Przeszczep trzustki: specjaliści i informacje

Przy dobrze dostosowanej terapii insulinowej diabetycy mogą prowadzić w dużej mierze normalne życie.

Jednak u około dziesięciu procent chorych na cukrzycę nawet intensywna terapia insulinowa nie prowadzi do wystarczającej regulacji metabolizmu. Metabolizm ten wielokrotnie wymyka się spod kontroli, co prowadzi do powikłań oraz zagrażających życiu hipoglikemii.

Osoby chore na cukrzycę z poważnym uszkodzeniem nerek, wymagające regularnej dializy (oczyszczania krwi), mogą potrzebować przeszczepu trzustki. Rozumie się przez to wszczepienie trzustki dawcy do organizmu pacjenta.

Jeśli na przykład cierpi się na poważne uszkodzenie nerek i wymaga się regularnej dializy (oczyszczania krwi), można rozważyć przeszczep trzustki.

Ten rodzaj zabiegu wykonuje się jednak tylko wtedy, gdy

• cukrzyca spowodowała inne poważne uszkodzenia i
• nie można wystarczająco obniżyć poziomu cukru we krwi za pomocą terapii insulinowej.

Operacja może być przeprowadzona na różne sposoby:

• przeszczep trzustki po już wykonanym przeszczepie nerki,
• jednoczesny przeszczep nerki i trzustki,
• samodzielny przeszczep trzustki,
• przeszczep komórek wysp trzustkowych (przeszczepienie części trzustki oraz komórek produkujących insulinę do wątroby).

Wybór rodzaju przeszczepu zależy od konkretnego przypadku. Najczęściej wykonuje się połączony przeszczep nerki i trzustki. W tym przypadku zarówno nerki, jak i nowa trzustka pochodzą od tego samego dawcy.

Samodzielny przeszczep trzustki można wykonać jeszcze przed wystąpieniem niewydolności nerek.

Cukrzyca typu 1 to postać cukrzycy, która zazwyczaj rozwija się już w dzieciństwie i w okresie młodzieńczym. Układ odpornościowy osób dotkniętych tą chorobą wytwarza przeciwciała, które atakują i niszczą komórki trzustki. Te tak zwane komórki beta, należące do komórek wysp trzustkowych, są odpowiedzialne za produkcję insuliny.

Organizm potrzebuje insuliny, aby udostępnić cząsteczki cukru z krwi do metabolizmu w organizmie. Jeśli cukier nie dotrze do komórek różnych narządów oraz komórek mięśniowych, przestają one funkcjonować.

Komórki wysp trzustkowych u osób z cukrzycą typu I są zazwyczaj niszczone już w bardzo młodym wieku. Z tego powodu pacjenci są zmuszeni do regularnego wstrzykiwania insuliny. Tylko w ten sposób cukier z krwi trafia do komórek.

Ponieważ ścianki naczyń krwionośnych nie wytrzymują wysokiego stężenia cukru we krwi, często dochodzi w nich do stanów zapalnych. W konsekwencji dochodzi do

• pogrubienie i sztywnienie ścianek naczyń,
• pogorszenia ukrwienia narządów oraz
• różnych uszkodzeń, które rozwijają się z czasem.

Szczególnie często uszkodzenia te dotyczą

• nerki,
• serce,
• siatkówkę oka oraz
• naczynia w nogach (patrz „stopa cukrzycowa”).

Przeszczep trzustki rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy nerki już przestały funkcjonować. Wyniki badań klinicznych pokazują, że szanse na przeżycie po przeszczepie są większe niż u osób wymagających insulinoterapii.

Łączony przeszczep nerki i trzustki przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym i trwa od trzech do czterech godzin. Przed operacją personel medyczny po raz ostatni bada pacjenta i przygotowuje go do znieczulenia. Ponadto sprawdza narządy dawcy i przygotowuje je do zabiegu.

Na początku operacji chirurg – specjalista w chirurgii trzustki – otwiera jamę brzuszną i otrzewną. Ponieważ po prawej stronie ciała znajdują się łatwiej dostępne żyły, do których można podłączyć narząd, trzustkę przeszczepia się właśnie tam. Po otwarciu jamy brzusznej chirurg odsłania niezbędne tętnice i żyły i łączy je z naczyniami krwionośnymi trzustki dawcy.

Nerki oraz trzustka pacjenta nie są usuwane.

