Wielu byłych palaczy jest o tym przekonanych: po ostatnim papierosie koniec! Niektórym palaczom to się udaje i nie potrzebują dalszej pomocy w rzuceniu palenia. Dla wielu innych następuje jeszcze wiele „ostatnich papierosów”, zanim przyznają, że potrzebują profesjonalnej pomocy.
Istnieje szeroki wybór metod rzucania palenia. Jednak w przypadku wielu z tych metod nie udowodniono ich skuteczności. W niektórych przypadkach należy nawet liczyć się z niepożądanymi skutkami ubocznymi.
Koniecznie wybierz formę leczenia popartą badaniami naukowymi. Klinika lub specjalista ds. rzucania palenia musi udowodnić, że pacjenci pozostają niepalący nawet po sześciu, a najlepiej dwunastu miesiącach.
W celu rzucenia palenia zaleca się połączenie środków farmakologicznych oraz behawioralnych/psychoterapeutycznych. W ten sposób uwzględnia się zarówno uzależnienie fizyczne, jak i psychiczne.
Najbardziej obiecująca jest terapia zastępcza nikotyną w połączeniu z profesjonalnie prowadzoną terapią indywidualną lub grupową.
To nie samo palenie uzależnia, ale przyjmowana przy tym nikotyna. Za powstawanie chorób odpowiedzialne są jednak spalane dodatki zawarte w papierosach i cygarach. Terapia zastępcza nikotyną ma zatem na celu dostarczenie nikotyny do organizmu bez spalania tytoniu. Do tego dochodzą
- plastry nikotynowe,
- gumy nikotynowe oraz
- aerozol do nosa z nikotyną
.
Terapia zastępcza nikotyną i terapia psychologiczna mogą być również stosowane niezależnie od siebie. Wtedy nadal dają one nadzieję na sukces.
Zawsze obowiązuje zasada: do rzucenia palenia potrzebna jest silna wola! Muszą Państwo być głęboko zdeterminowani, aby od razu rzucić palenie.
Rzucenie palenia nie jest niestety łatwe, ale jest jak najbardziej możliwe © mbruxelle | AdobeStock
W przypadku rzucania palenia pod opieką medyczną lekarz lub terapeuta najpierw przeprowadza wywiad. Pyta o historię palenia i aktualne nawyki związane z paleniem.
Aby ocenić stopień uzależnienia od nikotyny, można zastosować test Fagerströma. Stopień uzależnienia od nikotyny dostarcza wskazówek dotyczących dawkowania lub czasu trwania terapii farmakologicznej i psychologicznej.
Współistniejące choroby psychiczne, takie jak depresja, mogą ulec pogorszeniu w wyniku odstawienia nikotyny. Dlatego przed rozpoczęciem rzucania palenia należy omówić te choroby współistniejące z lekarzem.
Sporządź listę negatywnych skutków palenia oraz osobistych powodów, dla których chcesz rzucić palenie. Dzięki temu w każdej chwili będziesz mógł szybko zwiększyć swoją motywację.
Najtrudniejsze są pierwsze siedem do dziesięciu dni od rzucenia palenia. Potem objawy odstawienia znacznie się poprawiają. Szczyt objawów odstawienia mija już po pierwszych dwóch dniach.
Do możliwych objawów odstawienia podczas rzucania palenia należą
- depresyjny nastrój,
- bezsenność,
- drażliwość,
- agresywność,
- nerwowość,
- niepokój,
- osłabiona zdolność koncentracji,
- spowolnione tętno,
- zwiększony apetyt lub
- przyrost masy ciała.
Celem rzucenia palenia powinno być przede wszystkim trwałe zaprzestanie palenia. Oznacza to, że po rzuceniu palenia nie pali się już w ogóle.
Co prawda, nawet jeśli palisz mniej, zmniejsza się też wchłanianie szkodliwych substancji. Jednak takie ograniczenie palenia nie daje wielkich szans na sukces, bo ryzyko, że znowu zaczniesz palić więcej, jest bardzo wysokie. Ograniczenie palenia może być alternatywą tylko w wyjątkowych przypadkach – gdy całkowita abstynencja jest zdecydowanie nieosiągalna (np. po kilku próbach terapeutycznych).
Z metodologicznego punktu widzenia zaleca się rzucenie palenia z dnia na dzień. Pozostałe papierosy i popielniczki należy wcześniej usunąć z pola widzenia. Dopiero po niepowodzeniu tej radykalnej metody należy zastosować alternatywne, stopniowe odzwyczajanie się od palenia.
Celem tymczasowego stosowania substytutów nikotyny jest stłumienie lub złagodzenie objawów odstawienia.
Jednakże przyjmowanie leków nie pozwala palaczom przezwyciężyć starych nawyków związanych z paleniem. Niemniej jednak terapia zastępcza nikotyną znacznie zwiększa prawdopodobieństwo długotrwałego rzucenia palenia.
Oprócz zmniejszenia objawów odstawienia zmniejsza się również ryzyko sercowo-naczyniowe. Produkty zastępujące nikotynę mogą być więc stosowane również przez dłuższy czas.
Zaleca się jednak zakończenie terapii zastępczej nikotyną najpóźniej dwanaście tygodni po rzuceniu palenia.
Wszystkie formy stosowania są dobrze tolerowane, jeśli są stosowane zgodnie z przeznaczeniem. Ryzyko uzależnienia jest niewielkie.
