodę leczenia.
W przypadku większości nowotworów i wad rozwojowych naczyń krwionośnych embolizacja stanowi element kompleksowej koncepcji leczenia. Zazwyczaj stosuje się ją w celu
Podobnie jak normalne tkanki, guzy nowotworowe również potrzebują składników odżywczych i tlenu. Są one dostarczane przez naczynia krwionośne. Ponieważ komórki nowotworowe dzielą się szczególnie szybko, są one uzależnione od bardzo dobrego ukrwienia. Poprzez zablokowanie naczyń zasilających za pomocą embolizacji guz zostaje odcięty od dopływu krwi, a tym samym od dopływu składników odżywczych.
W ten sposób komórki nowotworowe są „głodzone”. Dochodzi do zatrzymania wzrostu, a w niektórych przypadkach do znacznego zmniejszenia guza nowotworowego. Objawy spowodowane rozprzestrzenianiem się guza ustępują.
Nie każdy nowotwór nadaje się do embolizacji. Embolizację można przeprowadzić przede wszystkim w przypadku następujących rodzajów nowotworów:
Ponadto embolizacja daje obiecujące wyniki w przypadku niektórych postaci łagodnego przerostu prostaty (łagodnego przerostu gruczołu krokowego). Leczenie to ma jednak nadal charakter eksperymentalny i jest zalecane wyłącznie w ramach badań klinicznych.
Tętniaki to rozszerzenia lub wybrzuszenia ścian naczyń krwionośnych. Mogą one pęknąć, powodując zagrażające życiu krwawienie (np. w mózgu). Tętniaki tętnic mózgowych (tzw. tętniaki mózgowe) wiążą się ponadto z wysokim ryzykiem operacyjnym.
Lekarze coraz częściej leczą tętniaki za pomocą metalowych spirali w ramach embolizacji. Embolizacja sprawdziła się szczególnie w przypadku tętniaków mózgowych, które są trudne do leczenia chirurgicznego.
Zabiegi zamykające naczynia krwionośne można również stosować w przypadku ostrych krwawień w okolicy nosowo-gardłowej w wyniku
, w celu tymczasowego lub, w razie potrzeby, trwałego zatamowania krwawienia.
Embolizacja jest
. W przypadku embolizacji cewnikowej w znieczuleniu miejscowym wykonuje się nakłucie tętnicy pachwinowej za pomocą kaniuli. Następnie pod kontrolą rentgenowską wprowadza się najpierw prowadnik, a następnie cewnik i przesuwa się je do naczynia krwionośnego, które ma zostać zamknięte.
Przez cewnik wprowadza się w końcu środek embolizujący, który ma tymczasowo lub trwale zablokować przepływ krwi. Na koniec wykonuje się zdjęcie kontrolne, a następnie usuwa cewnik.
W przypadku nakłucia bezpośredniego naczynie, które ma zostać zablokowane, nakłuwa się bezpośrednio za pomocą igły wydrążonej. Następnie lekarz wstrzykuje substancje lub cząsteczki blokujące bezpośrednio przez igłę wydrążoną.
Szczególną formą embolizacji jest tzw. przeztętnicza chemoembolizacja (TACE). Stosuje się ją w przypadku raka wątroby i przerzutów do wątroby. W tej procedurze dopływ krwi do guza nowotworowego zostaje zablokowany po poddaniu go miejscowej chemioterapii.
W przypadku konwencjonalnej chemioterapii lek przeciwnowotworowy (tzw. cytostatikum) podaje się doustnie lub dożylnie. Następnie rozprzestrzenia się on w całym organizmie.
W przypadku chemoembolizacji lek wstrzykuje się bezpośrednio w obszar guza nowotworowego. Dzięki odcięciu guza od reszty krwiobiegu lek może dłużej oddziaływać na komórki nowotworowe. Nie jest on wypłukiwany przez układ krążenia. W ten sposób gromadzi się w komórkach nowotworowych i skutecznie je zabija.
Dzięki embolizacji substancja czynna chemioterapii może pozostać w określonej części układu naczyniowego, jak w tym przypadku w okolicy wątroby © samunella | AdobeStock
Podobnie jak w przypadku wszystkich inwazyjnych metod leczenia, również w przypadku embolizacji mogą wystąpić powikłania lub skutki uboczne. Wynikają one przede wszystkim z przemieszczenia wprowadzonych substancji i ich wpływu na inne narządy. Zastosowanie cewników może między innymi prowadzić do krwawień lub siniaków.
Często obserwuje się tzw. zespół poembolizacyjny. Charakteryzuje się on objawami grypopodobnymi, takimi jak
i można go skutecznie leczyć farmakologicznie. Również podczas zabiegu mogą wystąpić miejscowe bóle, które można złagodzić odpowiednimi środkami przeciwbólowymi.
Ponadto kobietom planującym ciążę czasami odradza się embolizację raka macicy. Długoterminowe skutki tej wciąż nowatorskiej metody leczenia nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. Nie można zatem całkowicie wykluczyć uszkodzenia zdrowych obszarów macicy.
Po zabiegu konieczny jest 24-godzinny odpoczynek w łóżku. Jeśli planowany jest kolejny zabieg chirurgiczny, wykonuje się go wkrótce po embolizacji.
Chemoembolizację często trzeba powtarzać w regularnych odstępach czasu, żeby osiągnąć zamierzony cel terapii.
W przypadku nowotworów po embolizacji konieczne są regularne kontrole przebiegu choroby za pomocą technik obrazowania, takich jak
.
Już po 1–2 tygodniach od zabiegu w przypadku niektórych nowotworów (m.in. łagodnego raka macicy) widoczne są efekty. Lekarze mogą wówczas sprawdzić, czy leczony nowotwór został zniszczony.
Zniszczenie komórek nowotworowych można rozpoznać na podstawie braku widocznego ukrwienia (tzw. dewaskularyzacja).
