Endodoncja lub endodontologia to leczenie wnętrza zęba, a konkretnie leczenie miazgi i korzenia zęba. Nazywa się to również leczeniem kanałowym.
Nawet jeśli zapalenie korzenia zęba jest w zaawansowanym stadium lub miazga już obumarła, nie trzeba od razu usuwać zęba. Dzięki endodoncji zazwyczaj można uratować ząb.
Wizyta u dentysty budzi u wielu osób duże obawy. Z obawy przed bólem związanym z zabiegiem wolą oni przyjmować środki przeciwbólowe. Ta taktyka opóźniająca może doprowadzić do tego, że ząb ostatecznie i tak będzie musiał zostać usunięty.
A przecież leczenie kanałowe jest dziś – w przeciwieństwie do dawnych czasów – prawie bezbolesne. Zabieg ten, wykonywany przez dentystów ze specjalizacją w endodoncji, kończy się sukcesem nawet w 95 procentach przypadków.
Ilustracja zabiegu endodontycznego (leczenia kanałowego) © Alexandr Mitiuc | AdobeStock
Patrząc z zewnątrz, ząb składa się z korony i korzenia. Korona zęba należy do aparatu żucia. Jest pokryta szkliwem, najtwardszym materiałem w ludzkim ciele, i wystaje ponad dziąsło.
Wystający do szczęki, znajdujący się poniżej korzeń zęba składa się z zębiny, która otacza i chroni miazgę zębową (pulpa dentis).
Miazga to tkanka miękka znajdująca się w kanale korzeniowym. Składa się z
- naczyń krwionośnych i limfatycznych,
- włókien nerwowych oraz
- tkanki łącznej.
Zaopatrzenie zębów w składniki odżywcze odbywa się poprzez naczynia krwionośne.
Gdy ząb jest w pełni wyrośnięty, nie potrzebuje już miazgi zębowej, aby utrzymać się w szczęce. Jej zadanie, jakim jest odżywianie zęba w okresie wzrostu, dobiegło końca.
Niemniej jednak ważne jest, aby chronić zęby przed chorobami. Niewłaściwa pielęgnacja zębów stanowi pożywkę dla bakterii powodujących próchnicę. W przypadku wystąpienia próchnicy ważne jest szybkie podjęcie leczenia. W przeciwnym razie próchnica dosłownie „przeżera” się przez koronę zęba i zębinę aż do korzenia.
Inwazja bakterii objawia się:
- silny ból
- charakterystyczne pulsowanie w zębie
- wrażliwość na nacisk podczas gryzienia
- wrażliwość na ciepłe lub zimne potrawy i napoje
Miazga zębowa dotknięta próchnicą © sinhyu | AdobeStock
Jeśli w końcu dojdzie do chorób zębów, takich jak
- zapalenie miazgi (pulpitis),
- obumieranie miazgi (gdy ból ustępuje, miazga jest zazwyczaj martwa),
- bakteryjnym ropniem zęba (nagromadzenie ropy),
- i zapalenie wierzchołka korzenia (apikalne zapalenie przyzębia),
to najwyższy czas umówić się na wizytę u specjalisty endodonty. Gdy przyczyny choroby zostaną wyeliminowane, stan zapalny ustępuje, a dolegliwości zanikają.
Jeśli zgłaszasz się do gabinetu z silnym bólem zęba, traktowany jesteś jako przypadek nagły.
Przed zabiegiem lekarz stomatolog przeprowadza dokładne badanie. Pyta o lokalizację bólu i sprawdza wrażliwość na zimno, ciepło oraz ucisk. Dzięki temu można ustalić, czy mamy do czynienia np. z ostrym odwracalnym zapaleniem miazgi, czy też z ostrym nieodwracalnym zapaleniem miazgi.
Dodatkowo zleca wykonanie zdjęcia rentgenowskiego, które dostarcza informacji o dokładnym umiejscowieniu i rozległości zapalenia. Bardziej precyzyjne zdjęcia zapewnia rentgen 3D, ale w większości przypadków nie jest to konieczne.