Przeszczepiona trzustka wytwarza nie tylko insulinę, ale także soki trawienne. Dlatego oprócz narządu dawcy lekarz przeszczepia również krótki fragment dwunastnicy. Łącząc ten fragment jelita z jelitem cienkim, lekarz zapewnia odpływ wydzielin.

Jeszcze podczas operacji rozpoczyna się terapia lekami immunosupresyjnymi. Ma to na celu zahamowanie ewentualnego odrzucenia narządów dawcy przez układ odpornościowy.

Po przeszczepie pacjenci spędzają trzy do czterech dni na oddziale intensywnej terapii. Tyle czasu może upłynąć, zanim nowe narządy zaczną prawidłowo funkcjonować. Dlatego w pierwszych dniach pacjentowi często podaje się jeszcze insulinę. Przeprowadza się również dializę.

Do wypisania pacjenta ze szpitala mija około trzech do czterech tygodni. W tym czasie lekarze kontrolują funkcjonowanie nowych narządów i monitorują gojenie się ran. Ponadto dostosowuje się dawki leków immunosupresyjnych.

Każda operacja wiąże się z pewnym ryzykiem.

Najczęstszym powikłaniem po przeszczepie trzustki jest odrzucenie narządów dawcy przez organizm biorcy. W przypadku takiej reakcji odrzucenia układ odpornościowy biorcy postrzega przeszczep jako ciało obce.

Aby do tego nie doszło, pacjenci muszą przez całe życie przyjmować leki immunosupresyjne. Są to leki, które hamują reakcję obronną układu odpornościowego.

W tygodniach po operacji lekarze sprawdzają, jaka dawka leków jest potrzebna w danym przypadku. To, jak silna lub słaba będzie reakcja odrzucenia, zależy przede wszystkim od tego, jak dobrze pasują do siebie cechy komórek dawcy i biorcy.

Wyróżnia się trzy formy reakcji odrzucenia:

Hiperostre odrzucenie przeszczepu: reakcja ta występuje albo podczas przeszczepu, albo w ciągu kilku godzin po nim. Przyczyną jest niezgodność grup krwi lub cech tkankowych dawcy i biorcy. Obecnie taka niezgodność jest wykluczana w ramach badań przedoperacyjnych. Dlatego ta forma odrzucenia występuje już rzadko. Jeśli jednak do niej dojdzie, przeszczep musi zostać usunięty, a następnie przeszczepiony musi zostać nowy organ od dawcy.

Ostra reakcja odrzucenia: reakcja ta występuje zazwyczaj w ciągu pierwszych 90 dni po zabiegu. Może jednak pojawić się również wiele lat po operacji. Jej przyczyną jest również to, że układ odpornościowy postrzega narząd dawcy jako ciało obce i aktywuje różne komórki odpornościowe w celu jego zniszczenia. Lekarze zazwyczaj mogą leczyć ostrą reakcję odrzucenia za pomocą leków.

Przewlekła reakcja odrzucenia: Taka reakcja pojawia się dopiero jakiś czas po zabiegu, a czasami nawet dopiero po kilku latach. Również w tym przypadku za proces ten odpowiedzialne są aktywowane przeciwciała. Przebiega on jednak znacznie wolniej i w sposób podstępny. Konieczne może być dostosowanie dawki podawanych leków immunosupresyjnych. Czasami konieczny jest nawet ponowny przeszczep. Zależy to od stopnia uszkodzenia przeszczepionego narządu i otaczających tkanek.

Inne powikłania przeszczepu trzustki mogą obejmować:

• zapalenie trzustki,
• nieszczelność szwu między własnym jelitem a przeszczepionym dwunastnicą,
• zakrzepica trzustki.

Jeśli terapia insulinowa nie prowadzi do wystarczającej regulacji metabolizmu, u diabetyków mogą rozwinąć się zagrażające życiu powikłania. Często dochodzi do stopniowej niewydolności nerek.

Dla osób z cukrzycą typu 1 i uszkodzeniami nerek przeszczep trzustki może być dobrym rozwiązaniem. Eksperci podkreślają, że szanse na przeżycie po przeszczepie są większe niż u pacjentów, którzy muszą brać insulinę.

Operacja wiąże się z pewnym ryzykiem. Lekarz dokładnie wyjaśni Ci, na czym ono polega. Może dojść do różnych reakcji obronnych układu odpornościowego przeciwko przeszczepionym narządom.