Dostępne leki nikotynowe
Leki dostępne bez recepty wspomagające rzucenie palenia to
- guma nikotynowa (2 i 4 mg),
- plaster nikotynowy (w trzech mocach, na 16 lub 24 godziny),
- podjęzykowe tabletki nikotynowe oraz
- tabletki do ssania z nikotyną
. Na receptę dostępne są
- aerozol do nosa z nikotyną oraz
- inhalator nikotynowy.
Za najskuteczniejsze uważa się plaster nikotynowy oraz aerozol do nosa z nikotyną.
Różne formy leków mają różne mechanizmy działania. W zależności od istniejących nawyków palenia są one bardziej lub mniej odpowiednie.
Poniżej przedstawiono cechy charakterystyczne trzech najbardziej zalecanych produktów nikotynowych:
Plastry nikotynowe
Plastry nikotynowe zapewniają stały poziom nikotyny we krwi. Nakłada się je raz dziennie. Plastry nikotynowe są szczególnie odpowiednie w przypadku średniego lub silnego uzależnienia od nikotyny oraz regularnego palenia w ciągu dnia.
Po kilku tygodniach należy przejść na plaster o niższej dawce. W ten sposób można całkowicie zrezygnować z plastrów nikotynowych w ciągu dwóch do trzech miesięcy.
Jako skutki uboczne stosowania plastrów nikotynowych mogą wystąpić podrażnienia skóry i alergie na plaster.
Guma nikotynowa
Guma nikotynowa jest szczególnie odpowiednia w przypadku niewielkiego lub umiarkowanego uzależnienia od nikotyny lub umiarkowanego i/lub nierównomiernego spożycia papierosów w ciągu dnia.
Dziennie można spożyć do 16 gum. Gumy nikotynowe mogą być pomocne również w sytuacjach, w których konieczne jest szybkie dostarczenie nikotyny. W ten sposób gumy nikotynowe mogą w razie potrzeby zapobiec nawrotowi nałogu.
W ciągu kilku tygodni należy zmniejszać liczbę używanych gum. Gumy nikotynowe stanowią najlepszą alternatywę w przypadku alergii na plastry nikotynowe.
Gumy i tabletki nikotynowe mogą
- podrażniać błonę śluzową jamy ustnej, język, gardło i przełyk oraz
- powodować problemy z protezami.
Nikotynowy spray do nosa
Nikotynowy spray do nosa jest odpowiedni przede wszystkim dla palaczy z silnym uzależnieniem od nikotyny i wysokim dziennym spożyciem papierosów.
Po zastosowaniu nikotynowego sprayu do nosa nikotyna jest szczególnie szybko dostępna dla organizmu. Po dziesięciu minutach osiąga się maksymalny poziom nikotyny. Dlatego spray pomaga również w sytuacjach silnego pragnienia.
Jednak w przypadku nikotynowego sprayu do nosa istnieje ryzyko rozwoju uzależnienia. Należy go stosować regularnie, ale nie dłużej niż sześć miesięcy i pod nadzorem terapeutycznym.
W przypadku silnego uzależnienia możliwe i wskazane jest połączenie plastrów nikotynowych z gumą do żucia lub plastrów nikotynowych ze sprayem do nosa. Należy jednak wcześniej skonsultować się z lekarzem.
Inne leki wspomagające rzucenie palenia
Ogólnie rzecz biorąc, raczej nie zaleca się stosowania innych leków wspomagających rzucenie palenia oprócz tych produktów zastępujących nikotynę. Chociaż lek przeciwdepresyjny bupropion może pomóc w rzuceniu palenia, możliwe są jednak poważniejsze skutki uboczne.
Terapia zastępcza nikotyną pozwala przeciwdziałać fizycznym objawom odstawienia. Jednak w ramach rzucania palenia ważne jest również
- zerwać z nawykami,
- wyćwiczyć nowe zachowania (np. w sytuacjach stresowych) oraz
- nauczyć się mechanizmów samokontroli.
Pomocne mogą być w tym środki behawioralne i psychoterapeutyczne. Mogą one być stosowane w ramach ustrukturyzowanych koncepcji leczenia lub samodzielnie.
Punktami kontaktowymi są na przykład
- internetowy program rzucania palenia Federalnej Centrali Edukacji Zdrowotnej (BZgA)
- infolinia dla palaczy Niemieckiego Centrum Badań nad Rakiem (DKFZ) (06221 42 42 00).
Pozytywny wpływ wsparcia społecznego na rzucanie palenia został potwierdzony naukowo. Może to być lekarz, ale jeszcze lepsze jest wsparcie ze strony najbliższego otoczenia. Dlatego w miarę możliwości należy zaangażować bliską osobę w działania związane z rzucaniem palenia.
Natomiast skuteczne są
- wprowadzanie „umów” dotyczących nagród za osiągnięcie celów i/lub kar za ich nieosiągnięcie,
- techniki relaksacyjne/ćwiczenia oddechowe oraz
- hipnoza
według aktualnego stanu wiedzy nie zwiększają (trwale) skuteczności.
Akupunktura nie wydaje się być skuteczniejsza w rzucaniu palenia niż leczenie placebo. Nie ma również naukowych dowodów skuteczności metod homeopatycznych i ziołoleczniczych stosowanych w leczeniu rzucania palenia.