Oto krótkie podsumowanie przebiegu leczenia endodontycznego:
- Lekarz znieczula ząb objęty stanem zapalnym oraz tkanki otaczające chory ząb.
- Następnie zakłada gumkę napinającą (koferdam) wokół zęba. Służy to ochronie przed zanieczyszczeniem śliną, a tym samym przed bakteriami.
- Po przygotowaniu ostrożnie otwiera ząb.
- Następnie określa długość i kształt każdego kanału korzeniowego. Wykorzystuje się do tego nowoczesne, komputerowe urządzenia do pomiaru długości.
- Po uzyskaniu wyników lekarz oczyszcza kanały korzeniowe za pomocą specjalnych, bardzo cienkich i elastycznych narzędzi oraz usuwa stan zapalny lub martwą miazgę zębową.
- Podczas przygotowywania kanałów korzeniowych za pomocą pilników endodontycznych specjalista endodoncji przepłukuje kanały płynem antybakteryjnym, aby upewnić się, że usunął wszystkie bakterie.
- Na koniec osusza kanały korzeniowe za pomocą cienkich końcówek papierowych.
- Po dezynfekcji, oczyszczeniu i osuszeniu kanałów korzeniowych następuje wypełnienie i uszczelnienie systemu kanałów korzeniowych. Specjalista stosuje w tym celu odpowiedni materiał wypełniający, zapewniający optymalne uszczelnienie.
- Jeśli konieczna jest kolejna wizyta, lekarz zabezpiecza kanał korzeniowy, wprowadzając do systemu kanałów korzeniowych lek antybakteryjny.
Aby wzmocnić stabilność zębów po leczeniu kanałowym, stomatolodzy zazwyczaj zalecają korony lub korony częściowe. Oprócz stabilności, korona chroni przed ponownym osiedleniem się bakterii.
Podczas leczenia kanałowego pacjenci praktycznie nie odczuwają bólu. Jedynie w okresie pooperacyjnym przez kilka dni może wystąpić nadwrażliwość zębów.
Leczenie endodontyczne jest w dużej mierze bezbolesne © Antonioguillem | AdobeStock
W większości przypadków po leczeniu endodontycznym pacjenci nie odczuwają bólu. Jeśli leczony ząb nieco boli, pomocne są tabletki przeciwbólowe. Zazwyczaj ból ustępuje w ciągu pierwszego tygodnia.
W celu ostatecznej kontroli i upewnienia się, że leczenie zakończyło się sukcesem, po około sześciu miesiącach wykonuje się ostatnie zdjęcie rentgenowskie.
Dopóki działa znieczulenie miejscowe, należy powstrzymać się od jedzenia i picia. W przeciwnym razie istnieje ryzyko urazów w jamie ustnej spowodowanych nieprawidłowym zgryzem lub zbyt gorącymi lub zbyt zimnymi potrawami lub napojami.
Jak w przypadku każdego zabiegu medycznego, również w endodoncji istnieje pewne ryzyko związane z leczeniem.
Częstsze powikłania, które mogą wystąpić podczas lub po zabiegu:
- Ból
- Obrzęk dziąseł
- Krwawienia
- Stany zapalne
- Urazy w bezpośrednim obszarze zabiegu
- Złamanie narzędzia: Ponieważ narzędzia do czyszczenia i wypełniania, cienkie jak włos, nie są zbyt stabilne, istnieje ryzyko ich złamania.
- Przebicie kanału korzeniowego: Gdy bardzo wąskie lub zbyt mocno zakrzywione kanały korzeniowe utrudniają całkowite usunięcie tkanki objętej stanem zapalnym.
Jeśli leczenie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, istnieje możliwość ponownego leczenia kanałowego (rewizja kanału korzeniowego). Jeśli również ten zabieg nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, pozostaje chirurgiczne usunięcie zapalnej wierzchołka korzenia.
Jeśli wszystkie próby zachowania zęba zakończyły się niepowodzeniem, ząb należy usunąć. Powstałą lukę uzupełnia się sztucznym korzeniem zęba (implantem) lub mostem.
Endodoncja to ważna część studiów stomatologicznych. Specjalista endodoncji po ukończeniu studiów stomatologicznych dodatkowo kształcił się w tej dziedzinie. Czas trwania szkolenia różni się w zależności od organizatora i może trwać od kilku dni do kilku lat.
Za pomocą precyzyjnych narzędzi i dokładnego sprzętu technicznego można leczyć wnętrze zęba w ramach endodoncji. Często pozwala to uratować uszkodzony ząb. Niestety, publiczne kasy chorych pokrywają tylko koszty prostych zabiegów endodontycznych. Dodatkowe zabiegi, takie jak na przykład elektryczny pomiar długości kanału korzeniowego, są usługami prywatnymi, za które pacjent musi zapłacić sam.
Mimo to endodoncja jest błogosławieństwem dla wszystkich osób cierpiących na ból zębów. Daje ona szansę na zachowanie naturalnych zębów do późnej starości. Samo leczenie jest bezbolesne dzięki znieczuleniu miejscowemu.
Współczesna endodoncja należy obecnie do wysoce wyspecjalizowanej dziedziny stomatologii i jest często wykonywana przez specjalistę endodonty lub doświadczonych endodontologów, którzy intensywnie zajmują się endodoncją. Jeśli wnętrze zęba jest zainfekowane, priorytetem jest zachowanie zęba, nawet jeśli układ kanałów korzeniowych ma złożoną budowę, a nerw zębowy został już uszkodzony.
Szanse powodzenia i prawdopodobieństwo sukcesu leczenia kanałowego zależą od tego, czy zapalne obszary okołowierzchołkowe, otaczająca tkanka kostna i tkanki sąsiednie zostaną całkowicie oczyszczone z tkanki i bakterii. Leczenie endodontyczne odbywa się w gabinecie stomatologicznym w znieczuleniu, często z zastosowaniem koferdamu, specjalnego płukania, precyzyjnych narzędzi ręcznych i technik stomatologicznych w celu ochrony miazgi, kompleksu miazgi i zębiny, naczyń krwionośnych i limfatycznych oraz naczyń krwionośnych. W przeciwnym razie stany zapalne lub infekcje, takie jak bakteryjne zapalenie miazgi, zapalenie nerwu zębowego lub przewlekłe stany zapalne, mogą prowadzić do obumarcia nerwu zębowego, rozprzestrzenienia się infekcji na tkankę łączną, kość szczęki i inne tkanki.
Przy prawidłowo przeprowadzonej terapii endodontycznej zęby poddane leczeniu kanałowemu często można zachować na dłużej, co pozwala uniknąć protezy lub implantu. Pokrycie kosztów przez publiczne kasy chorych jest ograniczone, jednak endodoncja pozostaje kluczowym elementem w utrzymaniu szkliwa, wnętrza zęba i struktur narządów w jamie ustnej.
Czym jest endodoncja?
Endodoncja to dziedzina stomatologii zajmująca się chorobami miazgi zębowej, kanałów korzeniowych i nerwu zębowego w celu zachowania zęba.
Kiedy konieczne jest leczenie kanałowe?
Leczenie kanałowe jest konieczne, gdy stan zapalny lub infekcja dotarła do wnętrza zęba, miazgi lub nerwu zębowego i w przeciwnym razie ząb uległby martwicy.
Jak przebiega leczenie kanałowe?
Podczas leczenia kanałowego kanały korzeniowe są czyszczone, przygotowywane, dezynfekowane, a następnie szczelnie zamykane w celu trwałego usunięcia bakterii.
Czy leczenie endodontyczne jest bolesne?
Dzięki nowoczesnej anestezji i delikatnym metodom leczenie endodontyczne jest zazwyczaj mało bolesne i dobrze tolerowane.
Czy kasa chorych pokrywa koszty leczenia endodontycznego?
Publiczna kasa chorych pokrywa koszty leczenia kanałowego, jeśli zachowanie zęba ma sens z medycznego punktu widzenia i spełnione są odpowiednie warunki.
